Η ανακοίνωση της «σκιώδους κυβέρνησης» του Αλέξη Τσίπρα έφερε ξανά στο προσκήνιο ένα παλιό, αλλά πάντα ευαίσθητο ερώτημα: ποια θέση έχουν οι επιχειρηματίες στην πολιτική;
Η συζήτηση δεν αφορά μόνο τους τρεις ή τέσσερις επιχειρηματίες που ξεχωρίζουν στο νέο σχήμα της ΕΛΑΣ. Αφορά συνολικά το ελληνικό πολιτικό σύστημα. Διότι επιχειρηματίες, στελέχη επιχειρήσεων, αυτοαπασχολούμενοι με σημαντική επαγγελματική διαδρομή, άνθρωποι της αγοράς και της παραγωγής υπάρχουν ή υπήρξαν, σχεδόν σε όλους τους πολιτικούς χώρους.
Άλλοι έγιναν βουλευτές. Άλλοι υπουργοί. Άλλοι αρχηγοί κομμάτων. Άλλοι παρέμειναν στο περιβάλλον πολιτικών σχημάτων ως τεχνοκρατικά ή οικονομικά στελέχη. Το κρίσιμο δεν είναι μόνο ποιος μπήκε στην πολιτική από την αγορά. Είναι με ποιους κανόνες μπήκε, τι εμπειρία έφερε και αν μπόρεσε να μετατρέψει την επιχειρηματική λογική σε δημόσια πολιτική χωρίς σύγκρουση συμφερόντων.
Το σχήμα Τσίπρα και τα νέα επιχειρηματικά πρόσωπα
Στη νέα «σκιώδη κυβέρνηση» της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης του Αλέξη Τσίπρα ξεχωρίζουν πρόσωπα με διαδρομή στην επιχειρηματικότητα και την πραγματική οικονομία.
Ο Γιάννης Σαλπέας, τοποθετημένος στον τομέα Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, προέρχεται από τον χώρο των έργων υποδομής, της ανάπτυξης ακινήτων και της εστίασης. Συνδέεται με τη SALFO & Associates, εταιρεία με διεθνή παρουσία σε υποδομές, ενέργεια, πολεοδομικό σχεδιασμό και real estate. Η περίπτωσή του δείχνει την προσπάθεια του Τσίπρα να απευθυνθεί σε πρόσωπα εκτός του κλασικού κομματικού σωλήνα.
Ο Γιώργος Κωνσταντινίδης, στον τομέα Τουρισμού, εμφανίζεται ως στέλεχος επιχειρήσεων με εμπειρία στον τουρισμό και στις επενδύσεις. Είναι χαρακτηριστική επιλογή για έναν τομέα όπου η πολιτική δεν μπορεί να αγνοεί την καθημερινή λειτουργία της αγοράς, των ξενοδοχείων, των υποδομών και των τοπικών οικονομιών.
Ο Ευάγγελος Πούλιος, αναπληρωτής τομεάρχης Εμπορίου, είναι νομικός, συγγραφέας και επιχειρηματίας με διεθνή δραστηριότητα. Η διαδρομή του συνδυάζει νομική κατάρτιση, συμμετοχή σε εταιρικά σχήματα και εμπειρία σε ζητήματα επενδύσεων και εμπορίου.
Ο Βασίλης Μαγκλάρας, στον τομέα Βιομηχανικής Πολιτικής, δεν είναι κλασικός κομματικός παράγοντας. Έχει θητεύσει ως γενικός γραμματέας Τηλεπικοινωνιών και σήμερα συνδέεται με τη διοίκηση του Θριασίου Εμπορευματικού Κέντρου. Η παρουσία του δείχνει την επιλογή στελεχών με εμπειρία σε υποδομές, logistics και βιομηχανική πολιτική.
Η ΕΛΑΣ δεν είναι η πρώτη που επιχειρεί αυτό το άνοιγμα. Είναι όμως ενδιαφέρον ότι ένα σχήμα που αυτοπροσδιορίζεται στον προοδευτικό χώρο επιχειρεί να συνομιλήσει πιο καθαρά με ανθρώπους της αγοράς, των επενδύσεων και της επιχειρηματικότητας.
