Υπάρχουν πολιτικές διαδρομές που δεν είναι ευθείες. Έχουν αντιφάσεις, συγκρούσεις, λάθη, ήττες, αλλά και στιγμές που τελικά καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο η Ιστορία θυμάται έναν άνθρωπο.
Μία τέτοια περίπτωση είναι αναμφίβολα ο Κωστής Στεφανόπουλος.
Στις 6 Σεπτεμβρίου 1985 ο Αχαιός πολιτικός, επί χρόνια κορυφαίο στέλεχος της Νέας Δημοκρατίας και υπουργός των κυβερνήσεων της παράταξης, ίδρυσε τη Δημοκρατική Ανανέωση, τη γνωστή ΔΗΑΝΑ.
Και εδώ αξίζει να θυμόμαστε ολόκληρη την ιστορία. Ιδίως όταν σήμερα πολιτικοί, όπως ο υπουργός Δικαιοσύνης Γιώργος Φλωρίδης, αναφέρονται στις διασπάσεις και στις αποχωρήσεις από κόμματα σαν να πρόκειται για φαινόμενα που εμφανίστηκαν ξαφνικά στη σύγχρονη πολιτική ζωή.
Η ήττα από τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη
Ο Κωστής Στεφανόπουλος είχε διεκδικήσει δύο φορές την ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας. Την πρώτη απέναντι στον Ευάγγελο Αβέρωφ και τη δεύτερη, το 1984, απέναντι στον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη.
Την 1η Σεπτεμβρίου 1984 ο Μητσοτάκης εξελέγη πρόεδρος της ΝΔ από την Κοινοβουλευτική Ομάδα με 70 ψήφους έναντι 41 του Στεφανόπουλου.
Ήταν μια απολύτως δημοκρατική εσωκομματική διαδικασία.
Μετά την ήττα της Νέας Δημοκρατίας από το ΠΑΣΟΚ στις εθνικές εκλογές του Ιουνίου 1985, ο Μητσοτάκης έθεσε ουσιαστικά εκ νέου την ηγεσία του στην κρίση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας και εξασφάλισε την εμπιστοσύνη 82 βουλευτών.
Ο Στεφανόπουλος δεν αποδέχθηκε πολιτικά αυτή την εξέλιξη. Αποχώρησε από τη Νέα Δημοκρατία και στις 6 Σεπτεμβρίου ίδρυσε τη ΔΗΑΝΑ.
Ομολογώ ότι, κρίνοντας εκ των υστέρων έναν πολιτικό άνδρα με το ήθος και τη θεσμική αντίληψη που επέδειξε αργότερα ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, αυτή η επιλογή εξακολουθεί να μου προκαλεί απορία.
Οι εννέα βουλευτές που τον ακολούθησαν
Δεν έφυγε μόνος του. Τον ακολούθησαν εννέα βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας:
Νίκος Αναστασόπουλος, Θεόφιλος Γάτσος, Κωνσταντίνος Γιατράκος, Ηλίας Μαλεβίτης, Διάκος Μανουσάκης, Γιώργος Μουτζουρίδης, Κώστας Πρίντζος, Δημήτρης Βρεττάκος και Στρατής Στρατηγής.
Στη νέα πολιτική προσπάθεια συμμετείχαν επίσης στελέχη της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΝΔ, μεταξύ των οποίων η Φρόσω Σπεντζάρη και ο Βασίλης Μαγγίνας.
Ήταν επομένως μια πραγματική διάσπαση της Νέας Δημοκρατίας και όχι απλώς η προσωπική αποχώρηση ενός δυσαρεστημένου στελέχους.
Η κάλπη όμως δεν δικαίωσε τη ΔΗΑΝΑ
Η πολιτική ζωή της ΔΗΑΝΑ αποδείχθηκε περιορισμένη.
Στις εκλογές του Ιουνίου 1989 πήρε μόλις 1,01% και εξέλεξε έναν βουλευτή, τον ίδιο τον Κωστή Στεφανόπουλο στην Α΄ Αθηνών. Στις εκλογές του Νοεμβρίου 1989 δεν συμμετείχε.
Η ΔΗΑΝΑ έφθασε το 1990 στο ναδίρ της εκλογικής της επιρροής: μόλις 0,67% και 44.077 ψήφοι. Κι όμως, χάρη στο τότε εκλογικό σύστημα, εξέλεξε έναν βουλευτή, τον Θεόδωρο Κατσίκη, ο οποίος έμελλε να γίνει ο άνθρωπος που έδωσε στον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη τη δυνατότητα να σχηματίσει κυβέρνηση
Η Νέα Δημοκρατία του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη είχε εκλέξει 150 βουλευτές. Ο βουλευτής της ΔΗΑΝΑ Θεόδωρος Κατσίκης, κατόπιν συνεννόησης Στεφανόπουλου και Μητσοτάκη και με διαπραγματευτή τον Μιλτιάδη Έβερτ που έσπευσε νύχτα στο σπίτι του στα Μεσόγεια, στήριξε την κυβέρνηση και στη συνέχεια προσχώρησε στη Νέα Δημοκρατία.
Δηλαδή, το κόμμα που είχε δημιουργηθεί μετά τη ρήξη του Στεφανόπουλου με τον Μητσοτάκη συνέβαλε τελικά στο να μπορέσει ο Μητσοτάκης να κυβερνήσει.
