Μια εντυπωσιακή επιστημονική περίπτωση που αφορά έναν άνδρα στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο οποίος, παρά το γεγονός ότι είχε σχεδόν βέβαιη γενετική προδιάθεση για πρώιμη νόσο Αλτσχάιμερ, δεν εμφάνισε ποτέ τα αναμενόμενα συμπτώματα εξετάζει σε άρθρο του το newscientist. Οι επιστήμονες θεωρούν πιθανό ότι η μακροχρόνια έκθεσή του σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια της εργασίας του ίσως έπαιξε προστατευτικό ρόλο απέναντι στην ασθένεια. Η περίπτωση αυτή ενισχύει τη επιστημονική άποψη ότι η θερμοθεραπεία ή η συχνή έκθεση σε θερμότητα μπορεί να ωφελεί τον εγκέφαλο και να μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.
Ο άνδρας, ονόματι Ντουγκ Γουίτνεϊ, προέρχεται από οικογένεια που φέρει μια μετάλλαξη στο γονίδιο Presenilin 2. Η συγκεκριμένη γενετική παραλλαγή έχει συνδεθεί με σχεδόν βέβαιη εμφάνιση πρώιμου Αλτσχάιμερ, συνήθως μεταξύ 40 και 50 ετών. Οπως ο ίδιος έχει αναφέρει, η ασθένεια έχει πλήξει δραματικά την οικογένειά του: από τα δεκατρία αδέλφια της μητέρας του, τα δέκα πέθαναν πριν συμπληρώσουν τα εξήντα χρόνια εξαιτίας της νόσου. Παρ’ όλα αυτά, ο ίδιος έχει φτάσει στα τέλη της δεκαετίας των 70 χωρίς σοβαρά προβλήματα μνήμης ή άλλες γνωστικές διαταραχές, γεγονός που τον καθιστά μοναδική γνωστή εξαίρεση ανάμεσα στους φορείς της μετάλλαξης.
Η ιδιαίτερη αυτή περίπτωση προσέλκυσε το ενδιαφέρον επιστημόνων που μελετούν τις επιπτώσεις της θερμότητας στον εγκέφαλο. Ο ερευνητής Τζόφρεϊ Κάνετ από το Γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών, ενημερώθηκε για τον Γουίτνεϊ από τον Ράνταλ Μπέιτμαν του Πανεπιστημίου Washington στο Σεντ Λούις, ο οποίος τον παρακολουθούσε επί χρόνια. Την ίδια περίοδο, ο Κάνετ και οι συνεργάτες του διερευνούσαν τα οφέλη της θερμοθεραπείας σε πειραματόζωα. Προηγούμενες μελέτες στη Φινλανδία είχαν ήδη δείξει ότι οι άνθρωποι που χρησιμοποιούν συχνά σάουνα έχουν περίπου 65% μικρότερη πιθανότητα να εμφανίσουν Αλτσχάιμερ σε σύγκριση με όσους τη χρησιμοποιούν σπάνια.
