Μπορεί να γνωρίζουμε ανθρώπους που πίνουν καφέ ακόμη και αργά το απόγευμα και κοιμούνται χωρίς κανένα πρόβλημα, ενώ εμείς μπορεί να πιούμε έναν μονό cappuccino μετά τις 17:00 και να κοιτάμε το ταβάνι μέχρι τα ξημερώματα. Η καφεΐνη δεν επηρεάζει όλους τους ανθρώπους με τον ίδιο τρόπο και οι λόγοι δεν έχουν να κάνουν μόνο με το πόσο καφέ συνηθίζουμε να πίνουμε.
Σύμφωνα με πρόσφατο δημοσίευμα του BBC, η αντίδρασή μας στην καφεΐνη επηρεάζεται από έναν συνδυασμό παραγόντων: τα γονίδιά μας, τον τρόπο ζωής μας, τις συνήθειές μας αλλά και το πόσο γρήγορα μεταβολίζει ο οργανισμός μας την ουσία.
Τι κάνει η καφεΐνη στον οργανισμό μας;
Η καφεΐνη είναι ένα από τα πιο διαδεδομένα ψυχοδραστικά συστατικά στον κόσμο. Δεν μας προσφέρει ακριβώς «ενέργεια» με την κυριολεκτική έννοια, αλλά μπλοκάρει την αδενοσίνη, μια ουσία που συσσωρεύεται στον εγκέφαλο όσο περνούν οι ώρες και συμβάλλει στο αίσθημα υπνηλίας.
Όπως σημειώνει το Journal of Sleep Research όταν η καφεΐνη προσδένεται στους υποδοχείς αδενοσίνης, εμποδίζει προσωρινά τη δράση της. Έτσι αισθανόμαστε πιο ξύπνιοι, συγκεντρωμένοι και λιγότερο κουρασμένοι.
Αυτός είναι και ο λόγος που μπορεί να νιώθουμε ότι «πήραμε ενέργεια» μετά τον καφέ, ενώ στην πραγματικότητα η καφεΐνη καλύπτει προσωρινά το σήμα της κόπωσης.
Γιατί σε κάποιους ο καφές προκαλεί υπερένταση;
Η καφεΐνη μεταβολίζεται κυρίως στο ήπαρ, με βασικό ρόλο να έχει το ένζυμο CYP1A2. Ο χρόνος ημιζωής της δηλαδή ο χρόνος που χρειάζεται ώστε η ποσότητά της στο αίμα να μειωθεί κατά το ήμισυ είναι συνήθως περίπου 3 έως 6 ώρες, αν και μπορεί να διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο, όπως αναφέρει η U.S. Food and Drug Administration (FDA).
Αυτό σημαίνει ότι αν πιούμε έναν καφέ το απόγευμα, δεν σημαίνει ότι λίγες ώρες αργότερα η καφεΐνη έχει εξαφανιστεί από τον οργανισμό μας. Ένα μέρος της μπορεί να παραμένει ακόμη στο αίμα και να επηρεάζει τον ύπνο μας. Μάλιστα, μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of Clinical Sleep Medicine διαπίστωσε ότι η καφεΐνη μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τον ύπνο ακόμη και όταν καταναλώνεται έξι ώρες πριν από την ώρα του ύπνου.
Τα γονίδια παίζουν ρόλο
Εδώ γίνεται πιο ενδιαφέρον. Το γονίδιο CYP1A2 επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο μεταβολίζουμε την καφεΐνη, ενώ και άλλα γονίδια, όπως το ADORA2A, φαίνεται να συνδέονται με την ευαισθησία μας στις επιδράσεις της.
Μια συστηματική ανασκόπηση 26 μελετών, στην οποία συμπεριλήφθηκαν περισσότερα από 1,8 εκατομμύρια άτομα, βρήκε συσχετίσεις ανάμεσα σε διάφορες γενετικές παραλλαγές και τον μεταβολισμό, την κατανάλωση και την ευαισθησία στην καφεΐνη.
Με απλά λόγια, δεν αντιδρούμε όλοι στην ίδια ποσότητα καφεΐνης με τον ίδιο τρόπο. Για κάποιους ένας καφές μπορεί να είναι σχεδόν ανεπαίσθητος, ενώ για άλλους να προκαλέσει έντονη εγρήγορση, νευρικότητα ή δυσκολία στον ύπνο.
Δεν είναι όμως μόνο θέμα DNA
Τα γονίδια είναι μόνο ένα κομμάτι του παζλ.
Το κάπνισμα, για παράδειγμα, μπορεί να επιταχύνει τον μεταβολισμό της καφεΐνης, καθώς επηρεάζει τη δραστηριότητα του CYP1A2. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι καπνιστές μπορεί να απομακρύνουν την καφεΐνη από τον οργανισμό τους ταχύτερα. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους, μετά τη διακοπή του καπνίσματος, ο ίδιος καφές μπορεί ξαφνικά να μας φαίνεται πολύ πιο δυνατός.
