Ως γονείς προσπαθούμε διαρκώς να κάνουμε το καλύτερο για τα παιδιά μας. Φροντίζουμε να τρώνε σωστά, να κοιμούνται αρκετά, να διαβάζουν, να παίζουν, να μαθαίνουν να μοιράζονται, να εκφράζουν όσα νιώθουν και να φροντίζουν τον εαυτό τους. Τους δίνουμε συμβουλές, βάζουμε όρια και προσπαθούμε, όσο μπορούμε, να τους δείχνουμε μέσα από τη δική μας συμπεριφορά ποιο είναι το σωστό.
Υπάρχει όμως κάτι που συχνά ξεχνάμε να τους δείξουμε: πώς ξεκουραζόμαστε εμείς.
Γιατί στην καθημερινότητά μας είναι πολύ εύκολο να μας βλέπουν να μαγειρεύουμε, να καθαρίζουμε, να δουλεύουμε, να απαντάμε σε μηνύματα, να οργανώνουμε το επόμενο γεύμα και να τακτοποιούμε ό,τι προλαβαίνουμε. Αντίθετα, η στιγμή που απλώς καθόμαστε στον καναπέ, διαβάζουμε ένα βιβλίο ή πίνουμε έναν καφέ χωρίς να κάνουμε κάτι άλλο είναι συχνά πολύ πιο σπάνια.
Κι όμως, τα παιδιά μαθαίνουν πολλά παρατηρώντας τους ανθρώπους γύρω τους. Όπως αναφέρει η American Psychological Association η έρευνα στην αναπτυξιακή ψυχολογία έχει εδώ και δεκαετίες εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά αποκτούν γνώσεις και συμπεριφορές μέσα από την παρατήρηση και τη μίμηση των άλλων.
Όταν μας βλέπουν συνεχώς απασχολημένους
Η καθημερινότητα των γονιών είναι γεμάτη από δουλειές που δεν τελειώνουν ποτέ. Μαγειρεύουμε, τακτοποιούμε, απαντάμε σε μηνύματα, δουλεύουμε, οργανώνουμε το επόμενο πρόγραμμα, μαζεύουμε παιχνίδια, βάζουμε πλυντήρια. Ακόμη κι όταν τα παιδιά παίζουν μόνα τους για λίγο, είναι εύκολο να βρούμε κάτι ακόμη να κάνουμε.
Έτσι, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, μπορεί να δημιουργείται μια εικόνα στην οποία ο ενήλικας είναι διαρκώς σε κίνηση και η ξεκούραση συμβαίνει μόνο όταν όλα τα υπόλοιπα έχουν τελειώσει.
Σε πρόσφατο άρθρο του Good Housekeeping, μια μητέρα περιγράφει την έκπληξη του τρίχρονου γιου της όταν την είδε να κάθεται απλώς για να ξεκουραστεί. Το παιδί τη ρώτησε τι κάνει, επειδή προφανώς δεν είχε συνηθίσει να τη βλέπει να σταματά. Το άρθο αναφέρεται πώς τα τα παιδιά παρατηρούν τον τρόπο με τον οποίο οι γονείς εργάζονται, φροντίζουν το σπίτι, κάνουν πολλά πράγματα ταυτόχρονα, αλλά και το πώς αντιδρούν όταν κάθονται για λίγο.
«Θα ξεκουραστώ όταν τελειώσουν όλα»
Μόνο που στην οικογενειακή ζωή σχεδόν ποτέ δεν τελειώνουν όλα.
Πάντα θα υπάρχει ένα πλυντήριο που πρέπει να απλωθεί, ένα πιάτο στον νεροχύτη, ένα email που δεν έχουμε απαντήσει, ένα φαγητό που πρέπει να ετοιμαστεί για την επόμενη ημέρα. Αν λοιπόν περιμένουμε να ολοκληρώσουμε κάθε υποχρέωση πριν επιτρέψουμε στον εαυτό μας να καθίσει, η ξεκούραση μπορεί να μετατρέπεται διαρκώς σε κάτι που «θα γίνει αργότερα».
Και αυτό είναι ένα ενδιαφέρον μήνυμα που μπορούμε να επανεξετάσουμε: χρειάζεται πραγματικά να έχουμε εξαντληθεί για να δικαιούμαστε ένα διάλειμμα;
Η έρευνα για την έντονη πίεση που βιώνουν πολλοί γονείς να ανταποκρίνονται σε ένα πρότυπο «τέλειας» γονεϊκότητας έχει συνδέσει αυτές τις αντιλήψεις με αυξημένο γονεϊκό στρες, ενοχές και επαγγελματική εξουθένωση. Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of Family Psychology το 2024, διαφορετικά επίπεδα υιοθέτησης αντιλήψεων έντονης γονεϊκότητας συσχετίστηκαν με διαφορετικά επίπεδα γονεϊκής ενοχής και burnout.
