Ο Κώστας Ταχτσής δεν χρειάστηκε να γράψει δεκάδες μυθιστορήματα για να κατακτήσει μια μόνιμη θέση στη νεοελληνική λογοτεχνία. Ένα και μόνο βιβλίο, το «Τρίτο Στεφάνι», ήταν αρκετό για να συνδέσει το όνομά του με τη μεταπολεμική πεζογραφία και να συνεχίσει να διαβάζεται πολλές δεκαετίες μετά την πρώτη του έκδοση.
Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη στις 8 Οκτωβρίου 1927. Η ζωή του υπήρξε σχεδόν τόσο περιπετειώδης όσο και η λογοτεχνία του: Αθήνα, Ευρώπη, Αφρική, Αυστραλία και Αμερική, διαφορετικά επαγγέλματα, ποίηση, πεζογραφία, μεταφράσεις, πολιτική δράση και μια προσωπική ζωή που συχνά συγκρούστηκε με τις κοινωνικές αντιλήψεις της εποχής.
Από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα
Μετά τον χωρισμό των γονιών του, ο Ταχτσής μετακόμισε σε ηλικία επτά ετών στην Αθήνα και μεγάλωσε με τη γιαγιά του. Τα μαθητικά και εφηβικά του χρόνια συνέπεσαν με εξαιρετικά δύσκολες περιόδους της ελληνικής Ιστορίας: την Κατοχή και τον Εμφύλιο.
Γράφτηκε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, αλλά παρακολούθησε μαθήματα μόνο για δύο χρόνια. Το 1947 κατατάχθηκε στον στρατό και στη συνέχεια άρχισε μια ζωή γεμάτη μετακινήσεις και διαφορετικές δουλειές.
Έζησε κατά περιόδους στην Αγγλία και τη Γερμανία, μπάρκαρε ως καμαρότος σε δανέζικο πλοίο, εργάστηκε ως βοηθός σκηνοθέτη στην ταινία «Το παιδί και το δελφίνι», ταξίδεψε στην Ανατολική Αφρική και έζησε στην Αυστραλία, όπου εργάστηκε μεταξύ άλλων ως υπάλληλος καταστήματος και στους σιδηροδρόμους.
Το βιβλίο που κανείς δεν ήθελε να εκδώσει
Η μεγάλη ειρωνεία στην ιστορία του Ταχτσή είναι ότι το έργο που επρόκειτο να τον καθιερώσει δυσκολεύτηκε αρχικά να βρει εκδότη.
Το «Τρίτο Στεφάνι» γράφτηκε εν μέρει στη διάρκεια των ταξιδιών του και ολοκληρώθηκε στην Αυστραλία. Όταν το χειρόγραφο έφθασε στην Ελλάδα, δεν έγινε δεκτό για έκδοση και έτσι ο Ταχτσής αποφάσισε να το εκδώσει ο ίδιος, με δικά του έξοδα, το 1962.
Η Ιστορία τον δικαίωσε. Το βιβλίο εξελίχθηκε σε ένα από τα χαρακτηριστικότερα έργα της ελληνικής μεταπολεμικής πεζογραφίας.
Η Νίνα και η Εκάβη αφηγούνται μια ολόκληρη Ελλάδα
Στο «Τρίτο Στεφάνι» δύο γυναίκες, η Νίνα και η Εκάβη, αφηγούνται τις ζωές τους μέσα από έναν χειμαρρώδη, άμεσο και καθημερινό λόγο.
Πίσω όμως από τις προσωπικές τους ιστορίες ξετυλίγεται ουσιαστικά η ιστορία μιας ολόκληρης χώρας: οικογένεια, γάμοι, κοινωνικές συμβάσεις, φτώχεια, μικροαστική ζωή, πολιτικές συγκρούσεις, πόλεμος και Κατοχή.
Η δύναμη του βιβλίου βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό στη γλώσσα. Ο Ταχτσής έφερε στον γραπτό λόγο τον τρόπο με τον οποίο πραγματικά μιλούσαν οι άνθρωποι, δημιουργώντας ταυτόχρονα δύο εξαιρετικά ισχυρές γυναικείες φωνές.
