Γιατί η γυναίκα που αφιέρωσε τη ζωή της στην οικογένειά της μπορεί να αποτελεί πρότυπο αγάπης για τον γιο της, αλλά μια προειδοποίηση για την κόρη της; Ένα κείμενο που έγινε αφορμή για συζήτηση στα social media ανοίγει τον διάλογο γύρω από τη μητρική αυτοθυσία, την αόρατη εργασία της φροντίδας και τις προσδοκίες που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά.
Υπάρχει μια ερώτηση που σπάνια κάνουμε στον εαυτό μας όταν μιλάμε για τις μητέρες μας: αν αφαιρούσαμε όλα όσα κάνουν για εμάς, τι θα λέγαμε για εκείνες ως ανθρώπους; Ποια ήταν τα όνειρά τους, τι ήθελαν να πετύχουν, τι τους άρεσε, τι φοβούνταν και τι θα επέλεγαν αν δεν ένιωθαν ότι έπρεπε να βάζουν διαρκώς τους άλλους πάνω από τον εαυτό τους;
Συχνά περιγράφουμε τις μητέρες μας μέσα από τις υπηρεσίες και τη φροντίδα που μας προσέφεραν. Θυμόμαστε ότι μαγείρευαν, καθάριζαν, φρόντιζαν το σπίτι, μας στήριζαν στις δύσκολες στιγμές και έβαζαν τις δικές μας ανάγκες σε προτεραιότητα. Όλα αυτά αποτελούν ουσιαστικές εκφράσεις αγάπης. Τι συμβαίνει, όμως, όταν η προσφορά γίνεται τόσο κεντρικό στοιχείο της εικόνας μας για μια μητέρα, ώστε δυσκολευόμαστε να διακρίνουμε τον άνθρωπο πίσω από τον ρόλο;
Αυτή ακριβώς την αντίφαση αναδεικνύει ένα κείμενο της Βραζιλιάνας συγγραφέα Ana Beatriz Abreu, το οποίο κυκλοφόρησε στα social media και αποτέλεσε αφορμή για σχετικές συζητήσεις. Το κείμενο έχει τίτλο «Os filhos admiram o sacrifício das mães. As filhas tentam escapar dele», δηλαδή «Οι γιοι θαυμάζουν τις θυσίες των μητέρων τους. Οι κόρες προσπαθούν να ξεφύγουν από αυτές», και δημοσιεύτηκε στις 28 Ιουλίου 2026 στο Substack της, The Younger Sis.
@vibe_samurai I came to praise my mother and accidentally audited my own definition of love. Yes, she worked endlessly for us. She was also hilarious, loved reading, could be a little spiteful, and had absolutely no policy against recreational farting. I knew those things. But it bothered me what came first. Name three things about your mother that aren’t about what she did for other people. What comes to mind? Inspired by Ana Beatriz Abreu’s Substack essay, “Os filhos admiram o sacrifício das mães. As filhas tentam escapar dele.” Credit: @_beanabreu. 🗣️ Need space to untangle your own thoughts? Book a Private Clarity Call, link in bio. 🎙️ More real conversations on the Vibe Sesh podcast, available on Spotify, Apple Podcasts, and YouTube. #Motherhood #MothersAndSons #MothersAndDaughters #FamilyRelationships #VibeSamurai ♬ original sound – Vibe Samurai
Όταν ο ίδιος βίος ερμηνεύεται διαφορετικά
Η Abreu ξεκινά από μια συζήτηση με έναν άνδρα συνάδελφό της, ο οποίος μιλούσε με θαυμασμό για τη μητέρα του. Εκείνη είχε αφήσει πίσω την επαγγελματική της πορεία και είχε αφιερώσει σχεδόν ολόκληρη τη ζωή της στον σύζυγο, στα παιδιά και στο σπίτι. Για τον γιο της, η ιστορία αυτή αποτελούσε ένα συγκινητικό παράδειγμα αγάπης, γενναιοδωρίας και δύναμης.