Το τέλος της ΔΗΑΝΑ και η μεγάλη επιστροφή
Στις ευρωεκλογές του 1994 η ΔΗΑΝΑ έφθασε στο 2,79%, το υψηλότερο ποσοστό της, αλλά έμεινε κάτω από το όριο του 3% και δεν εξέλεξε ευρωβουλευτή.
Ο Στεφανόπουλος αποχώρησε από την ενεργό πολιτική και τον Ιούνιο του 1994 η ΔΗΑΝΑ ουσιαστικά ανέστειλε τη δράση της. Κάποια στελέχη συνέχισαν για λίγο και το 1996 το εναπομείναν κόμμα προσχώρησε στην Πολιτική Άνοιξη.
Και τότε ήρθε η μεγάλη ανατροπή.
Ο άνθρωπος που δεν κατάφερε να δημιουργήσει ισχυρό δικό του κόμμα αποδείχθηκε ιδανικός για το ανώτατο πολιτειακό αξίωμα.
Το 1995 η Νέα Δημοκρατία ΔΕΝ τον ψήφισε
Αυτό έχει ιδιαίτερη ιστορική σημασία.
Το 1995 την υποψηφιότητα του Κωστή Στεφανόπουλου για την Προεδρία της Δημοκρατίας πρότεινε η Πολιτική Άνοιξη του Αντώνη Σαμαρά και την υποστήριξε το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου.
Ο Στεφανόπουλος συγκέντρωσε 181 ψήφους: τους 170 βουλευτές του ΠΑΣΟΚ και τους 11 της Πολιτικής Άνοιξης.
Η Νέα Δημοκρατία δεν τον ψήφισε. Είχε δικό της υποψήφιο, τον Αθανάσιο Τσαλδάρη, ο οποίος έλαβε 109 ψήφους στην τελική ψηφοφορία.
Έτσι, στις 8 Μαρτίου 1995, ο παλιός Νεοδημοκράτης που είχε φύγει συγκρουόμενος με την παράταξή του εξελέγη Πρόεδρος της Δημοκρατίας χωρίς τις ψήφους της Νέας Δημοκρατίας.
Πέντε χρόνια αργότερα τον ψήφισε σχεδόν ολόκληρη η ΝΔ
Και εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, το ωραιότερο μέρος της ιστορίας.
Γιατί ο Κωστής Στεφανόπουλος ως Πρόεδρος αποδείχθηκε εξαιρετικός.
Λιτός, αξιοπρεπής, θεσμικός, χωρίς κομματικές παρωπίδες, χωρίς περιττές δημόσιες εμφανίσεις και με έναν πατριωτικό λόγο που κορυφώθηκε στην περίφημη παρουσία του απέναντι στον Αμερικανό Πρόεδρο Μπιλ Κλίντον το 1999.
Το 2000 ήρθε η πραγματική πολιτική δικαίωση.
ΠΑΣΟΚ και Νέα Δημοκρατία συμφώνησαν για πρώτη φορά να υποστηρίξουν από κοινού τον ίδιο υποψήφιο Πρόεδρο.
Ο Στεφανόπουλος επανεξελέγη με το εντυπωσιακό αποτέλεσμα των 269 ψήφων.
Τον ψήφισαν 161 βουλευτές του ΠΑΣΟΚ, 101 βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας και επτά ανεξάρτητοι.
Η παράταξη από την οποία είχε αποχωρήσει το 1985, δεκαπέντε χρόνια αργότερα τον ψήφιζε σχεδόν σύσσωμη για Πρόεδρο της Δημοκρατίας.
Και αυτό κάτι λέει και για τον ίδιο και για τη Δημοκρατία.
Άλλο ο Στεφανόπουλος της ΔΗΑΝΑ, άλλο ο Πρόεδρος Στεφανόπουλος
Δεν χρειάζεται να ξαναγράφουμε την Ιστορία για να τιμήσουμε έναν άνθρωπο.
Ο Κωστής Στεφανόπουλος έκανε το 1985 μια επιλογή που προσωπικά θεωρώ πολιτικά λανθασμένη. Έφυγε από ένα κόμμα επειδή έχασε μια δημοκρατική εσωκομματική μάχη και δημιούργησε ένα άλλο κόμμα που πολέμησε πολιτικά τη Νέα Δημοκρατία χωρίς τελικά να μπορέσει να αποκτήσει ουσιαστική λαϊκή βάση.
Αυτό είναι ιστορικό γεγονός.
Όπως ιστορικό γεγονός είναι ότι δέκα χρόνια αργότερα, όταν πέρασε την πόρτα του Προεδρικού Μεγάρου, άφησε πίσω του τον κομματικό Κωστή Στεφανόπουλο.
Από το 1995 έως το 2005 υπήρξε ένας από τους πλέον αξιοπρεπείς, δημοφιλείς και πραγματικά υπερκομματικούς Προέδρους της Ελληνικής Δημοκρατίας. Η ίδια η Προεδρία καταγράφει τις δύο συνεχόμενες θητείες του.
Και ίσως αυτή να είναι τελικά η μεγαλύτερη παρακαταθήκη του.
Ένας πολιτικός μπορεί να κάνει λάθος. Μπορεί να παρασυρθεί από μια προσωπική ή κομματική σύγκρουση. Μπορεί να ηττηθεί στην κάλπη.
Αλλά μπορεί επίσης, όταν του δοθεί μια δεύτερη και πολύ μεγαλύτερη ευκαιρία, να ξεπεράσει τον ίδιο του τον κομματικό εαυτό.
Και ο Κωστής Στεφανόπουλος, ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, το κατάφερε.
