Ο κόσμος έχει κουραστεί να διαβάζει γι’ αυτό, αλλά έχει παρακολουθήσει κάθε σχετικό βίντεο που κυκλοφορεί στα social media. Πριν από ένα μήνα, ελάχιστοι γνώριζαν την ύπαρξή του αλλά σήμερα, όλοι μοιάζουν να έχουν γίνει ειδικοί. Στις ελληνικές παραλίες, δεν είναι λίγοι οι λουόμενοι που μπαίνουν στη θάλασσα με δισταγμό, φοβούμενοι μήπως τους δαγκώσει. Τι είναι;
Σωστά, πάλι για το λαγοκέφαλο θα μιλήσουμε.
Συγκεκριμένα, για το λαγοκέφαλο που χαϊδεύουν μερικοί πιτσιρικάδες όσο το τραβούν βίντεο, για τους λαγοκέφαλους που είδαμε να τρώει ο ένας τον άλλον σε ένα ντοκουμέντο ενός ψαρά στα νερά της Κρήτης, για τους λαγοκέφαλους που «τρέμει» ο κόσμος στην παραλία, γι’ αυτό και φρόντισαν πέρα από τις πετσέτες και τα αντιηλιακά, να πάρουν μαζί και τις πανοπλίες τους (θα απολαύσουμε το σχετικό βίντεο παρακάτω).
Προκειμένου να δοθούν μερικές τεκμηριωμένες -και όχι τρομολαγνικές- απαντήσεις, η HuffPost μίλησε με τους άμεσα εμπλεκόμενους, εκείνους που ασχολούνται με το λαγοκέφαλο πολύ πριν γίνει το πιο viral ψάρι του ελληνικού καλοκαιριού.
@mkariotaki_ #λαγοκεφαλοι #fish #greece #fyp ♬ original sound – Noah
Ο λαγόκεφαλος και ο ερχομός του στα ελληνικά νερά
Ο Μιχάλης Μαργαρίτης, υπεύθυνος αλιείας πεδίου στην WWF, εξηγεί πώς έφτασε ο λαγοκέφαλος στην Ελλάδα: «Μιλάμε για ένα συγκεκριμένο είδος ξενικό, το Lagocephalus sceleratus, το οποίο μπήκε στο Μεσόγειο το 2003, ενώ η πρώτη καταγραφή σε ελληνικά νερά έγινε στη Ρόδο το 2005. Τα ξενικά είδη, γενικά και όλοι οι θαλάσσιοι οργανισμοί, έχουν τέσσερις διαφορετικούς τρόπους εισόδου στην Μεσόγειο. Ο ένας είναι μέσω της διώρυγας του Σουέζ -τους ονομάζουν και λεσεψιανούς μετανάστες-, είτε μέσω των υδατοκαλλιεργιών, είτε μέσω της ναυσιπλοΐας και υπάρχει και ο τέταρτος τρόπος, που αφορά τα ενυδρεία, κάποιος φέρνει ένα είδος το οποίο δεν είναι μεσογειακό, το βαριέται και το απελευθερώνει στη θάλασσα, το οποίο αν επιζήσει, αναπαράγεται και εξαπλώνεται».
«Ο πιο συχνός είναι μέσω της διώρυγας του Σουέζ, και τα τελευταία χρόνια έχει γίνει μεγάλος ντόρος, γιατί έχουν κάνει διαπλάτυνση της διώρυγας και εμβάθυνση του καναλιού, άρα είναι πολύ πιο εύκολο. Βέβαια, παίζει μεγάλο ρόλο και η κλιματική αλλαγή, λόγω της ανόδου της θερμοκρασίας της θάλασσας, μπαίνουν πιο εύκολα, δεν υπάρχει μεγάλη διαφορά από την Ερυθρά Θάλασσα, εγκαθίστανται, βρίσκουνε άφθονη τροφή, ενώ τα ντόπια είδη δεν γνωρίζουν ότι απειλούνται από τα καινούργια, καθώς αυτά δεν έχουν θηρευτές, άρα αναπαράγονται επιτυχώς, πολύ εύκολα και εξαπλώνονται πάρα πολύ γρήγορα. Εννοείται ότι στην επιτυχή εξάπλωσή τους συμβάλλει και το γεγονός ότι η Μεσόγειος θάλασσα δεν θεωρείται «υγιές» οικοσύστημα λόγω της καταστροφής σημαντικών οικοτόπων, της υπεραλίευσης, της ρύπανσης της ελλιπούς διαχείρισης και άλλων σημαντικών παραγόντων», φροντίζει να επισημάνει.
