Η Άγκυρα ενδέχεται να βρεθεί το επόμενο διάστημα αντιμέτωπη με νέες διπλωματικές πρωτοβουλίες στην Ανατολική Μεσόγειο, οι οποίες θα ενισχύσουν την πίεση προς την τουρκική πλευρά για το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
«Η Άγκυρα θα βρεθεί και προ άλλων εκπλήξεων. Η δήλωση των πέντε είναι μόνο η αρχή», είναι το χαρακτηριστικό μήνυμα που μεταφέρουν στην HuffPost έγκυρες πηγές του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η Αθήνα δεν περιορίζεται στη σημαντική διπλωματική παρέμβαση που πραγματοποιήθηκε στη Νέα Υόρκη, αλλά προετοιμάζει, σε συνεργασία με χώρες της περιοχής, νέες κινήσεις που θα αναδείξουν ακόμη περισσότερο την αντίθεση στο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.
Στο επίκεντρο βρίσκονται η Αίγυπτος, οι συζητήσεις Ελλάδας και Κύπρου για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, αλλά και η προώθηση του έργου της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, με την επικείμενη δραστηριοποίηση του γαλλικού ερευνητικού πλοίου.
Η συνάντηση Γεραπετρίτη–Γκουτέρες και το μήνυμα για το Διεθνές Δίκαιο
Το διπλωματικό παρασκήνιο αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά τη χθεσινοβραδινή συνάντηση του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη με τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών Αντόνιο Γκουτέρες, στη Νέα Υόρκη.
Η συνάντηση είχε και αποχαιρετιστήριο χαρακτήρα, καθώς ο Γκουτέρες ολοκληρώνει τη θητεία του στο τέλος του έτους. Ο Έλληνας υπουργός είχε την ευκαιρία να εκφράσει τις ευχαριστίες του για τη συνεργασία τους, αλλά και για τις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα να διατηρήσει ανοιχτούς τους διαύλους επίλυσης του Κυπριακού.
Ωστόσο, όπως αποκάλυψε ο ίδιος ο Γιώργος Γεραπετρίτης μετά τη συνάντηση, η συζήτηση δεν περιορίστηκε στις αποχαιρετιστήριες ευχαριστίες.
Στην ατζέντα βρέθηκαν οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή, οι κρίσεις στην Αφρική, η διεθνής ασφάλεια, το Κυπριακό και οι παράνομες θαλάσσιες οριοθετήσεις.
Ο Έλληνας υπουργός υπογράμμισε την ανάγκη ουσιαστικής επανεκκίνησης των συνομιλιών για το Κυπριακό, επισημαίνοντας ότι δεν πρέπει να χαθεί η δυναμική που δημιουργήθηκε κατά τη θητεία Γκουτέρες.
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η δημόσια τοποθέτησή του για τις θαλάσσιες ζώνες:
«Οι θαλάσσιες ζώνες δεν είναι ένα πεδίο πλειστηριασμού».
Με αυτή τη φράση ο Γιώργος Γεραπετρίτης επανέφερε το ζήτημα στην ουσία του: την εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας και την απόρριψη μονομερών διεκδικήσεων που θίγουν δικαιώματα τρίτων κρατών.
Η δήλωση των πέντε και της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Η κοινή δήλωση που παρουσιάστηκε στις 26 Οκτωβρίου στη Νέα Υόρκη αποτελεί την αφετηρία αυτής της νέας διπλωματικής κινητικότητας.
Οι πέντε χώρες που συνυπέγραψαν την πολιτική παρέμβαση ήταν:
● Ελλάδα
● Κύπρος
● Αίγυπτος
● Μπαχρέιν
● Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Στη δήλωση συμμετείχε επίσης η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το κοινό κείμενο εξέφρασε σοβαρή ανησυχία για την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, υπογραμμίζοντας ότι διμερείς συμφωνίες δεν μπορούν να παραβιάζουν τους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου ή να θίγουν τα κυριαρχικά δικαιώματα άλλων κρατών.
Η σημασία της παρέμβασης δεν βρίσκεται μόνο στο περιεχόμενό της, αλλά και στη σύνθεση των συμμετεχόντων. Δύο αραβικές χώρες του Κόλπου, η Αίγυπτος, η Ελλάδα, η Κύπρος και η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίστηκαν με κοινή θέση σε ένα ζήτημα που η Τουρκία θεωρεί στρατηγικής σημασίας.
Και, σύμφωνα με τις πληροφορίες της HuffPost, αυτή η σύνθεση δεν αποτελεί το τέλος των διπλωματικών πρωτοβουλιών.
Νέα πρωτοβουλία από την Αίγυπτο
Μία από τις σημαντικότερες πληροφορίες που μεταφέρει στην HuffPost υψηλόβαθμη πηγή του υπουργείου Εξωτερικών αφορά τον ρόλο που ετοιμάζεται να αναλάβει το Κάιρο.
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, αναμένεται νέα αιγυπτιακή πρωτοβουλία σχετικά με το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Οι λεπτομέρειες δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί, ούτε έχει ανακοινωθεί το ακριβές χρονοδιάγραμμα. Ωστόσο, η πληροφορία αποκτά ιδιαίτερο βάρος επειδή προέρχεται από μία χώρα που έχει άμεσο γεωπολιτικό ενδιαφέρον για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αίγυπτος έχει ήδη συνυπογράψει με την Ελλάδα τη συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ του Αυγούστου 2020, η οποία βρίσκεται σε αντίθεση με τη λογική της τουρκολιβυκής οριοθέτησης.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Γιώργος Γεραπετρίτης, στις δηλώσεις του στη Νέα Υόρκη, αναφέρθηκε με ιδιαίτερη έμφαση στην ισχυρή στρατηγική σχέση Αθήνας και Καΐρου.
