Έχει τύχει να τελειώσουμε μια σειρά και, αντί να νιώσουμε απλώς ότι ολοκληρώθηκε μια ωραία ιστορία, να αισθανθούμε ένα παράξενο κενό;
Αισθανόμαστε ότι θα μας λείψουν οι χαρακτήρες, οι συνήθειές τους, ακόμη και η αίσθηση ότι «θα τους ξαναδούμε» την επόμενη εβδομάδα; Δεν είμαστε οι μόνοι. Η συναισθηματική επένδυση σε μια σειρά μπορεί να κάνει το τέλος της να μοιάζει με μια πραγματική απώλεια, ιδιαίτερα όταν την έχουμε παρακολουθήσει σε μια δύσκολη περίοδο της ζωής μας και οι χαρακτήρες έχουν γίνει μέρος της καθημερινότητάς μας.
Δεν βλέπουμε απλώς μια σειρά, δημιουργούμε δεσμούς
Ένας από τους λόγους που συμβαίνει αυτό είναι οι λεγόμενες παρακοινωνικές σχέσεις (parasocial relationships): συναισθηματικοί δεσμοί που δημιουργούμε με ανθρώπους ή χαρακτήρες τους οποίους γνωρίζουμε μέσα από τα μέσα, χωρίς όμως να υπάρχει αμοιβαία σχέση. Η Cleveland Clinic εξηγεί ότι τέτοιοι δεσμοί μπορούν να δημιουργήσουν αίσθηση οικειότητας, συντροφικότητας και σύνδεσης, ενώ δεν είναι απαραίτητα κάτι αρνητικό από μόνοι τους.
Οι χαρακτήρες μάς είναι οικείοι επειδή τους «ζούμε» μαζί τους
Όσο περισσότερο χρόνο περνάμε με έναν χαρακτήρα, τόσο περισσότερα μαθαίνουμε γι’ αυτόν: τις σχέσεις του, τους φόβους του, τις αποτυχίες και τις χαρές του. Και επειδή εμείς βλέπουμε πλευρές του που μπορεί να μην εμφανίζονται στις δικές μας πραγματικές σχέσεις, είναι εύκολο να αισθανθούμε ότι τον γνωρίζουμε πραγματικά.
Έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Journal of Social and Personal Relationships έχει δείξει ότι η σχέση μας με τους φανταστικούς χαρακτήρες συνδέεται και με τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την οικειότητα και την ανθρώπινη σύνδεση.
Μάλιστα, οι ιστορίες μπορούν να μας προσφέρουν ένα είδος ασφαλούς συναισθηματικής εγγύτητας. Βλέπουμε έναν χαρακτήρα να εκτίθεται, να αντιμετωπίζει προβλήματα, να αποτυγχάνει και να ξανασηκώνεται, χωρίς εμείς να χρειάζεται να ρισκάρουμε μέσα σε μια πραγματική σχέση.
Σύμφωνα με τη σχετική έρευνα, η εμπλοκή μας με τους χαρακτήρες μπορεί να προσφέρει μια μορφή οικειότητας χωρίς τον φόβο της απόρριψης που υπάρχει στις πραγματικές σχέσεις.
Και κάπως έτσι, μια σειρά γίνεται μέρος της καθημερινότητάς μας
Δεν είναι μόνο οι χαρακτήρες. Είναι και η ίδια η συνήθεια. Ένα επεισόδιο μπορεί να γίνει η μικρή μας ανάσα μετά τη δουλειά, κάτι που περιμένουμε μέσα στην εβδομάδα ή ένας τρόπος να ξεφύγουμε για λίγο από όσα μας απασχολούν. Μάλιστα, έρευνα για τη λεγόμενη «social surrogacy» έχει δείξει ότι οι αγαπημένες τηλεοπτικές εκπομπές μπορούν να προσφέρουν προσωρινά μια αίσθηση κοινωνικής σύνδεσης και να μειώνουν το αίσθημα μοναξιάς.
Γι’ αυτό και το τέλος μιας σειράς μπορεί να μας χτυπήσει περισσότερο απ’ όσο περιμέναμε. Δεν χάνουμε μόνο την ιστορία που παρακολουθούσαμε· χάνουμε μια καθημερινή συνήθεια, έναν φανταστικό κόσμο και την αίσθηση ότι έχουμε κάπου να επιστρέψουμε.
