Η επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα δεν είναι απλώς μία ακόμη επίσκεψη Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών. Έχει ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία, τόσο λόγω της χρονικής συγκυρίας όσο και λόγω του ίδιου του προσώπου που φθάνει στην ελληνική πρωτεύουσα.
Ο Άγγελος Συρίγος, μιλώντας στην HuffPost, στους Τέρενς Κουίκ και Αντώνη Φουρλή, ανέλυσε τη σημειολογία της επίσκεψης, την απουσία της Άγκυρας από το πρόγραμμα, τα F-35, την ενέργεια και τον Κάθετο Διάδρομο, τις έρευνες ExxonMobil και Chevron, το σχήμα 3+1 Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ–ΗΠΑ, αλλά και το ερώτημα τι μπορεί να ζητήσει η Ουάσιγκτον από την Αθήνα.
Ρούμπιο στην Αθήνα, αλλά όχι στην Άγκυρα
«Το πρώτο και βασικότερο όταν έχουμε έναν Αμερικανό στην περιοχή είναι ότι συνήθως λέγαμε: θα έρθει στην Αθήνα, θα πάει και στην Άγκυρα. Θα πάει πρώτα στην Άγκυρα ή πρώτα στην Αθήνα και γιατί; Εδώ δεν συμβαίνει αυτό», επισήμανε ο Άγγελος Συρίγος.
Όπως εξήγησε, επί δεκαετίες μετά το 1974 υπήρχε στην πράξη μία αμερικανική διπλωματική συνήθεια: όταν ένας υψηλόβαθμος Αμερικανός αξιωματούχος επισκεπτόταν την Ελλάδα, η επίσκεψη συνδυαζόταν συχνά με αντίστοιχη παρουσία στην Τουρκία.
«Εδώ και λίγα χρόνια αυτό έχει πάψει να ισχύει», τόνισε, υπενθυμίζοντας την επίσκεψη του τότε υπουργού Εξωτερικών Μάικ Πομπέο στην Ελλάδα το 2020, χωρίς αντίστοιχη επίσκεψη στην Τουρκία.
Η επίσημη περιοδεία του Ρούμπιο αυτές τις ημέρες περιλαμβάνει Ισλανδία, Ελλάδα και Πορτογαλία και όχι την Τουρκία. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών έρχεται στην Αθήνα για τον 6ο γύρο του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας–ΗΠΑ.
Οι δύο μεγάλοι φάκελοι: άμυνα και ενέργεια
Κατά τον Άγγελο Συρίγο, δύο είναι οι βασικοί άξονες των συζητήσεων:
«Άμυνα και ασφάλεια είναι το ένα και ενέργεια είναι το άλλο».
Στο αμυντικό σκέλος, όπως είπε, στο τραπέζι βρίσκονται τα ελληνικά F-35, ο οπλισμός με τον οποίο θα εξοπλιστούν, αλλά και οι δυνατότητες που προσφέρουν τα αναβαθμισμένα ελληνικά F-16.
Η αμυντική συνεργασία αποτελεί πράγματι κεντρικό τμήμα του Στρατηγικού Διαλόγου, ενώ στην ατζέντα έχουν περιληφθεί τα F-35, τα αναβαθμισμένα F-16 και πρόσθετα εξοπλιστικά ζητήματα.
Ο Κάθετος Διάδρομος και ο αμερικανικός LNG
Το δεύτερο μεγάλο κεφάλαιο είναι η ενέργεια.
Ο Άγγελος Συρίγος στάθηκε ιδιαίτερα στον λεγόμενο Κάθετο Διάδρομο, μέσω του οποίου η Ελλάδα επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο της ως ενεργειακής πύλης προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, την Ουκρανία και την Κεντρική Ευρώπη.
Η προοπτική είναι αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο να εισέρχεται από τις ελληνικές υποδομές και στη συνέχεια να διοχετεύεται προς τις χώρες της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης.
«Έχουμε δύο πυλώνες», είπε ο κ. Συρίγος για την ενεργειακή ατζέντα. Ο ένας είναι ο Κάθετος Διάδρομος και ο δεύτερος οι έρευνες των δύο μεγάλων αμερικανικών ενεργειακών εταιρειών.