Η νέα αιγυπτιακή παρέμβαση, εφόσον υλοποιηθεί, θα αποτελέσει ένα ακόμη βήμα στη διπλωματική προσπάθεια αμφισβήτησης του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Ελλάδα και Κύπρος: Οι συνομιλίες για την ΑΟΖ και η εκκρεμότητα του 2020
Ένα δεύτερο σημαντικό μέτωπο αφορά τις συνομιλίες που έχουν ξεκινήσει μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου για την οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μεταφέρθηκαν στην HuffPost, οι επαφές πραγματοποιούνται σε πολύ καλό κλίμα, με στόχο την εξέταση των εκκρεμοτήτων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περιοχή του συμπλέγματος του Καστελλόριζου και η θαλάσσια συνέχεια ανατολικά της Ρόδου.
Εδώ χρειάζεται μία ουσιαστική διευκρίνιση: η συμφωνία Ελλάδας–Αιγύπτου του 2020 ήταν συμφωνία μερικής οριοθέτησης. Δεν κάλυψε το σύνολο των δυνητικών θαλάσσιων ορίων των δύο χωρών, αφήνοντας εκκρεμότητες ανατολικότερα.
Οι συζητήσεις Ελλάδας–Κύπρου έχουν διαφορετικό διμερές αντικείμενο, συνδέονται όμως με τη συνολική γεωγραφική και νομική εικόνα της Ανατολικής Μεσογείου.
Το ζητούμενο είναι να προχωρήσουν οι επαφές στη βάση του Διεθνούς Δικαίου, χωρίς να προεξοφλείται το τελικό αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων.
Το γαλλικό πλοίο και η κρίσιμη διυπουργική επιτροπή
Σημαντικές εξελίξεις αναμένονται και στο ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, του γνωστού Great Sea Interconnector.
Σύμφωνα με πληροφορίες της HuffPost, μέσα στις αμέσως επόμενες ημέρες αναμένεται να συνεδριάσει επιτροπή στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωποι συναρμόδιων υπουργείων.
Αντικείμενο της συνεδρίασης είναι η ολοκλήρωση των αναγκαίων διαδικασιών, ώστε να δοθεί το πράσινο φως για την υπογραφή που πρέπει να θέσει ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, σχετικά με τον απόπλου του γαλλικού πλοίου που συνδέεται με τις εργασίες του υποθαλάσσιου καλωδίου.
Η πληροφορία αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς το έργο έχει βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο των ελληνοτουρκικών σχέσεων, εξαιτίας των τουρκικών αντιδράσεων στις έρευνες για την πόντιση του καλωδίου.
Εφόσον ολοκληρωθούν οι διαδικασίες, θα ανοίξει ο δρόμος για το επόμενο επιχειρησιακό στάδιο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει ήδη καθοριστεί ή ανακοινωθεί ημερομηνία απόπλου.
Καμία προηγούμενη ενημέρωση της Τουρκίας
Στο ίδιο πλαίσιο, αρμόδιες πηγές διευκρίνισαν στην HuffPost ότι δεν προβλέπεται καμία προηγούμενη ενημέρωση ή συνεννόηση με την Τουρκία για την προώθηση της συγκεκριμένης διαδικασίας.
Πρόκειται για σαφή διάκριση ανάμεσα στην άσκηση των αρμοδιοτήτων της ελληνικής πλευράς και στις προβλεπόμενες δημόσιες ανακοινώσεις.
Σύμφωνα με την ενημέρωση που έχει η εφημερίδα μας, θα εκδοθεί το προβλεπόμενο ενημερωτικό δελτίο από το υπουργείο Εξωτερικών προς τους δημοσιογράφους, όταν ολοκληρωθούν οι σχετικές διαδικασίες.
Η Αθήνα, επομένως, δεν αντιμετωπίζει τη διαδικασία ως αντικείμενο προηγούμενης πολιτικής διαπραγμάτευσης με την Άγκυρα.
Το διπλωματικό μήνυμα προς την Άγκυρα
Η εικόνα που διαμορφώνεται περιλαμβάνει τρία παράλληλα μέτωπα: την προσπάθεια διεθνούς αποδοκιμασίας του τουρκολιβυκού μνημονίου, την προώθηση των συνομιλιών για τις θαλάσσιες ζώνες και την εξέλιξη του έργου της ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Δεν πρόκειται για ταυτόσημες διαδικασίες. Καθεμία έχει το δικό της νομικό, διπλωματικό και τεχνικό πλαίσιο. Ωστόσο, όλες συνδέονται με τη γενικότερη επιδίωξη της Αθήνας να προασπίσει τα δικαιώματά της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το μήνυμα των πηγών του υπουργείου Εξωτερικών προς την HuffPost είναι ότι η κοινή δήλωση στη Νέα Υόρκη δεν ήταν μία μεμονωμένη πρωτοβουλία.
Ήταν η αρχή μιας ευρύτερης διπλωματικής κινητικότητας, με την Αίγυπτο να προετοιμάζει την επόμενη κίνηση και την Ελλάδα να επιδιώκει τη διεύρυνση της διεθνούς στήριξης των θέσεών της.
Και αυτό ακριβώς είναι το νόημα της χαρακτηριστικής επισήμανσης που μεταφέρθηκε στην εφημερίδα μας:
«Η Άγκυρα θα βρεθεί και προ άλλων εκπλήξεων. Η δήλωση των πέντε είναι μόνο η αρχή».