Η δρ. Παρασκευή Καραχλέ, είναι διευθύντρια ερευνών στο Ινστιτούτο Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων και Εσωτερικών Υδάτων του Ελληνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) και προσθέτει στη συζήτηση τη δράση του λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες.
«Ο λαγοκέφαλος για τον οποίο εχει δημιουργηθεί ο ντόρος είναι αυτός με την άσπρη ασημί κοιλιά και με τις βούλες τις μαύρες. Όλα τα είδη του είναι τοξικά, άρα κανένα δεν το τρώμε. Ωστόσο, τοξικό δεν είναι το δάγκωμα αλλά η τοξίνη βρίσκεται στη σάρκα και στους γονάδες και γι’ αυτό απαγορεύεται να το φάμε. Ο λαγοκέφαλος εμφανίζει υψηλή προσαρμοστικότητα και κάνει πάρα πολύ καλά εγκατεστημένους πληθυσμούς, κυρίως σε Κρήτη και Δωδεκάνησα. Τα τελευταία χρόνια, παρ’ όλο που δεν υπάρχουν επίσημες καταγραφές επιστημονικά που να το επιβεβαιώνουν, διαφαίνεται μία τάση από τις μαρτυρίες των ψαράδων, ότι έχει αυξηθεί η ποσοτητα του και στις ανατολικές ακτές της Πελοποννήσου και στο Σαρωνικού. Σποραδικές παρατηρήσεις υπάρχουν και αλλού και στη Βόρεια Ελλάδα, μέχρι και στην Κέρκυρα».
@dionysisatzarakis Αποκλειστικές δηλώσεις. #atzarakis #dionysisatzarakis #lagokefalos ♬ πρωτότυπος ήχος – Dionysis Atzarakis
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι λουόμενοι στις παραλίες
Σύμφωνα με την κ. Καραχλέ, το μόνο που απαιτείται να γνωρίζουν οι λουόμενοι είναι το εξής: Η πιθανότητα να σου επιτεθεί είναι πάρα πολύ μικρή, άλλα όσο κάποιος τα ταϊζει ή τα χαϊδεύει, θα έχει πρόβλημα, καθώς είναι άγριο ζώο. Απλά αν δούμε λαγοκέφαλο απομακρυνόμαστε με ηρεμία και δεν θέλει πανικό».
«Όσα χρόνια ασχολούμαι με την αλιεία, δεν έχω ακούσει κάποιο περιστατικό επίθεσης από λαγοκέφαλο. Σίγουρα το οικοσύστημα στη Μεσόγειο δεν είναι αυτό που λέμε από τα «υγιή οικοσυστήματα». Τώρα, δεν νομίζω ότι θα έπρεπε κάποιος λουόμενος να φοβάται να πάει στην παραλία. Αυτό που εγώ συστήνω είναι σωστή ενημέρωση και όχι πανικός. Πρέπει να θυμόμαστε ότι η θάλασσα πρόκειται για ένα περιβάλλον το οποίο δεν είναι οικείο για εμάς και ζουν άλλοι οργανισμοί εκεί. Χρειάζεται λίγο προσοχή. Και πάντα στη θάλασσα δεν φοβόμαστε, σεβόμαστε», εξηγεί ο κ. Μαργαρίτης.