ExxonMobil και Chevron – Η πολιτική σημασία της Κρήτης
Ο Άγγελος Συρίγος αναφέρθηκε ειδικότερα στην ExxonMobil, που δραστηριοποιείται στις ελληνικές θαλάσσιες παραχωρήσεις, και στη Chevron, με ενδιαφέρον για περιοχές νοτίως της Κρήτης.
Για την Αθήνα, όπως υπογράμμισε, το ζήτημα δεν έχει μόνο οικονομική αλλά και «πολύ μεγάλη πολιτική σημασία».
Η παρουσία αμερικανικών ενεργειακών κολοσσών σε ελληνικές παραχωρήσεις συνδέεται αναπόφευκτα με τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Chevron έχει εμπλακεί σε περιοχές νοτίως της Κρήτης, ενώ η ExxonMobil δραστηριοποιείται σε παραχωρήσεις δυτικά και νοτιοδυτικά του νησιού. Η αμερικανική στήριξη στις έρευνες αποτελεί ένα από τα θέματα που αναμένεται να συζητηθούν.
Γιατί έχει ιδιαίτερο βάρος το πρόσωπο του Μάρκο Ρούμπιο
Στη συζήτηση τέθηκε και το ερώτημα εάν έχει σημασία ότι η Ουάσιγκτον στέλνει στην Αθήνα τον ίδιο τον Μάρκο Ρούμπιο.
Η απάντηση του Άγγελου Συρίγου ήταν σαφής:
«Ο Ρούμπιο έχει ένα δικό του βάρος».
Αναφέρθηκε στην κουβανική καταγωγή της οικογένειάς του, στην πολιτική διαδρομή του στη Φλόριντα και στη μακρά παρουσία του στη Γερουσία.
Ο Ρούμπιο, γεννημένος στο Μαϊάμι από Κουβανούς μετανάστες, εξελέγη στη Γερουσία των ΗΠΑ το 2010 και σήμερα βρίσκεται στον στενό πυρήνα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Ο κ. Συρίγος στάθηκε ιδιαίτερα στη συσσώρευση επιρροής που έχει αποκτήσει ο Ρούμπιο στο σύστημα εθνικής ασφάλειας της κυβέρνησης Τραμπ, παραπέμποντας ιστορικά στην τεράστια επιρροή που είχε κάποτε ο Χένρι Κίσινγκερ.
Ρούμπιο και Τουρκία: Το αγκάθι των F-35
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην Τουρκία και στην προσπάθεια της Άγκυρας να επιστρέψει στο πρόγραμμα των F-35.
«Ο Ρούμπιο είναι αντίθετος προς την απόκτηση F-35 από την Τουρκία. Είναι σαφές αυτό», είπε ο Άγγελος Συρίγος, σημειώνοντας ότι στο συγκεκριμένο θέμα εμφανίζεται να υπάρχει διαφορετική προσέγγιση σε σχέση με ανοίγματα που έχει κάνει ο Ντόναλντ Τραμπ προς την Άγκυρα.
Η ακριβής σημερινή αμερικανική θέση έχει και ισχυρή νομική διάσταση. Ο ίδιος ο Ρούμπιο δήλωσε τον Ιούνιο στο Κογκρέσο ότι, όσο η Τουρκία εξακολουθεί να διαθέτει τους ρωσικούς S-400, υφίστανται νομοθετικοί περιορισμοί που εμποδίζουν την επιστροφή της στο πρόγραμμα F-35.
Το ζήτημα παραμένει ανοικτό πολιτικά, καθώς ο Τραμπ έχει αφήσει περιθώριο επανεξέτασης εφόσον αντιμετωπιστεί το πρόβλημα των S-400.
Η σημειολογία της αμερικανικής παρουσίας στην Αθήνα
Ο Άγγελος Συρίγος έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα και στη σημειολογία της επίσκεψης.
Κατά την εκτίμησή του, η παρουσία Ρούμπιο λειτουργεί πρωτίστως ως επιβεβαίωση των στενών σχέσεων Ελλάδας–Ηνωμένων Πολιτειών.
Παράλληλα, συνέδεσε την επίσκεψη με την αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα και την Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, εκτιμώντας ότι ο Ρούμπιο επιθυμεί να εκπέμψει μήνυμα στήριξης προς την Αμερικανίδα πρέσβη μετά τη δημόσια συζήτηση που προκάλεσαν δημοσιεύματα στις ΗΠΑ.
