Η 2α Οκτωβρίου έχει καθιερωθεί από τον ΟΗΕ ως Διεθνής Ημέρα Μη Βίας, προς τιμήν του Μαχάτμα Γκάντι, ο οποίος γεννήθηκε την ίδια ημερομηνία το 1869 και συνέδεσε ολόκληρη τη ζωή του με την ιδέα ότι ακόμη και απέναντι στην καταπίεση μπορεί να υπάρξει αντίσταση χωρίς βία.
Η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών καθιέρωσε την ημέρα το 2007, με στόχο τη διάδοση της αρχής της μη βίας μέσω της εκπαίδευσης και της ενημέρωσης και την καλλιέργεια μιας κουλτούρας ειρήνης, ανοχής και κατανόησης.
Ο Γκάντι που έκανε τη μη βία πολιτικό όπλο
Ο Μοχάντας Καραμτσάντ Γκάντι γεννήθηκε στις 2 Οκτωβρίου 1869 στο Πορμπαντάρ της σημερινής Ινδίας. Σπούδασε Νομικά στο Λονδίνο και ένα καθοριστικό κεφάλαιο της ζωής του άρχισε στη Νότια Αφρική, όπου βρέθηκε αντιμέτωπος με τις φυλετικές διακρίσεις.
Εκεί διαμορφώθηκε σταδιακά η φιλοσοφία της αντίστασης χωρίς βία που θα σημάδευε αργότερα τον αγώνα της Ινδίας κατά της βρετανικής αποικιοκρατίας. Επιστρέφοντας στην Ινδία, εξελίχθηκε σε κεντρική φυσιογνωμία του κινήματος ανεξαρτησίας. Υποστήριζε την οργανωμένη πολιτική ανυπακοή, τη μη συνεργασία με την εξουσία, τις ειρηνικές κινητοποιήσεις και την άρνηση συμμόρφωσης σε άδικους νόμους.
Η περίφημη Πορεία του Αλατιού
Μία από τις ιστορικότερες στιγμές του ήταν η Πορεία του Αλατιού το 1930. Ο Γκάντι και οι υποστηρικτές του διένυσαν εκατοντάδες χιλιόμετρα προς την ακτή, αμφισβητώντας ειρηνικά το βρετανικό μονοπώλιο και τη φορολογία στο αλάτι. Ήταν μία πράξη φαινομενικά απλή που μετατράπηκε σε παγκόσμιο σύμβολο πολιτικής ανυπακοής.
Η Ινδία απέκτησε την ανεξαρτησία της το 1947. Στις 30 Ιανουαρίου 1948, σε ηλικία 78 ετών, ο Γκάντι δολοφονήθηκε στο Νέο Δελχί από τον Νατουράμ Γκόντσε, Ινδό εθνικιστή που αντιτασσόταν στις θέσεις του έναντι των μουσουλμάνων και του Πακιστάν. Ο άνθρωπος που είχε κάνει τη μη βία έργο ζωής έπεσε τελικά νεκρός από σφαίρες.
Τι σημαίνει πραγματικά μη βία
Η μη βία δεν σημαίνει αδράνεια. Είναι τρόπος κοινωνικού και πολιτικού αγώνα που απορρίπτει τη χρήση σωματικής βίας, χωρίς να εγκαταλείπει την αντίσταση απέναντι στην αδικία. Μπορεί να εκφραστεί μέσα από ειρηνικές διαδηλώσεις, άρνηση συνεργασίας, πολιτική ανυπακοή και άλλες μορφές μη βίαιης παρέμβασης.
Περισσότερα για τη Διεθνή Ημέρα Μη Βίας: United Nations
Πόση βία υπάρχει σήμερα στον πλανήτη
Δεν υπάρχει ένας ενιαίος και αξιόπιστος παγκόσμιος αριθμός για όλα τα «περιστατικά βίας». Οι χώρες καταγράφουν διαφορετικά την ενδοοικογενειακή, σωματική, σεξουαλική, εγκληματική και ένοπλη βία, ενώ μεγάλο μέρος των περιστατικών δεν καταγγέλλεται.
Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία του ΟΗΕ, ο παγκόσμιος δείκτης ανθρωποκτονιών διαμορφώθηκε το 2024 σε 5,1 θύματα ανά 100.000 κατοίκους, έναντι 5,9 το 2015. Στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική ο δείκτης ήταν πολύ υψηλότερος, στις 19,3 ανθρωποκτονίες ανά 100.000 κατοίκους.
Στο μέτωπο των πολέμων, το 2025 καταγράφηκαν τουλάχιστον 37.163 θάνατοι αμάχων σε ένοπλες συγκρούσεις, έναντι 48.011 το 2024. Ο πραγματικός αριθμός ενδέχεται να είναι μεγαλύτερος, καθώς η πλήρης καταγραφή θυμάτων σε εμπόλεμες περιοχές είναι εξαιρετικά δύσκολη.
Στοιχεία ΟΗΕ για τον Στόχο 16: UN Statistics – Goal 16
Η βία πίσω από τις κλειστές πόρτες στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, ένα από τα καλύτερα καταγεγραμμένα και πλέον ανησυχητικά μέτωπα είναι η ενδοοικογενειακή βία. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία που παρουσίασε το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, το 2025 καταγράφηκαν περίπου 19.500 καταγγελίες θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας και περισσότεροι από 12.000 δράστες. Περίπου 1.300 θύματα μεταφέρθηκαν από την Αστυνομία σε νοσοκομεία, ενώ περίπου 1.600 ζήτησαν και έλαβαν αστυνομική προστασία.
Οι αριθμοί χρειάζονται προσεκτική ανάγνωση. Η αύξηση των καταγεγραμμένων περιστατικών δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη αντίστοιχη αύξηση της πραγματικής βίας. Μπορεί επίσης να σημαίνει ότι περισσότερα θύματα αποφασίζουν να μιλήσουν και να προσφύγουν στις Αρχές. Το 2024 η ΕΛ.ΑΣ. είχε χειριστεί 22.080 υποθέσεις ενδοοικογενειακής βίας, σχεδόν διπλάσιες από τις 11.589 του 2023.
Επίσημα στοιχεία: Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη
Το μήνυμα του Γκάντι 78 χρόνια μετά τη δολοφονία του
Ο Γκάντι δεν έζησε σε έναν ειρηνικό κόσμο. Έζησε αποικιοκρατία, φυλετικές διακρίσεις, φυλακίσεις, εξεγέρσεις και αιματηρές συγκρούσεις και τελικά δολοφονήθηκε. Κι όμως επέμενε ότι η βία δεν μπορεί να αποτελέσει τη μόνιμη απάντηση στη βία.
Το μήνυμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία σήμερα, όταν οι πόλεμοι εξακολουθούν να σκοτώνουν δεκάδες χιλιάδες αμάχους, οι ανθρωποκτονίες μετρώνται σε εκατοντάδες χιλιάδες διεθνώς και μέσα στα ίδια τα σπίτια χιλιάδες άνθρωποι εξακολουθούν να βιώνουν φόβο και κακοποίηση.
Ίσως αυτό να είναι και το ουσιαστικό νόημα της 2ας Οκτωβρίου: όχι να θυμηθούμε τη μη βία για μία ημέρα, αλλά να αναρωτηθούμε γιατί, περισσότερο από έναν αιώνα μετά τους αγώνες του Γκάντι, η ανθρωπότητα εξακολουθεί να δυσκολεύεται τόσο πολύ να την κάνει τρόπο ζωής.
