Κυριακή 19 Οκτωβρίου 1924. Στη συμβολή της Γ΄ Σεπτεμβρίου με τη Χαλκοκονδύλη, ο κινηματογράφος-θέατρο «Πανόραμα» είχε γεμίσει θεατές, πολλούς από αυτούς παιδιά και εφήβους. Το φθηνό εισιτήριο έκανε την αίθουσα προσιτή σε οικογένειες και νέους. Σύμφωνα με μεταγενέστερες ιστορικές αναδρομές, το απόγευμα προβαλλόταν ταινία του Τσάρλι Τσάπλιν, πιθανότατα η «Σκυλίσια ζωή».
Μια φωνή και η αρχή του εφιάλτη
Λίγο μετά τις πέντε, ακούστηκε η κραυγή «Φωτιά!». Η λέξη μεταδόθηκε αστραπιαία. Οι θεατές σηκώθηκαν και κατευθύνθηκαν προς τις εξόδους. Στον εξώστη και στη σκάλα δημιουργήθηκε ασφυκτικός συνωστισμός. Άνθρωποι έπεφταν, άλλοι προσπαθούσαν να περάσουν από πάνω τους, ενώ αναφέρονται και απόπειρες διαφυγής από παράθυρα ή γειτονικές στέγες. Η πυροσβεστική δεν εντόπισε πραγματική πυρκαγιά.
Πόσοι βρίσκονταν μέσα και πόσοι χάθηκαν;
Οι καταγραφές δεν συμφωνούν σε όλες τις λεπτομέρειες. Ορισμένες αναφέρουν περίπου 550 θεατές μέσα στην αίθουσα, άλλες σχεδόν 1.000. Ο αριθμός των νεκρών δίνεται ως 25 ή 26, ενώ συχνά αναφέρονται 18 τραυματίες. Η διαφορά αποτυπώνει τις αποκλίσεις ανάμεσα στα δημοσιεύματα και δεν πρέπει να αποκρύπτεται. Τα περισσότερα θύματα ήταν ανήλικοι.
Ο θρήνος στα νοσοκομεία
Η είδηση εξαπλώθηκε στην πρωτεύουσα. Γονείς αναζητούσαν τα παιδιά τους στα νοσοκομεία και στο νεκροτομείο. Οι εφημερίδες της εποχής περιέγραψαν σπαρακτικές σκηνές αναγνώρισης θυμάτων. Η συνηθισμένη κυριακάτικη έξοδος είχε μετατραπεί σε συλλογικό τραύμα για την πόλη.
Φάρσα, παρεξήγηση ή τσιγάρο;
Δεν τεκμηριώθηκε με βεβαιότητα ποιος φώναξε πρώτος ούτε γιατί. Μια εκδοχή μιλά για κακόγουστη φάρσα. Άλλη συνδέει την κραυγή με σκηνές ταινίας, ενώ έχει διατυπωθεί και υπόθεση για αναμμένο τσιγάρο. Καμία από αυτές δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως οριστικά αποδεδειγμένη.
Τα ερωτήματα για τις εξόδους και τις ευθύνες
Μαρτυρίες και μεταγενέστερες αναφορές θέτουν ζητήματα για τη λειτουργία των εξόδων και την εκκένωση της αίθουσας. Η αστυνομική έρευνα φέρεται να έκρινε επαρκείς τις εξόδους, χωρίς να προκύψει καταδίκη. Εντυπωσιακό είναι ότι, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, το «Πανόραμα» επαναλειτούργησε περίπου μία εβδομάδα αργότερα. Η τραγωδία υπενθυμίζει πως ένας συναγερμός, ακόμη και ψευδής, μπορεί να αποβεί μοιραίος όταν ο συνωστισμός και η ανεπαρκής διαχείριση πλήθους δεν αφήνουν ασφαλή διέξοδο.
Η ιστορική μνήμη
Έναν αιώνα αργότερα, το «Πανόραμα» παραμένει μια οδυνηρή υπενθύμιση ότι η ασφάλεια των χώρων συνάθροισης δεν εξαρτάται μόνο από την απουσία φωτιάς. Χρειάζονται λειτουργικές έξοδοι, σαφείς διαδρομές διαφυγής και σχέδιο ψύχραιμης εκκένωσης. Πίσω από τις διαφωνίες των αριθμών βρίσκονται παιδιά που δεν γύρισαν ποτέ στο σπίτι τους.
Πηγή : Μηχανή του Χρόνου: https://www.mixanitouxronou.gr/pos-mia-farsa-gia-fotia-odigise-se-polynekri-tragodia-se-kinimatografo-tis-athinas/