Η συγγραφέας, ωστόσο, έβλεπε την ίδια ιστορία διαφορετικά. Όπως γράφει, εκείνος έβλεπε αγάπη, ενώ εκείνη έβλεπε μια προειδοποίηση. Δεν αμφισβητούσε την αξία της μητέρας του ούτε το μέγεθος της προσφοράς της. Αναρωτιόταν, όμως, γιατί η ζωή μιας γυναίκας που είχε βάλει τις επιθυμίες της σε δεύτερη μοίρα παρουσιαζόταν ως ένα ιδανικό που άξιζε να θαυμάζουμε, χωρίς να εξετάζουμε τι είχε χρειαστεί να εγκαταλείψει για να το υπηρετήσει.
Η διαφορά αυτή αποτελεί τον πυρήνα του προβληματισμού της. Για έναν γιο που μεγάλωσε απολαμβάνοντας τη φροντίδα της μητέρας του, η αφοσίωσή της μπορεί να συνδέεται με την ασφάλεια, τη θαλπωρή και την αίσθηση ότι κάποιος θα βρίσκεται πάντα εκεί για να καλύπτει τις ανάγκες του. Για μια κόρη που παρακολουθεί από κοντά την καθημερινότητα της μητέρας της, η ίδια αφοσίωση μπορεί να αναδεικνύει και το τίμημα αυτής της προσφοράς: τις ευκαιρίες που χάθηκαν, την εξάντληση, την οικονομική εξάρτηση ή τον περιορισμό της προσωπικής ζωής.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι γιοι αντιλαμβάνονται τις μητέρες τους με τον ίδιο τρόπο ή ότι όλες οι κόρες θέλουν να απομακρυνθούν από το παράδειγμά τους. Μας βοηθά, ωστόσο, να εξετάσουμε πώς οι διαφορετικές εμπειρίες μέσα στην ίδια οικογένεια μπορούν να διαμορφώσουν διαφορετικές αντιλήψεις για την αγάπη, τη φροντίδα και τις υποχρεώσεις των γυναικών.
Η μητέρα ως άνθρωπος ή ως εκείνη που φροντίζει τους πάντες;
Ένα από τα πιο αιχμηρά σημεία της συζήτησης αφορά τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε για τις μητέρες μας. Όταν ρωτάμε κάποιον τι θαυμάζει περισσότερο στη μητέρα του, είναι πιθανό να ακούσουμε πόσο καλό φαγητό μαγείρευε, πόσο φρόντιζε το σπίτι, πόσα έκανε για τα παιδιά της ή πόσες δυσκολίες ξεπέρασε για την οικογένειά της.
Όλα αυτά έχουν αξία. Το ερώτημα είναι αν περιγράφουν ολόκληρη την προσωπικότητά της ή κυρίως όσα πρόσφερε στους άλλους.
Μπορεί να γνωρίζουμε τη μητέρα μας ως εκείνη που θυμάται τα γενέθλια όλων, που καταλαβαίνει πότε κάτι δεν πάει καλά, που θα σηκωθεί πρώτη για να ετοιμάσει το πρωινό και που θα αφήσει το δικό της φαγητό για να φάει κάποιος άλλος. Μπορεί, όμως, να μην ξέρουμε τι την κάνει να γελά, ποιο όνειρο εγκατέλειψε, ποια πλευρά του χαρακτήρα της δεν βρίσκει χώρο να εκφράσει ή τι θα ήθελε να κάνει για τον εαυτό της.
Η συζήτηση αυτή συνδέεται με την έννοια της αόρατης εργασίας της φροντίδας: τις πρακτικές και συναισθηματικές υποχρεώσεις που διατηρούν μια οικογένεια λειτουργική, αλλά συχνά δεν αναγνωρίζονται ως εργασία με πραγματικό κόστος σε χρόνο, ενέργεια και προσωπικές ευκαιρίες.
Σε επιστημονική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal of Marriage and Family, η κοινωνιολόγος Rebecca J. Erickson εξέτασε, μεταξύ άλλων, τη συναισθηματική εργασία μέσα στην οικογένεια. Η έρευνα υπογράμμισε ότι ο τρόπος με τον οποίο αναλαμβάνουμε τη φροντίδα και τη συναισθηματική υποστήριξη συνδέεται με κοινωνικές αντιλήψεις για το φύλο και όχι απλώς με ατομικά χαρακτηριστικά.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι να υποτιμήσουμε όσα κάνουν οι μητέρες για τις οικογένειές τους. Είναι να αναγνωρίσουμε ότι η αγάπη μιας γυναίκας δεν μπορεί να μετριέται αποκλειστικά από το πόσα είναι διατεθειμένη να θυσιάσει.
