Η 24η Σεπτεμβρίου, Παγκόσμια Ημέρα Έρευνας για τον Καρκίνο, υπενθυμίζει ότι πίσω από κάθε επιστημονική ανακάλυψη βρίσκονται άνθρωποι που περιμένουν διάγνωση, θεραπεία ή περισσότερα χρόνια ζωής. Η πρόληψη, η έγκαιρη διάγνωση, η θεραπεία και η ποιότητα ζωής αποτελούν τους βασικούς στόχους της παγκόσμιας προσπάθειας.
Σχεδόν δέκα εκατομμύρια θάνατοι παγκοσμίως
Η παγκόσμια αποτίμηση GLOBOCAN 2024 υπολογίζει περίπου 20,6 εκατομμύρια νέες διαγνώσεις και 9,8 εκατομμύρια θανάτους ετησίως. Στις συχνότερες μορφές περιλαμβάνονται ο καρκίνος του πνεύμονα, του μαστού και του παχέος εντέρου.
Ελλάδα: Άνδρες, γυναίκες και απώλειες
Η ετήσια επιβάρυνση εκτιμάται σε περισσότερες από 60.000 νέες διαγνώσεις και περίπου 30.000 θανάτους. Πρόκειται για επιδημιολογικές εκτιμήσεις και όχι για πλήρη καταμέτρηση του 2026. Στους άνδρες ξεχωρίζουν οι καρκίνοι προστάτη, πνεύμονα, παχέος εντέρου και ουροδόχου κύστης. Στις γυναίκες, ο καρκίνος μαστού και οι καρκίνοι πνεύμονα, παχέος εντέρου, μήτρας και ωοθηκών. Ο καρκίνος του πνεύμονα παραμένει ιδιαίτερα θανατηφόρος και στα δύο φύλα.
Παιδιά: Διαφορετικοί όγκοι, διαφορετική φροντίδα
Στην Ελλάδα αναφέρονται συνήθως περίπου 300–350 νέες περιπτώσεις παιδικού καρκίνου ετησίως, ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα και τον τρόπο καταγραφής. Κυριαρχούν οι λευχαιμίες, οι όγκοι του εγκεφάλου και του κεντρικού νευρικού συστήματος και τα λεμφώματα. Η φροντίδα απαιτεί εξειδικευμένες παιδοογκολογικές μονάδες και μακροχρόνια παρακολούθηση.
Στα Νοσοκομεία Παίδων της Αθήνας υπάρχουν εξειδικευμένες παιδοογκολογικές και παιδοαιματολογικές μονάδες, όπου αντιμετωπίζονται λευχαιμίες, λεμφώματα και συμπαγείς όγκοι σε παιδιά.
Συγκεκριμένα, υπάρχουν:
Παίδων «Η Αγία Σοφία»: Τμήμα Παιδιατρικής Αιματολογίας–Ογκολογίας, που λειτουργεί από το 1985.
Παίδων «Π. & Α. Κυριακού»: Ογκολογικό Τμήμα, με ιστορία από το 1979 και 17 κλίνες νοσηλείας.
Ογκολογική Μονάδα Παίδων «Μαριάννα Β. Βαρδινογιάννη – ΕΛΠΙΔΑ»: Παραδόθηκε το 2010, διαθέτει 138 κλίνες και συνδέεται με τα δύο νοσοκομεία Παίδων.
Υπάρχει επίσης εξειδικευμένη Μονάδα Μεταμόσχευσης Μυελού των Οστών για παιδιά και εφήβους.
Τα τέσσερα εξειδικευμένα δημόσια αντικαρκινικά νοσοκομεία
Ο «Άγιος Σάββας», το «Μεταξά», οι «Άγιοι Ανάργυροι» και το «Θεαγένειο» είναι τα τέσσερα βασικά εξειδικευμένα δημόσια αντικαρκινικά νοσοκομεία. Η ογκολογική φροντίδα παρέχεται επίσης σε πανεπιστημιακά και γενικά νοσοκομεία της χώρας. Το πρόγραμμα «ΟΙΚΟΘΕΝ» επιτρέπει, για κατάλληλους ασθενείς και θεραπείες, τη χορήγηση νοσοκομειακών φαρμάκων στο σπίτι υπό ιατρική επίβλεψη.
Τα νέα φάρμακα
Η χημειοθεραπεία παραμένει βασικό εργαλείο, αλλά προστίθενται ανοσοθεραπείες, στοχευμένες θεραπείες βάσει βιοδεικτών, συζευγμένα αντισώματα-φάρμακα και κυτταρικές θεραπείες CAR-T για επιλεγμένες αιματολογικές κακοήθειες. Ενδεικτικά φάρμακα είναι η πεμπρολιζουμάμπη, η νιβολουμάμπη και η τραστουζουμάμπη δερουξτεκάνη. Καμία θεραπεία δεν είναι κατάλληλη για όλους: καθοριστικά είναι ο τύπος, το στάδιο και τα μοριακά χαρακτηριστικά της νόσου. Και φυσικά μόνο με ιατρικές οδηγίες.
Εμβόλια: Τι υπάρχει και τι ερευνάται
Το εμβόλιο HPV συμβάλλει στην πρόληψη καρκίνων που συνδέονται με τον ιό, ενώ ο εμβολιασμός κατά της ηπατίτιδας Β συμβάλλει στην πρόληψη του καρκίνου του ήπατος. Θεραπευτικά αντικαρκινικά εμβόλια, μεταξύ τους τεχνολογίας mRNA, ερευνώνται σε κλινικές δοκιμές. Δεν υπάρχει καθολικό εμβόλιο που θεραπεύει όλους τους καρκίνους. Υπάρχει, βέβαια, το εμβόλιο της μήτρας, το οποίο το κάνουν τα κορίτσια από 12 χρονών.
Γιατί κοστίζουν τόσο πολύ;
Ορισμένες εξατομικευμένες κυτταρικές θεραπείες μπορεί να κοστίζουν εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ ανά ασθενή. Η έρευνα, οι κλινικές δοκιμές, η σύνθετη παραγωγή και οι μικροί πληθυσμοί ασθενών συμβάλλουν στο κόστος. Οι τελικές τιμές επηρεάζονται επίσης από πατέντες, ανταγωνισμό, κρατικές διαπραγματεύσεις και εμπορικές αποφάσεις. Η πρόκληση είναι η έγκαιρη και ισότιμη πρόσβαση χωρίς οικονομικό αποκλεισμό.
Η πρόοδος πρέπει να φτάνει στον ασθενή
Η έρευνα μετατρέπει ορισμένους καρκίνους σε νοσήματα που μπορούν να ελεγχθούν για χρόνια, αλλά άλλες μορφές παραμένουν δύσκολες. Για την Ελλάδα, προτεραιότητες είναι η πρόληψη, η έγκαιρη διάγνωση, η επάρκεια προσωπικού, η πρόσβαση στην περιφέρεια και η δυνατότητα κάθε ασθενούς να λάβει την κατάλληλη θεραπεία.
Πηγές και περαιτέρω τεκμηρίωση
Παγκόσμια Ημέρα Έρευνας για τον Καρκίνο
IARC – Global Cancer Observatory
ΠΟΥ – HPV και καρκίνος τραχήλου
Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου – CAR-T
