Στις 4 Οκτωβρίου 1974, σε μια Ελλάδα που μόλις είχε βγει από την επτάχρονη δικτατορία και προσπαθούσε να οικοδομήσει ξανά τους δημοκρατικούς θεσμούς της, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής προχωρούσε σε μία από τις σημαντικότερες πολιτικές κινήσεις της Μεταπολίτευσης: ίδρυε τη Νέα Δημοκρατία.
Η ημερομηνία της ίδρυσης και η σύνδεση του κόμματος με την Ιδρυτική Διακήρυξη της 4ης Οκτωβρίου 1974 καταγράφονται και στο καταστατικό της ΝΔ.
Η επιστροφή του Καραμανλή και η Μεταπολίτευση
Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής είχε επιστρέψει στην Αθήνα από το Παρίσι τη νύχτα της 23ης προς 24η Ιουλίου 1974, μετά την κατάρρευση της δικτατορίας και μέσα στη δραματική συγκυρία που είχε δημιουργήσει η τουρκική εισβολή στην Κύπρο.
Ανέλαβε την κυβέρνηση εθνικής ενότητας και μέσα σε ελάχιστους μήνες προχώρησε στην αποκατάσταση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Ανάμεσα στις ιστορικές αποφάσεις εκείνης της περιόδου ήταν και η νομιμοποίηση του ΚΚΕ, που έβαλε τέλος σε μια απαγόρευση δεκαετιών.
Στο νέο πολιτικό τοπίο ο Καραμανλής δεν επέλεξε απλώς την ανασύσταση της προδικτατορικής ΕΡΕ. Δημιούργησε έναν νέο πολιτικό οργανισμό με νέα ονομασία και ιδρυτική διακήρυξη.
Γιατί ονομάστηκε «Νέα Δημοκρατία»
Η επιλογή των δύο λέξεων είχε σαφή πολιτικό συμβολισμό. Η χώρα έμπαινε σε μια νέα δημοκρατική περίοδο και ο Καραμανλής επιδίωκε η παράταξη να υπερβεί τα παλιά πολιτικά σχήματα και τις διαιρέσεις της προδικτατορικής εποχής.
Η Ιδρυτική Διακήρυξη περιέγραφε μια παράταξη που επιχειρούσε να συνδέσει την πολιτική ελευθερία, την έννομη τάξη, την κοινωνική δικαιοσύνη και την ευρωπαϊκή κατεύθυνση της χώρας. Σε αυτήν υπήρχε και η χαρακτηριστική διατύπωση ότι η παράταξη «ταυτίζει το έθνος με τον λαό, την πατρίδα με τους ανθρώπους της».
Η πρώτη εκλογική αναμέτρηση
Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία ήρθε σχεδόν αμέσως. Στις 17 Νοεμβρίου 1974 πραγματοποιήθηκαν οι πρώτες βουλευτικές εκλογές μετά την πτώση της δικτατορίας. Η Νέα Δημοκρατία του Κωνσταντίνου Καραμανλή επικράτησε με περίπου 54% των ψήφων, εξασφαλίζοντας ισχυρή κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Λίγες εβδομάδες αργότερα, στις 8 Δεκεμβρίου, πραγματοποιήθηκε το δημοψήφισμα για το πολιτειακό, με το οποίο οι πολίτες επέλεξαν την αβασίλευτη δημοκρατία.
Η ευρωπαϊκή επιλογή
Ένας από τους βασικούς άξονες της πολιτικής του Καραμανλή ήταν η οριστική ένταξη της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό πυρήνα. Η πορεία αυτή κατέληξε στην υπογραφή, το 1979, της Συνθήκης Προσχώρησης της Ελλάδας στην τότε Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα και στην πλήρη ένταξη της χώρας από την 1η Ιανουαρίου 1981.
Η ευρωπαϊκή κατεύθυνση αποτέλεσε έκτοτε σταθερό χαρακτηριστικό της πολιτικής φυσιογνωμίας της Νέας Δημοκρατίας.
Οι πρόεδροι που ακολούθησαν
Μετά τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, ο οποίος το 1980 εξελέγη Πρόεδρος της Δημοκρατίας, την ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας ανέλαβαν διαδοχικά ο Γεώργιος Ράλλης, ο Ευάγγελος Αβέρωφ, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, ο Μιλτιάδης Έβερτ, ο Κώστας Καραμανλής, ο Αντώνης Σαμαράς, ο Βαγγέλης Μεϊμαράκης και από το 2016 ο Κυριάκος Μητσοτάκης.
Στη διάρκεια αυτών των δεκαετιών η ΝΔ πέρασε από εκλογικές νίκες και ήττες, περιόδους κυβερνητικής εξουσίας και αντιπολίτευσης, εσωκομματικές αναμετρήσεις και σημαντικές αλλαγές στην πολιτική και οργανωτική φυσιογνωμία της.
Από τον Καραμανλή στον Μητσοτάκη
Πενήντα δύο χρόνια μετά την ίδρυσή της, η Νέα Δημοκρατία παραμένει ένας από τους βασικούς πρωταγωνιστές του ελληνικού κομματικού συστήματος.
Στη διάρκεια της ιστορίας της ανέδειξε πρωθυπουργούς τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, τον Γεώργιο Ράλλη, τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, τον Κώστα Καραμανλή, τον Αντώνη Σαμαρά και τον Κυριάκο Μητσοτάκη.
Η πολιτική της ταυτότητα μεταβλήθηκε και προσαρμόστηκε στις διαφορετικές εποχές, διατηρώντας ως βασικά σημεία αναφοράς την κοινοβουλευτική δημοκρατία, τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό, την οικονομία της αγοράς και την τοποθέτησή της στον χώρο της κεντροδεξιάς.
Η 4η Οκτωβρίου 1974 παραμένει η αφετηρία: η ημέρα κατά την οποία ο Κωνσταντίνος Καραμανλής επέλεξε να μην επιστρέψει απλώς στο παλιό κομματικό σχήμα της ΕΡΕ, αλλά να δημιουργήσει έναν νέο πολιτικό φορέα για τη μεταδικτατορική Ελλάδα. Έναν φορέα που, περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, εξακολουθεί να βρίσκεται στο κέντρο της ελληνικής πολιτικής ζωής.
Πηγές: Νέα Δημοκρατία – Ιδρυτική Διακήρυξη και Καταστατικό · Υπουργείο Εσωτερικών – Εκλογές 1974 και Δημοψήφισμα 1974.