Αμερικανικά και ελληνικά δημοσιεύματα έχουν πράγματι συνδέσει την επίσκεψη και με επίδειξη πολιτικής στήριξης προς την πρέσβη των ΗΠΑ.
«Η Ελλάδα είναι σημείο σταθερότητας»
Ο Άγγελος Συρίγος έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο που, κατά την άποψή του, έχει αποκτήσει η Ελλάδα στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον.
«Μην ξεχνάμε ότι όλη αυτή την περίοδο η Ελλάδα είναι το απώτατο όριο ειρήνης και ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή και το έχει αποδείξει στην πράξη», ανέφερε.
Όπως είπε, την ώρα που ανατολικότερα της Ελλάδας εξελίσσονται πολεμικές συγκρούσεις και σοβαρές κρίσεις, η χώρα αποτελεί «σημείο σταθερότητας».
Αναφέρθηκε στην αμυντική συνδρομή προς την Κύπρο, στη Βουλγαρία, καθώς και στη στρατιωτική συνεργασία της Ελλάδας με χώρες της Μέσης Ανατολής.
«Αυτά δείχνουν έναν άλλο ρόλο για την Ελλάδα και νομίζω ότι είναι από τα θέματα που θα συζητηθούν», είπε.
Επιστρέφει στο τραπέζι το 3+1
Στη συνέντευξη τέθηκε και το σχήμα συνεργασίας Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ με τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών, το γνωστό 3+1.
Ο Άγγελος Συρίγος υπενθύμισε ότι το σχήμα είχε ενισχυθεί κατά την περίοδο του Μάικ Πομπέο, ατόνησε στη συνέχεια και εκτίμησε ότι τώρα επανέρχεται με μεγαλύτερη δυναμική.
Το 3+1 έχει ιδιαίτερη σημασία για την Αθήνα και τη Λευκωσία, καθώς συνδέει την ασφάλεια και την ενέργεια της Ανατολικής Μεσογείου με την άμεση αμερικανική παρουσία.
«Στη διπλωματία τίποτα δεν αφήνεται στην τύχη»
Προς το τέλος της συζήτησης τέθηκε στον Άγγελο Συρίγο ένα διαφορετικό ερώτημα: μπορεί μία επίσκεψη τόσο υψηλού επιπέδου, στην οποία όλα φαίνονται θετικά, να κρύβει εκπλήξεις ή «παγίδες»;
Η απάντησή του ήταν χαρακτηριστική:
«Στη διπλωματία τίποτα δεν αφήνεται στην τύχη».
Όπως εξήγησε, στις επισκέψεις αυτού του επιπέδου «είναι όλα προγραμματισμένα, είναι όλα προσυμφωνημένα, ακόμη και οι δηλώσεις που θα γίνουν».
Γι’ αυτό και η πιθανότητα να υπάρξει σοβαρή ανατροπή κατά τη διάρκεια των επίσημων συνομιλιών είναι, όπως είπε, εξαιρετικά περιορισμένη.
Δεν απέκλεισε ασφαλώς το απρόοπτο, αλλά τόνισε ότι αποτελεί την εξαίρεση και όχι τον κανόνα.
Τι θα ζητήσουν οι ΗΠΑ από την Ελλάδα
Υπάρχει όμως και το μεγάλο ερώτημα που δεν απαντάται από το επίσημο πρόγραμμα της επίσκεψης: τι θα ζητήσει η Ουάσιγκτον από την Αθήνα;
Ο Άγγελος Συρίγος απέφυγε να κάνει πρόβλεψη για κάτι που δεν είναι γνωστό.
«Ως προς το τι ζητάει η Αμερική και το τι θα ζητήσει και από εμάς, αυτό είναι κάτι το οποίο δεν το ξέρουμε», είπε.
Και έκλεισε τη συζήτηση με μία φράση που συνοψίζει ίσως καλύτερα από οποιαδήποτε άλλη τη λογική των διεθνών διαπραγματεύσεων:
«Συνήθως όταν παίρνεις κάτι, δίνεις και κάτι»
Ο Μάρκο Ρούμπιο συναντάται την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου με τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη. Μετά τη διμερή συνάντηση θα γίνουν κοινές δηλώσεις και θα ανοίξει επισήμως ο 6ος γύρος του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας–ΗΠΑ.