Η έρευνα δείχνει ότι το «πένθος» για μια σειρά είναι υπαρκτό
Δεν πρόκειται απλώς για έναν τρόπο του λέγειν. Σε μελέτη στο PLOS ONE που εξέτασε 1.289 θεατές της αυστραλιανής σειράς Neighbours μετά το τέλος της, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι θεατές μπορούσαν να εμφανίσουν πραγματικές αντιδράσεις θλίψης και απώλειας. Οι αντιδράσεις αυτές ήταν εντονότερες μεταξύ όσων είχαν ισχυρότερη σύνδεση με τη σειρά και ισχυρότερους παρακοινωνικούς δεσμούς με αγαπημένους χαρακτήρες.
Ακόμη και όταν ένας χαρακτήρας πεθαίνει μέσα στην ιστορία, η αντίδραση μπορεί να είναι έντονη. Μελέτη πάνω στις αντιδράσεις των θαυμαστών στον θάνατο του χαρακτήρα Lawrence Kutner από το House, M.D. εντόπισε εκφράσεις παρακοινωνικού πένθους, όπως θλίψη, αναμνήσεις και ανάγκη να τιμηθεί ο χαρακτήρας.
Γιατί το πρώτο τέλος πονάει περισσότερο
Όταν βλέπουμε για πρώτη φορά μια σειρά, δεν ξέρουμε πού θα καταλήξει. Έχουμε προσδοκίες, αγωνία και την αίσθηση ότι κάτι καινούργιο μας περιμένει σε κάθε επεισόδιο. Όταν την ξαναβλέπουμε, γνωρίζουμε ήδη την πορεία της, οπότε η συναισθηματική εμπειρία μπορεί να είναι διαφορετική. Αυτός είναι και ένας λόγος που ένα πρώτο φινάλε μπορεί να μας φαίνεται ιδιαίτερα δύσκολο: δεν αποχαιρετάμε μόνο τους χαρακτήρες, αλλά και την πρώτη φορά που ζήσαμε μαζί τους αυτή την ιστορία. Η σχετική εξήγηση του Real Simple επισημαίνει ακριβώς αυτή τη διαφορά ανάμεσα στην πρώτη παρακολούθηση και το rewatch.
Τι μπορούμε να κάνουμε όταν τελειώσει
Δεν υπάρχει κάποιος «σωστός» τρόπος να αποχαιρετήσουμε μια σειρά που αγαπήσαμε. Μπορούμε να την ξαναδούμε, να αναζητήσουμε μια νέα σειρά που θα μας δώσει παρόμοια συναισθήματα ή απλώς να μιλήσουμε γι’ αυτή με ανθρώπους που την παρακολούθησαν μαζί μας. Η έρευνα για το τέλος του Neighbours δείχνει επίσης ότι η σύνδεση με την κοινότητα των θαυμαστών αποτελεί σημαντικό κομμάτι της εμπειρίας, ενώ νεότερη μελέτη για το παρακοινωνικό πένθος έχει βρει ότι η ύπαρξη ενός υποστηρικτικού κοινωνικού δικτύου συνδέεται με τον τρόπο που οι άνθρωποι βιώνουν και διαχειρίζονται αυτή την απώλεια.
Τελικά, ίσως δεν είναι καθόλου παράξενο που ένας φανταστικός χαρακτήρας μπορεί να μας λείψει σαν φίλος. Οι χαρακτήρες μπορεί να μην υπήρξαν ποτέ στην πραγματική μας ζωή, αλλά τα συναισθήματα που μας δημιούργησαν ήταν απολύτως πραγματικά. Και κάποιες φορές, όταν πέφτουν οι τίτλοι τέλους, αυτό που αποχαιρετάμε δεν είναι μόνο μια σειρά, αλλά μια μικρή περίοδο της δικής μας ζωής που τη συνδέσαμε μαζί της.
Με πληροφορίες από Cleveland Clinic,Journal of Social and Personal Relationships,Real Simple,PLOS ONE
