Η Θεσσαλονίκη έχει έναν ξεχωριστό λόγο να γιορτάζει κάθε 26η Οκτωβρίου. Την ημέρα που η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τον Άγιο Δημήτριο, τον πολιούχο της, η πόλη γιορτάζει και την απελευθέρωσή της από την Οθωμανική Αυτοκρατορία το 1912. Η σύμπτωση των δύο επετείων συνέδεσε βαθιά τη θρησκευτική παράδοση με τη νεότερη ιστορία της Μακεδονίας.
Η πορεία προς τη Θεσσαλονίκη
Τον Οκτώβριο του 1912, με τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο σε εξέλιξη, ο ελληνικός στρατός προέλαυνε στη Μακεδονία υπό τον διάδοχο Κωνσταντίνο. Η νίκη στα Γιαννιτσά άνοιξε τον δρόμο προς τη Θεσσαλονίκη. Όμως ο χρόνος πίεζε: και οι βουλγαρικές δυνάμεις κατευθύνονταν προς τη στρατηγικής σημασίας πόλη και το λιμάνι της.
Ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος επέμενε να δοθεί προτεραιότητα στη Θεσσαλονίκη, ενώ ο Κωνσταντίνος εξέταζε την προέλαση προς το Μοναστήρι. Η έντονη διαφωνία τους αποτυπώνει πόσο κρίσιμη ήταν η επιλογή κατεύθυνσης. Τελικά ο στρατός κινήθηκε προς τη Θεσσαλονίκη.
Η παράδοση στις 26 Οκτωβρίου
Ο Οθωμανός διοικητής Χασάν Ταχσίν πασάς, μπροστά στην ελληνική προέλαση, αποδέχθηκε τους όρους παράδοσης. Στις 11 το βράδυ της 26ης Οκτωβρίου 1912 υπογράφηκε το πρωτόκολλο από τους Έλληνες αξιωματικούς Βίκτωρα Δούσμανη και Ιωάννη Μεταξά. Η Θεσσαλονίκη περνούσε στον ελληνικό έλεγχο, ύστερα από περίπου 482 χρόνια οθωμανικής κυριαρχίας.
Στις 27 Οκτωβρίου εισήλθαν τα πρώτα ελληνικά τμήματα, με ευζώνους και ιππικό. Η ελληνική σημαία υψώθηκε στο Διοικητήριο και οι δρόμοι γέμισαν κόσμο. Στις 28 Οκτωβρίου έφθασε ο διάδοχος Κωνσταντίνος και στις 29 Οκτωβρίου ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄, τον οποίο υποδέχθηκαν με ενθουσιασμό.
Μια πόλη που διεκδικούσαν πολλοί
Η απελευθέρωση δεν ήταν μόνο στρατιωτική επιτυχία. Ήταν γεγονός με τεράστια διπλωματική και γεωπολιτική σημασία. Η Θεσσαλονίκη ήταν τότε μια πολυεθνική μητρόπολη, με σημαντικές εβραϊκές, μουσουλμανικές, ελληνικές και άλλες κοινότητες. Η ενσωμάτωσή της στο ελληνικό κράτος άλλαξε την ιστορική πορεία της πόλης, χωρίς να σβήσει τη σύνθετη κοινωνική και πολιτιστική κληρονομιά της.
Ο πολιούχος Άγιος Δημήτριος
Ο Άγιος Δημήτριος, χριστιανός μάρτυρας των αρχών του 4ου αιώνα σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, συνδέθηκε όσο λίγοι άγιοι με τη Θεσσαλονίκη. Ο μεγαλοπρεπής ναός του, μνημείο της παλαιοχριστιανικής και βυζαντινής κληρονομιάς, αποτελεί διαχρονικό σημείο αναφοράς. Για τους Θεσσαλονικείς η 26η Οκτωβρίου είναι ταυτόχρονα ημέρα πίστης, ιστορικής μνήμης και συλλογικής ταυτότητας.
Η μνήμη που ενώνει δύο γιορτές
Κάθε χρόνο, οι εκδηλώσεις τιμής και οι ιστορικές αναφορές θυμίζουν πως η ελευθερία της πόλης δεν υπήρξε αυτονόητη. Κερδήθηκε μέσα σε έναν πόλεμο, σε μια στιγμή που η ταχύτητα των αποφάσεων καθόρισε το μέλλον της. Η Θεσσαλονίκη τιμά τον Άγιό της και, την ίδια ημέρα, εκείνους που έγραψαν μια από τις σημαντικότερες σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Ιστορικές πηγές: Γενικό Επιτελείο Στρατού – Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού, Αρχείο ΕΡΤ, Προεδρία της Δημοκρατίας.