Λαγοκέφαλος: Ένα (ακόμα) πρόβλημα για την αλιεία
Οι αλιείς, ως οι πρώτοι παρατηρητές των αλλαγών στο θαλάσσιο οικοσύστημα, αναμένεται να είναι και εκείνοι που θα επωμιστούν πρώτοι τις επιπτώσεις του προβλήματος που διαφαίνεται στον ορίζοντα. «Το βασικό είναι», όπως λέει ο κ Μαργαρίτης, «ότι εδώ και πάνω από 10 χρόνια οι ψαράδες, ειδικά στην Νότια Ελλάδα ή στην Κύπρο, το έχουν πει και το φωνάζουν και οι επιστήμονες και οι περιβαλλοντολογικές οργανώσεις. Ο λαγοκέφαλος, είναι σαν τορπίλη, κάνει μια μεγάλη τρύπα, καταστρέφοντας τα δίχτυα ή τρώγοντας τα ψάρια από τα αγκίστρια».
Συνεχίζει λέγοντας: «Εννοείται ότι υπάρχει ένα τεράστιο θέμα και με τη βιοποικιλότητα, γιατί είναι ένας οργανισμός σαρκοφάγος, σε μεγάλη ποσότητα, έχει μεγάλη αφθονία και τρώει συνέχεια, ενώ δεν υπάρχει κάποιος θηρευτής. Υπάρχουν κάποιοι, αλλά είναι πολύ συγκεκριμένοι».
Η κ. Καραχλέ συμφωνεί σημειώνοντας ότι, «το μεγαλύτερο πρόβλημα που δημιουργεί ο λαγοκέφαλος, όπως και όλα τα ξενικά είδη, είναι ότι αλλάζουν το οικοσύστημα στο οποίο εισβάλλουν. Κυρίως μέσω της θήρευσης και του ανταγωνισμού για την τροφή. Επειδή ακριβώς ψάχνουν για τροφή, τρώνε είδη τα οποία είναι εμπορικά, δημιουργώντας παράλληλα πολύ μεγάλα προβλήματα στους αλιείς, σε ό,τι αφορά καταστροφές εργαλείων, χαμένες ανθρωποώρες, ανθρωποημέρες για την επισκευή τους, εφόσον αυτά μπορούν να επισκευαστούν. Να ψάξουν να βρουν άλλους ψαρότοπους, με αποτέλεσμα να διανύουν μεγαλύτερες αποστάσεις και να χρειάζονται περισσότερα καύσιμα».
Επιδότηση και χαρτογράφηση ως προσωρινές λύσεις σε ένα πρόβλημα που δεν λύνεται
«Η επιδότηση έχει ξεκινήσει στην Κύπρο πριν πολλά χρόνια στα 3 ευρώ το κιλό και τώρα έχει φτάσει στα 4,73 ευρώ το κιλό. Βέβαια, δεν είναι μόνο ότι τα πιάνεις, πρέπει να τα καταστρεψεις με συγκεκριμένο τρόπο. Επειδή ακριβώς είναι τοξικά, δεν μπορεί απλά κάποιος να τα πετάξει. Πρέπει να τα κάψει σε ειδικούς κλιβάνους, να μεταφερθούν σε ειδικά κοντέινερ και να καταστραφούν», όπως περιγράφει η κ. Καραχλέ.
«Η αποζημίωση πρόκειται για μία προσπάθεια προς δύο κατευθύνσεις. Αρχικά, στοχεύουν στο συγκεκριμένο είδος, μήπως και μειωθεί ο πληθυσμός και ταυτόχρονα είναι ένα έξτρα εισόδημα για τους ψαράδες, για τις ζημίες που τους κάνει, το οποίο είναι ένα βοήθημα. Κάτι τέτοιο συμβαίνει στην Κύπρο εδώ και πάρα πολύ καιρό, απλά, όταν μιλήσαμε με ψαράδες εκεί και συναδέλφους, μας είπαν ότι μπορεί να αποτελεί κάποια βοήθεια αλλά δεν έχουν δει ουσιαστική διαφορά στη μείωση του πληθυσμού», συμπληρώνει ο κ. Μαργαρίτης.
Μέσα από τα μάτια εκείνων που ρίχνουν τα δίχτυα
Στην πραγματικότητα, τα προβλήματα και οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν καθημερινά οι αλιείς θα μπορούσαν, από μόνα τους, να αποτελέσουν αντικείμενο ξεχωριστής ανάλυσης. Ωστόσο, δεν είναι λίγα και αυτά που έχουν να πουν για τους λαγοκέφαλους.