Η ενοχή δεν σημαίνει ότι κάνουμε κάτι λάθος
Εδώ βρίσκεται ίσως το δυσκολότερο κομμάτι. Μπορεί να καθόμαστε στον καναπέ για δέκα λεπτά και αμέσως να σκεφτόμαστε τι άλλο θα μπορούσαμε να έχουμε κάνει.
Η ενοχή, όμως, είναι ένα συναίσθημα και όχι απαραίτητα απόδειξη ότι κάνουμε κάτι λάθος.
Έρευνα σε μητέρες που αντιμετώπιζαν γονεϊκή εξουθένωση έχει δείξει ότι η ενοχή, η ντροπή και ο φόβος ότι δεν είναι «αρκετά καλές» μπορούν να αποτελούν σημαντικό μέρος της εμπειρίας του burnout.
Και το πρόβλημα με την εξουθένωση δεν αφορά μόνο το πώς αισθανόμαστε εμείς. Η επιστημονική βιβλιογραφία έχει εξετάσει και τις συνέπειές της στη γονεϊκή λειτουργία και στα παιδιά, γεγονός που κάνει την πρόληψη και τη φροντίδα του εαυτού μας μέρος της συνολικής φροντίδας της οικογένειας.
Δεν χρειάζεται να κάνουμε κάτι εντυπωσιακό
Το να δείξουμε στα παιδιά μας ότι η ξεκούραση είναι φυσιολογικό κομμάτι της ημέρας δεν σημαίνει ότι πρέπει να κλείσουμε ένα ολόκληρο απόγευμα για spa ή να βρούμε δύο ώρες απόλυτης ησυχίας.
Μπορεί να είναι δέκα λεπτά στον καναπέ με ένα βιβλίο, ένας καφές στο μπαλκόνι ή λίγη μουσική ενώ τα παιδιά παίζουν. Μπορούμε μάλιστα να το λέμε δυνατά: «Είμαι λίγο κουρασμένη και θα καθίσω για λίγα λεπτά» ή «Σήμερα είχα πολλή δουλειά και χρειάζομαι ένα μικρό διάλειμμα».
Με αυτόν τον τρόπο η ξεκούραση γίνεται ορατή και αποκτά ένα όνομα. Δεν είναι κάτι που κάνουμε κρυφά όταν τα παιδιά κοιμηθούν, αλλά μια φυσιολογική ανάγκη που έχουμε όλοι.
Το Child Mind Institute, οργανισμός που παρέχει ενημέρωση και υποστήριξη για την ψυχική υγεία των παιδιών και των οικογενειών, επισημαίνει επίσης ότι η αυτοφροντίδα των γονιών μπορεί να λειτουργήσει ως θετικό παράδειγμα για τα παιδιά και ότι δεν χρειάζεται να είναι χρονοβόρα ή ακριβή.
Δεν χρειάζεται να τους κάνουμε διάλεξη για την αυτοφροντίδα. Η ίδια η πράξη μπορεί να γίνει το μήνυμα. Η έρευνα για τη γονεϊκή εξουθένωση υπογραμμίζει τη σημασία της διαχείρισης του στρες και της ισορροπίας ανάμεσα στις απαιτήσεις και τους διαθέσιμους πόρους του γονέα.
Γιατί το μήνυμα αξίζει να είναι διαφορετικό
Δεν θέλουμε τα παιδιά μας να μεγαλώσουν πιστεύοντας ότι η ξεκούραση έρχεται μόνο αφού έχουμε εξαντληθεί. Και δεν χρειάζεται να περιμένουμε μέχρι να έχουμε «τελειώσει» όλες τις δουλειές για να τους δείξουμε ότι είναι φυσιολογικό να σταματάμε.
Αντίθετα, μπορούμε να τους δείξουμε ότι η δουλειά, η φροντίδα των άλλων και η ξεκούραση μπορούν να συνυπάρχουν.
Η φροντίδα του εαυτού μας δεν σημαίνει ότι αγαπάμε λιγότερο τα παιδιά μας,μπορεί να αποτελεί μέρος του τρόπου με τον οποίο φροντίζουμε συνολικά την οικογένειά μας.
Με πληροφορίες από American Psychological Association,Good Housekeeping,Journal of Family Psychology, Child Mind Institute
