Στις 5 Οκτωβρίου 1955 μία απόφαση του βασιλιά Παύλου αιφνιδιάζει τον πολιτικό κόσμο και αναδεικνύει στην πρωθυπουργία έναν 48χρονο πολιτικό από τις Σέρρες, ο οποίος μέχρι τότε είχε ξεχωρίσει κυρίως από τη θητεία του στο υπουργείο Δημοσίων Έργων: τον Κωνσταντίνο Καραμανλή.
Μία ημέρα νωρίτερα, στις 4 Οκτωβρίου, είχε πεθάνει ο πρωθυπουργός και στρατάρχης Αλέξανδρος Παπάγος, αφήνοντας πίσω του ένα μεγάλο πολιτικό κενό.
Ο Στεφανόπουλος θεωρούνταν ο φυσικός διάδοχος
Λίγες ώρες πριν πεθάνει, ο Παπάγος είχε ορίσει αναπληρωτή πρωθυπουργό τον Στέφανο Στεφανόπουλο. Ο ίδιος, όπως και ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, ήταν αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και θεωρούνταν από τα ισχυρότερα στελέχη του Ελληνικού Συναγερμού.
Για πολλούς ήταν σχεδόν αυτονόητο ότι μετά τον θάνατο του Παπάγου ο Στεφανόπουλος θα αναλάμβανε την πρωθυπουργία. Ο βασιλιάς Παύλος, όμως, επέλεξε διαφορετικά.
Το βράδυ της 5ης Οκτωβρίου κάλεσε τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και του ανέθεσε την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης. Η επιλογή έγινε χωρίς προηγουμένως να έχει αποφασίσει σχετικά η κοινοβουλευτική ομάδα του Ελληνικού Συναγερμού και προκάλεσε ισχυρές αντιδράσεις.
Γιατί επελέγη ο Καραμανλής
Ο Καραμανλής είχε ήδη αποκτήσει σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο ως υπουργός Δημοσίων Έργων. Είχε συνδέσει το όνομά του με μεγάλα έργα οδοποιίας, ύδρευσης και υποδομών και θεωρούνταν ένας από τους πλέον δραστήριους υπουργούς της κυβέρνησης Παπάγου.
Η Ελλάδα εκείνη την περίοδο αντιμετώπιζε ταυτόχρονα σοβαρές εσωτερικές και εξωτερικές προκλήσεις. Το Κυπριακό βρισκόταν σε κρίσιμη φάση, ενώ μόλις έναν μήνα νωρίτερα είχαν προηγηθεί τα Σεπτεμβριανά της Κωνσταντινούπολης, με τις βίαιες επιθέσεις εναντίον της ελληνικής κοινότητας.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο 48χρονος Καραμανλής εμφανιζόταν ως εκπρόσωπος μιας νεότερης πολιτικής γενιάς.
Η αντίδραση του Στέφανου Στεφανόπουλου
Η βασιλική επιλογή δεν πέρασε χωρίς σύγκρουση. Ο Στέφανος Στεφανόπουλος αμφισβήτησε την απόφαση και επιχείρησε να συγκεντρώσει υπογραφές βουλευτών του Ελληνικού Συναγερμού. Η προσπάθεια, όμως, δεν ανέτρεψε τα δεδομένα και σταδιακά η πλειονότητα των βουλευτών του κόμματος συσπειρώθηκε γύρω από τον νέο πρωθυπουργό.
Στις 6 Οκτωβρίου 1955 ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ορκίστηκε για πρώτη φορά πρωθυπουργός της Ελλάδας.
Η Βουλή του δίνει 200 ψήφους
Η μεγάλη δοκιμασία ήταν η Βουλή. Η κυβέρνηση Καραμανλή έλαβε τελικά ψήφο εμπιστοσύνης στις 12 Οκτωβρίου 1955. Από τους 279 παρόντες βουλευτές, 200 ψήφισαν υπέρ, 77 κατά και δύο αρνήθηκαν ψήφο. Η ισχυρή αυτή πλειοψηφία σταθεροποίησε πολιτικά τη νέα κυβέρνηση και ουσιαστικά έκλεισε την πρώτη μάχη για τη διαδοχή του Παπάγου.
Από τον Ελληνικό Συναγερμό στην ΕΡΕ
Η πρωθυπουργοποίηση του Καραμανλή δεν ήταν απλώς μια προσωρινή λύση μετά τον θάνατο του Παπάγου. Λίγους μήνες αργότερα θα προχωρούσε στη δημιουργία της Εθνικής Ριζοσπαστικής Ενώσεως (ΕΡΕ) και θα οδηγούσε το νέο κόμμα στις εκλογές του 1956.
Η 5η Οκτωβρίου 1955 αποτέλεσε έτσι την αφετηρία μιας πολιτικής διαδρομής που θα επηρέαζε την Ελλάδα επί δεκαετίες. Ο Καραμανλής θα επέστρεφε στην πρωθυπουργία μετά την πτώση της δικτατορίας το 1974, θα ίδρυε τη Νέα Δημοκρατία και αργότερα θα εκλεγόταν Πρόεδρος της Δημοκρατίας.
Η απόφαση του βασιλιά Παύλου εκείνο το βράδυ του Οκτωβρίου του 1955, αιφνιδιαστική και αμφιλεγόμενη για την εποχή της, αποτέλεσε μία από τις καθοριστικές πολιτικές αποφάσεις της μεταπολεμικής ελληνικής ιστορίας.
