Η «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν δεν έχει ακόμη προβληθεί στις αίθουσες, όμως έχει ήδη γίνει μία από τις πιο πολυσυζητημένες ταινίες του 2026. Από τη μία, η προσδοκία για το πρώτο μεγάλο μετα-«Oppenheimer» βήμα του Βρετανοαμερικανού δημιουργού. Από την άλλη, οι αντιδράσεις για την επιλογή της Λουπίτα Νιόνγκο, μαύρης βραβευμένης με Όσκαρ ηθοποιού, σε ρόλο που συνδέεται με την Ελένη της Τροίας. Και μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο Γιάννης Σμαραγδής, ο Έλληνας σκηνοθέτης του «Καποδίστρια», παρεμβαίνει με σκληρή γλώσσα, λέγοντας πως αν ο Νόλαν το κάνει «για τα Όσκαρ», τότε είναι «κατάπτυστος».
Η ταινία του Νόλαν, βασισμένη στο ομηρικό έπος, αναμένεται στις 17 Ιουλίου 2026, με τον Ματ Ντέιμον ως Οδυσσέα, την Αν Χάθαγουεϊ ως Πηνελόπη, τον Τομ Χόλαντ ως Τηλέμαχο και ένα εντυπωσιακό καστ που περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τους Ζεντάγια, Ρόμπερτ Πάτινσον, Σαρλίζ Θερόν και Λουπίτα Νιόνγκο. Σύμφωνα με διεθνή δημοσιεύματα, πρόκειται για παραγωγή τεράστιας κλίμακας, με προϋπολογισμό που φέρεται να αγγίζει τα 250 εκατ. δολάρια και γυρίσματα σε φυσικούς χώρους, σε μια ακόμη εμμονή του Νόλαν με το μεγάλο, χειροποίητο σινεμά.
Η συζήτηση, ωστόσο, ξέφυγε γρήγορα από το καθαρά κινηματογραφικό πεδίο. Η επιλογή της Νιόνγκο για την Ελένη της Τροίας προκάλεσε αντιδράσεις στα social media, με επικρίσεις που αρκετά διεθνή μέσα περιέγραψαν ως ρατσιστικά φορτισμένες. Η ίδια η ηθοποιός απάντησε ψύχραιμα, λέγοντας πως «πρόκειται για μυθολογική ιστορία» και ότι το καστ της ταινίας «αντιπροσωπεύει τον κόσμο». Ο Νόλαν, από την πλευρά του, έχει υπερασπιστεί την επιλογή της, μιλώντας για την πειθαρχία, τη δύναμη και την παρουσία που φέρνει στον ρόλο.
Ο Γιάννης Σμαραγδής, όμως, βλέπει το ζήτημα αλλιώς. Ο δημιουργός που έχει ταυτίσει μεγάλο μέρος της φιλμογραφίας του με ιστορικά και εθνικά πρόσωπα, από τον Ελ Γκρέκο έως τον Καποδίστρια, εμφανίστηκε έντονα επικριτικός απέναντι στην πιθανότητα, όπως είπε, η επιλογή αυτή να υπαγορεύεται από λογικές βραβείων και όχι από καλλιτεχνική αναγκαιότητα. Η φράση του «αν το κάνει για τα Όσκαρ, είναι κατάπτυστος» συμπύκνωσε μια ευρύτερη αγωνία: ποιος έχει το δικαίωμα να ξαναδιαβάζει τους ελληνικούς μύθους και με ποιους όρους;
Το παράδοξο είναι πως η «Οδύσσεια» υπήρξε πάντα κείμενο μεταμορφώσεων. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, ο Οδυσσέας αλλάζει πρόσωπο ανάλογα με την εποχή που τον αφηγείται. Για άλλους είναι ο πολυμήχανος ήρωας. Για άλλους ο επιζών ενός πολέμου. Για άλλους ένας άνθρωπος που παλεύει να επιστρέψει σπίτι. Ο Νόλαν, μετά τον θρίαμβο του «Oppenheimer», που κέρδισε επτά Όσκαρ, αναμετριέται τώρα με ένα από τα πιο φορτισμένα κείμενα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.
Ο Σμαραγδής γνωρίζει καλά τι σημαίνει να μπαίνει μια ταινία στο στόχαστρο πριν ή αμέσως μετά την κυκλοφορία της. Ο «Καποδίστριας», η τελευταία του ταινία, προκάλεσε επίσης έντονες αντιδράσεις, με τον ίδιο να μιλά για «πόλεμο» εναντίον της, λέγοντας ότι άρχισε να δυσφημείται πριν ακόμη ξεκινήσει. Παρ’ όλα αυτά, η ταινία σημείωσε μεγάλη εμπορική πορεία στην Ελλάδα, με δημοσιεύματα να κάνουν λόγο για εκατοντάδες χιλιάδες εισιτήρια, ενώ ήδη έχουν ακουστεί πληροφορίες για επόμενη ταινία του με θέμα τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη.
Η υπόθεση Νόλαν δείχνει πως η μυθολογία παραμένει ζωντανή ακριβώς επειδή προκαλεί συγκρούσεις. Δεν είναι μουσειακό αντικείμενο. Είναι υλικό που κάθε εποχή προσπαθεί να ξαναπλάσει, άλλοτε με σεβασμό, άλλοτε με υπερβολή, άλλοτε με πολιτισμική ένταση. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο αν η «Οδύσσεια» του Νόλαν θα είναι πιστή στον Όμηρο. Είναι αν θα καταφέρει να σταθεί ως μεγάλη κινηματογραφική αφήγηση χωρίς να πνιγεί από τη φασαρία που ήδη τη συνοδεύει.