Πώς μαθαίνουμε από μικροί ποιος πρέπει να φροντίζει ποιον
Η παρατήρηση της Abreu αποκτά μεγαλύτερη διάσταση όταν τη συνδέσουμε με όσα γνωρίζουμε για την κοινωνικοποίηση των παιδιών. Οι αντιλήψεις μας για το ποιος μαγειρεύει, ποιος καθαρίζει, ποιος φροντίζει τα παιδιά και ποιος έχει περισσότερο χρόνο για την εργασία ή την προσωπική του ζωή δεν διαμορφώνονται ξαφνικά στην ενήλικη ζωή. Συχνά αρχίζουν να σχηματίζονται μέσα στο σπίτι όπου μεγαλώνουμε.
Έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Labour Economics εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στην κατανομή των οικιακών εργασιών που βίωναν τα παιδιά και σε εκείνη που υιοθετούσαν αργότερα, όταν δημιουργούσαν τις δικές τους οικογένειες. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η μεγαλύτερη συμμετοχή των μητέρων στις οικιακές εργασίες κατά την παιδική ηλικία συνδεόταν με τη διατήρηση ανισοτήτων στην κατανομή της εργασίας στο νοικοκυριό στην ενήλικη ζωή. Εντόπισαν, επίσης, ενδείξεις ότι οι έμφυλοι ρόλοι μεταφέρονταν με διαφορετικούς τρόπους στους γιους και στις κόρες.
Αν ένα αγόρι μεγαλώνει βλέποντας τη μητέρα του να αναλαμβάνει σχεδόν όλες τις καθημερινές ανάγκες του σπιτιού, ενώ ο πατέρας του συμμετέχει λιγότερο, μπορεί να συνηθίσει να αντιλαμβάνεται αυτή την κατανομή ως φυσιολογική. Αντίστοιχα, ένα κορίτσι που μεγαλώνει παρατηρώντας την ίδια συνθήκη μπορεί να μάθει ότι η φροντίδα αποτελεί πρωτίστως δική του ευθύνη ή, αντίθετα, να αποφασίσει ότι δεν θέλει να επαναλάβει αυτή την πορεία.
Η έρευνα δεν αποδεικνύει ότι τα παιδιά αναπαράγουν αναπόφευκτα τα πρότυπα των γονιών τους. Δείχνει, όμως, ότι το οικογενειακό περιβάλλον αποτελεί σημαντικό παράγοντα στη διαμόρφωση των αντιλήψεων για τους ρόλους των φύλων.
Στην ίδια κατεύθυνση, έκθεση του Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) για την ισότητα των φύλων και την αμειβόμενη και μη αμειβόμενη εργασία επισημαίνει ότι οι διαφορές στις απλήρωτες οικιακές εργασίες και στη φροντίδα εμφανίζονται ήδη από την παιδική ηλικία. Τα κορίτσια αναλαμβάνουν συχνότερα δουλειές όπως το μαγείρεμα, το καθάρισμα και η φροντίδα άλλων μελών της οικογένειας, ενώ τα αγόρια συχνότερα εργασίες που θεωρούνται παραδοσιακά ανδρικές.
Η θυσία ως απόδειξη αγάπης και η παγίδα της εξιδανίκευσης
Υπάρχει μια λεπτή αλλά σημαντική διαφορά ανάμεσα στο να αναγνωρίζουμε τις θυσίες μιας μητέρας και στο να θεωρούμε ότι η θυσία αποτελεί απαραίτητο συστατικό της καλής μητρότητας.
Όταν η γυναίκα που βάζει διαρκώς τον εαυτό της τελευταίο παρουσιάζεται ως το απόλυτο πρότυπο μητέρας, υπάρχει ο κίνδυνος να αντιμετωπίζουμε την προσωπική της παραίτηση ως απόδειξη της αγάπης της. Και όταν αυτό το πρότυπο επαναλαμβάνεται για χρόνια, μπορεί να επηρεάζει και τις προσδοκίες που διαμορφώνουν οι γιοι για τις μελλοντικές συντρόφους τους.