Ο Γουίτνεϊ είχε εργαστεί επί δύο δεκαετίες στα μηχανοστάσια ατμοκίνητων πολεμικών πλοίων, όπου οι θερμοκρασίες μπορούσαν να φτάσουν τους 50 βαθμούς Κελσίου. Συχνά έμενε για ώρες σε αυτό το περιβάλλον και μερικές φορές χρειαζόταν να τον καταβρέχουν με νερό για να αποφευχθεί η υπερθέρμανση. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η παρατεταμένη έκθεσή του στη ζέστη προκάλεσε την αυξημένη παραγωγή πρωτεϊνών θερμικού σοκ στον οργανισμό του. Οι πρωτεΐνες αυτές παράγονται φυσιολογικά όταν το σώμα εκτίθεται σε υψηλές θερμοκρασίες και έχουν ρόλο να επιδιορθώνουν ή να επαναφέρουν στη σωστή μορφή άλλες πρωτεΐνες που έχουν υποστεί βλάβες.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι αυξημένες πρωτεΐνες θερμικού σοκ ίσως προστάτευσαν τον Γουίτνεϊ από την ανάπτυξη της νόσου, επειδή βοήθησαν στη ρύθμιση της πρωτεΐνης tau στον εγκέφαλο. Στη νόσο Αλτσχάιμερ, η tau παραμορφώνεται, συσσωρεύεται σε τοξικά συσσωματώματα και συνδέεται στενά με τη γνωστική έκπτωση. Απεικονιστικές εξετάσεις έδειξαν ότι ο εγκέφαλός του είχε ελάχιστες ποσότητες της παθολογικής μορφής tau, γεγονός που πιθανότατα εξηγεί την απουσία συμπτωμάτων. Αντίθετα, βρέθηκαν μεγάλες ποσότητες αμυλοειδούς πρωτεΐνης, η οποία επίσης σχετίζεται με το Αλτσχάιμερ, αλλά θεωρείται λιγότερο αξιόπιστος δείκτης της σοβαρότητας των συμπτωμάτων.
Τα αποτελέσματα αυτά ενισχύθηκαν από πειράματα σε ποντίκια. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η τοποθέτηση των ζώων σε μικρές «σάουνες» βοηθούσε να διατηρείται η σωστή δομή της πρωτεΐνης tau και ενίσχυε την απομάκρυνσή της από τον εγκέφαλο. Παρόμοια αποτελέσματα παρατηρήθηκαν και σε ανθρώπους: η αποβολή της tau ήταν μεγαλύτερη όταν τα άτομα ήταν ξύπνια, πιθανώς επειδή τότε η θερμοκρασία του σώματος είναι υψηλότερη.
Παρά τα εντυπωσιακά αυτά ευρήματα, οι ειδικοί τονίζουν ότι η θερμότητα πιθανόν δεν είναι ο μοναδικός λόγος που ο Γουίτνεϊ έχει αποφύγει μέχρι σήμερα τη νόσο. Η ερευνήτρια Ρεμπέκα Νίσμπετ επισημαίνει ότι ο άνδρας διαθέτει και ορισμένα προστατευτικά γονίδια που διαφέρουν από εκείνα των συγγενών του που εμφάνισαν Αλτσχάιμερ. Ωστόσο, θεωρεί ότι τα διαθέσιμα δεδομένα για τα οφέλη της σάουνας είναι αρκετά ενθαρρυντικά και αναφέρει ότι και η ίδια χρησιμοποιεί πλέον σάουνα, πιστεύοντας ότι μπορεί να μειώνει τον κίνδυνο άνοιας χωρίς να προκαλεί βλάβες.
Το ίδιο κείμενο αναφέρει ακόμη ότι περιοχές του κόσμου με χαμηλά ποσοστά άνοιας, όπως ορισμένες θερμές περιοχές της Ινδίας και του Αμαζονίου, ίσως επηρεάζονται και από το ζεστό κλίμα. Αντίθετα, η έκθεση στο κρύο μπορεί να αυξάνει τον κίνδυνο. Παραδείγματα από ζώα που πέφτουν σε χειμερία νάρκη αλλά και από ανθρώπους που υποβάλλονται σε γενική αναισθησία δείχνουν ότι η πτώση της θερμοκρασίας του σώματος μπορεί να προκαλεί προσωρινές διαταραχές της πρωτεΐνης tau και προβλήματα μνήμης παρόμοια με εκείνα του Αλτσχάιμερ.
Οπως αναφέρει το medicine.washu.edu , όποιος και αν είναι αυτός ο παράγοντας που έχει συμβάλει στην καλή του υγεία, ο Γουίτνεϊ είναι ευγνώμων που έχει την ευκαιρία να συμβάλει στην αναζήτηση μιας αποτελεσματικής θεραπείας για την ασθένεια η οποία στοιχειώνει τους συγγενείς του εδώ και γενιές.
Με πληροφορίες από: newscientist.com , medicine.washu.edu .