Ο κ. Γιάννης δραστηριοποιείται στην παράκτια περιοχή της Χώρας της Άνδρου εδώ και περίπου 35 χρόνια. «Εδώ δεν εχει κάνει την εμφάνιση του σε πληθώρα ο λαγοκεφαλος. Αλλά με συναδέλφους που έχω μιλήσει αρκετά για το θέμα σε περιοχές που οι πληθυσμοί είναι πολύ μεγαλύτεροι, όπως Κρήτη, Κάρπαθο, Ρόδο, Κω, είναι σοβαρό πρόβλημα το οποίο μειώνει το εισόδημα τους καθημερινά και αυξάνει τις καταστροφές στα εργαλεία που το κόστος αντικατάστασης είναι μεγάλο και κατά συνέπεια, το μεροκάματο μικρό έως ανύπαρκτο».
«Ο κίνδυνος ειναι μικρός αν αναλογιστεί κανείς ότι οι τραυματισμοί από αχινούς ή δράκαινες, είναι πολλαπλάσιοι. Αν κάποιος δει λαγοκέφαλο, το μόνο που χρειάζεται να κάνει είναι να απομακρυνθεί», καταλήγει ο κ. Γιάννης.
«Υπάρχει μόνο μία καταγεγραμμένη επίθεση από λαγοκέφαλο το 2022. Τώρα, αν είναι σε μία παραλία ένα ψάρι και το χαϊδεύουν ή το πειράζουν, μπορεί να γυρίσει να τους δαγκώσει, όπως το ίδιο θα έκανε και μία σμέρνα. Γενικά, πρέπει να καταλαβαίνουμε ότι μπαίνοντας στη θάλασσα, μπαίνουμε σε ένα περιβάλλον άγρια ζωής. Βέβαια, όλη αυτή παραφιλολογία που έχει δημιουργηθεί, βοήθησε στο να φανεί και το πρόβλημα που δημιουργεί στους ψαράδες», επισημαίνει ο κ. Δημήτρης, ο οποίος δραστηριοποιείται στην περιοχή του Κορθίου στην Άνδρο για περισσότερα από 20 χρόνια.
Συνεχίζει λέγοντας: «Ο λαγοκέφαλος ήρθε για να μείνει. Μπορεί να επιδοτηθεί η αλιεία του λαγοκέφαλου, μπορεί να υπάρξουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις, αλλά κάποια στιγμή δεν εξαλειφθούν οι πόροι, και στο τέλος της ημέρας, πάλι θα μείνει ο λαγοκέφαλος στη θάλασσα και θα μπορέσει να αναπαραχθεί. Μιλάμε για ένα είδος το οποίο βρίσκεται -όπως φαίνεται-, στην κορυφή της διατροφικής αλυσίδας. Εμείς το βιώνουμε αυτό και με άλλο κορυφαίο θηρευτή που είναι η φώκια. Κάπως έτσι πρέπει να εξετάσουμε και το θέμα του λαγοκέφαλου, σε συνεργασία πάντα με την επιστημονική κοινότητα».
Παρ’ όλα αυτά, ο κ. Δημήτρης φροντίζει να ρίξει φως στη βαθύτερη αιτία των πραγμάτων.
«Εμείς εξαφανιζόμαστε ως επαγγελματικός κλάδος. Οι θάλασσες αδειάζουν. Δεν έχουμε κανένα τρόπο διαχείρισης και αντί να αναδείξουμε αυτό ως μείζον πρόβλημα, εστιάζουμε σε ένα μέρος του, όπως τώρα με το λαγοκέφαλο, και νομίζουμε ότι αντιμετωπίζουμε γενικά τα προβλήματα. Δυστυχώς όμως, έχουμε παρέμβει τόσο πολύ στο θαλάσσιο περιβάλλον, γεγονός το οποίο ο κόσμος δεν γνωρίζει, ώστε να καταλάβει γιατί συμβαίνουν όλα αυτά».