Δεν σημαίνει ότι ένας άνδρας που θαυμάζει τη μητέρα του αναζητά αναγκαστικά μια σύντροφο που θα αναλάβει όλες τις ευθύνες του σπιτιού. Ούτε ότι η φροντίδα που δέχτηκε ως παιδί μετατρέπεται αυτομάτως σε απαίτηση από τη σύντροφό του. Ωστόσο, όταν η φροντίδα παρουσιαζόταν πάντοτε ως κάτι που οι γυναίκες προσφέρουν αυτονόητα, χωρίς να χρειάζεται να μοιράζονται οι ευθύνες, αυτό το πρότυπο μπορεί να μεταφερθεί και στις ενήλικες σχέσεις.
Τα δεδομένα του OECD δείχνουν ότι οι κοινωνικές αντιλήψεις εξακολουθούν να επηρεάζουν την κατανομή της απλήρωτης εργασίας, ακόμη και όταν οι γυναίκες εργάζονται κανονικά εκτός σπιτιού. Η ανισότητα δεν αφορά μόνο τον χρόνο που απαιτούν οι δουλειές του σπιτιού, αλλά και τις επαγγελματικές ευκαιρίες, την οικονομική ανεξαρτησία και τον διαθέσιμο χρόνο για ξεκούραση.
Από την άλλη πλευρά, οι κόρες που παρακολουθούν τη μητέρα τους να εγκαταλείπει προσωπικούς στόχους για να στηρίξει την οικογένεια μπορεί να αισθανθούν ότι χρειάζεται να κινηθούν προς την αντίθετη κατεύθυνση. Να επιδιώξουν οικονομική ανεξαρτησία, να θέσουν όρια στις σχέσεις τους ή να διεκδικήσουν μια διαφορετική κατανομή ευθυνών. Αυτό δεν σημαίνει ότι αγαπούν λιγότερο τις μητέρες τους. Μπορεί να σημαίνει ότι αγαπούν και κατανοούν τη μητέρα τους, αλλά δεν θέλουν να επαναλάβουν τις συνθήκες της ζωής της.
Το ζήτημα δεν είναι να σταματήσουμε να θαυμάζουμε τις μητέρες μας
Ίσως, τελικά, το πιο ουσιαστικό ερώτημα που προκύπτει από το κείμενο της Abreu δεν είναι αν οι γιοι ή οι κόρες έχουν δίκιο στον τρόπο με τον οποίο βλέπουν τις μητέρες τους. Είναι αν μπορούμε να τις αγαπάμε χωρίς να εξιδανικεύουμε την εξάντλησή τους.
Μπορούμε να αναγνωρίζουμε τη γενναιοδωρία τους, χωρίς να θεωρούμε ότι έπρεπε να εγκαταλείψουν τα όνειρά τους. Να εκτιμούμε όσα έκαναν για εμάς, χωρίς να ξεχνάμε όσα μπορεί να ήθελαν να κάνουν για τον εαυτό τους. Να σεβόμαστε την επιλογή μιας γυναίκας να αφιερωθεί στην οικογένειά της, χωρίς να μετατρέπουμε αυτή την επιλογή σε υποχρέωση για όλες τις υπόλοιπες.
Και, κυρίως, μπορούμε να αρχίσουμε να κάνουμε διαφορετικές ερωτήσεις. Όχι μόνο τι μαγείρευε η μητέρα μας, πόσα δούλευε ή πόσα στερήθηκε για εμάς, αλλά και τι την έκανε ευτυχισμένη, τι θα ήθελε να είχε ζήσει διαφορετικά και ποια ήταν πριν γίνει μητέρα.
Γιατί οι μητέρες μας δεν γεννήθηκαν με μοναδικό προορισμό να φροντίζουν τους άλλους. Ήταν άνθρωποι με επιθυμίες, φιλοδοξίες, αδυναμίες, φιλίες και όνειρα πολύ πριν αναλάβουν αυτόν τον ρόλο.
Και ίσως η μεγαλύτερη αναγνώριση που μπορούμε να τους προσφέρουμε να μην είναι να θαυμάζουμε πόσο πολύ θυσιάστηκαν, αλλά να δημιουργήσουμε σχέσεις και οικογένειες στις οποίες η αγάπη δεν απαιτεί από κανέναν να εξαφανίζεται για να είναι απαραίτητος στους άλλους.
Με πληροφορίες από The Younger Sis,Journal of Marriage and Family,Labour Economics,Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD)