Ορισμένα φάρμακα μπορούν επίσης να επηρεάσουν τον μεταβολισμό της. Τα αντισυλληπτικά δια στόματος, για παράδειγμα, έχει βρεθεί ότι μπορούν να παρατείνουν σημαντικά τον χρόνο παραμονής της καφεΐνης στον οργανισμό.
Όπως αναφέρει το PMC – Pregnancy and Caffeine Metabolism η εγκυμοσύνη αποτελεί επίσης σημαντικό παράγοντα. Κατά τη διάρκειά της μειώνεται η δραστηριότητα του CYP1A2, με αποτέλεσμα η καφεΐνη να παραμένει περισσότερο στον οργανισμό.
Και η ανοχή μας στον καφέ αλλάζει
Αν πίνουμε καφέ καθημερινά, ο οργανισμός μας μπορεί να προσαρμοστεί στην επαναλαμβανόμενη παρουσία καφεΐνης. Αυτό σημαίνει ότι με τον καιρό μπορεί να χρειαζόμαστε μεγαλύτερη ποσότητα για να αισθανθούμε την ίδια επίδραση.
Το Center for Science in the Public Interest σημειώνει πώς η προσαρμογή αυτή αφορά, μεταξύ άλλων, το σύστημα της αδενοσίνης στον εγκέφαλο. Όταν μειώσουμε ή σταματήσουμε την καφεΐνη για κάποιο διάστημα, η ευαισθησία μπορεί να αλλάξει ξανά. Γι’ αυτό και ένας καφές μετά από αρκετές ημέρες αποχής μπορεί να μας φαίνεται πολύ πιο «δυνατός» από ό,τι συνήθως.
Γιατί ο καφές μπορεί να μας χαλάσει τον ύπνο ακόμη κι αν «δεν το καταλαβαίνουμε»;
Εδώ υπάρχει μια παγίδα. Μπορεί να αισθανόμαστε ότι η καφεΐνη δεν μας επηρεάζει, επειδή τελικά αποκοιμιόμαστε κανονικά. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο ύπνος μας παραμένει εντελώς ανεπηρέαστος.
Μελέτη που εξέτασε την κατανάλωση καφεΐνης 0, 3 και 6 ώρες πριν από τον ύπνο διαπίστωσε ότι ακόμη και όταν καταναλωνόταν έξι ώρες πριν από την ώρα του ύπνου, μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά τον συνολικό χρόνο ύπνου.
Μια νεότερη επιστημονική ανασκόπηση επισημαίνει επίσης ότι η καφεΐνη μπορεί να επηρεάζει τη φυσιολογία και την αρχιτεκτονική του ύπνου, ακόμη και όταν οι αλλαγές δεν είναι πάντα προφανείς σε εμάς.
Γι’ αυτό, αν παρατηρούμε ότι δυσκολευόμαστε να κοιμηθούμε ή ξυπνάμε κουρασμένοι, ίσως αξίζει να εξετάσουμε όχι μόνο πόσο καφέ πίνουμε αλλά και τι ώρα τον πίνουμε.
Πόση καφεΐνη θεωρείται πολλή;
Για τους περισσότερους υγιείς ενήλικες, η FDA θεωρεί ότι έως 400 mg καφεΐνης την ημέρα δεν συνδέονται γενικά με αρνητικές επιδράσεις, αν και η ατομική ευαισθησία διαφέρει σημαντικά. Καφεΐνη, άλλωστε, δεν περιέχει μόνο ο καφές, αλλά και το τσάι, τα αναψυκτικά τύπου cola, τα energy drinks, η σοκολάτα και ορισμένα συμπληρώματα. Στην εγκυμοσύνη, συστήνονται έως 200 mg την ημέρα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να κόψουμε τον καφέ. Μεγάλες ανασκοπήσεις έχουν συνδέσει τη μέτρια κατανάλωσή του με ορισμένα πιθανά οφέλη για την υγεία, χωρίς όμως να αποδεικνύουν ότι ο καφές είναι η αιτία τους. Όπως επισημαίνει η BMJ, πρόκειται κυρίως για συσχετίσεις.
Το βασικό, λοιπόν, είναι ότι δεν υπάρχει μία ποσότητα καφεΐνης που ταιριάζει σε όλους. Η γενετική, ο τρόπος ζωής, η ώρα που πίνουμε τον καφέ και ορισμένα φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν το πώς αντιδρά ο οργανισμός μας. Αν ο απογευματινός καφές μάς κρατά ξύπνιους μέχρι αργά, ίσως απλώς ανήκουμε στους ανθρώπους που είναι πιο ευαίσθητοι στην καφεΐνη.
Με πληροφορίες από BBC, Journal of Sleep Research ,U.S. Food and Drug Administration (FDA).,Journal of Clinical Sleep Medicine,Center for Science in the Public Interest, BMJ,