Το έργο μεταφέρθηκε επανειλημμένα στο θέατρο. Το 1979 παρουσιάστηκε από το Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ σε 78 ραδιοφωνικές συνέχειες, με τη Ρένα Βλαχοπούλου ως Νίνα και τη Σμάρω Στεφανίδου ως Εκάβη. Το 1995 μεταφέρθηκε και στην τηλεόραση από τον ΑΝΤ1.
Από την ποίηση στα «Ρέστα»
Ο Ταχτσής είχε εμφανιστεί στα ελληνικά γράμματα ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1950 με ποιητικές συλλογές.
Μετά το «Τρίτο Στεφάνι» ακολούθησαν μεταξύ άλλων η συλλογή διηγημάτων «Τα Ρέστα» το 1972 και τα αυτοβιογραφικά κείμενα «Η γιαγιά μου η Αθήνα» το 1979. Μετά τον θάνατό του κυκλοφόρησε και η ημιτελής αυτοβιογραφία του «Το φοβερό βήμα».
Υπήρξε επίσης δραστήριος μεταφραστής, με ιδιαίτερη παρουσία στις μεταφράσεις έργων του Αριστοφάνη.
Απέναντι στη δικτατορία
Ο Ταχτσής δεν έμεινε απομονωμένος από την πολιτική πραγματικότητα της εποχής του. Στη διάρκεια της δικτατορίας συμμετείχε στις αντιδράσεις ανθρώπων των γραμμάτων εναντίον του καθεστώτος και της λογοκρισίας, με αποτέλεσμα να βρεθεί στο στόχαστρο της Ασφάλειας.
Παράλληλα μιλούσε ανοιχτά για την ομοφυλοφιλία του σε μια εποχή κατά την οποία κάτι τέτοιο συνεπαγόταν πολύ μεγαλύτερη δημόσια έκθεση και είχε ενεργό παρουσία σε ζητήματα δικαιωμάτων.
Η δολοφονία στον Κολωνό
Το τέλος του υπήρξε βίαιο και μέχρι σήμερα παραμένει συνδεδεμένο με ένα ανεξιχνίαστο έγκλημα.
Τον Αύγουστο του 1988 ο Κώστας Ταχτσής βρέθηκε νεκρός στο σπίτι του στον Κολωνό. Η ιατροδικαστική εξέταση προσδιόρισε ως αιτία θανάτου τον στραγγαλισμό. Οι συνθήκες της δολοφονίας του δεν διαλευκάνθηκαν και η υπόθεση παρέμεινε ανεξιχνίαστη.
Ως ημερομηνία θανάτου αναφέρεται η 25η Αυγούστου 1988, ενώ η σορός του εντοπίστηκε αργότερα. Ήταν 60 ετών.
Το βίαιο τέλος του δημιούργησε ένα μυστήριο που εξακολουθεί να συνοδεύει τη βιογραφία του, χωρίς όμως να πρέπει να επισκιάζει το λογοτεχνικό του έργο.
Ένα «Στεφάνι» που άντεξε στον χρόνο
Ο Κώστας Ταχτσής πέθανε έχοντας εκδώσει εν ζωή μόλις ένα μυθιστόρημα. Κι όμως, αυτό αποδείχθηκε αρκετό.
Το «Τρίτο Στεφάνι» ξεπέρασε την εποχή του, πέρασε από το βιβλίο στο θέατρο, στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση και παραμένει ένα από τα έργα μέσα από τα οποία οι νεότερες γενιές μπορούν να γνωρίσουν όχι μόνο τη λογοτεχνία, αλλά και την καθημερινή, συχνά σκληρή Ελλάδα του 20ού αιώνα.
Ο Ταχτσής έγραψε για ανθρώπους που δεν ήταν ήρωες. Για οικογένειες, γυναίκες, γειτονιές, μικρές ή μεγάλες ήττες, έρωτες, προκαταλήψεις και κοινωνικούς περιορισμούς.
Και ίσως γι’ αυτό, σχεδόν έναν αιώνα μετά τη γέννησή του, οι φωνές της Νίνας και της Εκάβης εξακολουθούν να ακούγονται τόσο ζωντανές.