Στη Νέα Δημοκρατία: Επιχειρηματίες που έγιναν υπουργοί
Η Νέα Δημοκρατία έχει παραδοσιακά ισχυρότερη σχέση με πρόσωπα που προέρχονται από την αγορά.
Ο Άδωνις Γεωργιάδης είναι από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις. Εκδότης και επιχειρηματίας πριν από την πολιτική του άνοδο. Η δική του περίπτωση δείχνει πώς ένας άνθρωπος με εμπορικό, εκδοτικό και τηλεοπτικό αποτύπωμα μπορεί να μετασχηματιστεί σε κεντρικό πολιτικό παίκτη.
Ο Κώστας Σκρέκας, πολιτικός μηχανικός, εργάστηκε στον χώρο των καταναλωτικών προϊόντων και υπήρξε συνιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος εταιρείας για περίπου 15 χρόνια. Είναι κλασική περίπτωση επιχειρηματία-τεχνοκράτη που πέρασε στην κυβερνητική πολιτική.
Ο Δημήτρης Παπαστεργίου, υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, προέρχεται από τον χώρο της τεχνολογίας, των ιδιωτικών έργων, του software και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η πορεία του δείχνει μια διαφορετική κατηγορία: όχι τον παραδοσιακό επιχειρηματία, αλλά τον άνθρωπο της τεχνολογικής αγοράς που περνά στη διοίκηση.
Ο Χάρης Θεοχάρης, με σπουδές στο software engineering και επαγγελματική διαδρομή ως σύμβουλος επιχειρήσεων και στέλεχος στον ιδιωτικό τομέα. Δεν είναι ο «ιδιοκτήτης επιχείρησης» με την παραδοσιακή έννοια, αλλά ανήκει στην κατηγορία των πολιτικών που φέρνουν στη Βουλή εμπειρία management και επιχειρησιακής λειτουργίας.
Ο Κωνσταντίνος Κυρανάκης, νεότερο πρόσωπο της ΝΔ, έχει εργαστεί ως ελεύθερος επαγγελματίας στο digital marketing, στη δημιουργία ιστοσελίδων και εφαρμογών. Ανήκει στη γενιά των πολιτικών που μπήκαν στην πολιτική με εμπειρία από την ψηφιακή οικονομία και όχι από την κλασική κομματική ιεραρχία.
Στο ΠΑΣΟΚ: Από το management στην πολιτική
Το ΠΑΣΟΚ είχε πάντοτε στελέχη με επαφή με την αγορά, αν και ιστορικά η ταυτότητά του στηρίχθηκε περισσότερο στο κράτος, την Αυτοδιοίκηση, τα συνδικάτα και τη μεσαία τάξη.
Ο Παύλος Γερουλάνος είναι μία τέτοια περίπτωση. Με σπουδές στη Δημόσια Διοίκηση και στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, εργάστηκε στα Ιχθυοτροφεία Κεφαλονιάς ως οικονομικός διευθυντής και υπεύθυνος αναδιοργάνωσης. Η διαδρομή του συνδυάζει οικογενειακή πολιτική παράδοση, επιχειρησιακή εμπειρία και δημόσια διοίκηση.
Ο Φραγκίσκος Παρασύρης, βουλευτής Ηρακλείου με το ΠΑΣΟΚ, είναι φαρμακοποιός και έχει αναπτύξει επιχειρηματική δραστηριότητα στον χώρο των φαρμακείων, με αλυσίδα και ηλεκτρονικό κατάστημα. Πρόκειται για περίπτωση μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας που συνδέεται με την υγεία, την τοπική αγορά και την καθημερινότητα της πραγματικής οικονομίας.
Σε αυτούς μπορούν να προστεθούν και πρόσωπα που δεν είναι κατ’ ανάγκην «επιχειρηματίες» με στενή έννοια, αλλά φέρνουν εμπειρία από διοίκηση, παραγωγή, τουρισμό, αγροτική οικονομία ή επαγγελματικές ενώσεις. Το ΠΑΣΟΚ, άλλωστε, διαχρονικά επιχείρησε να ισορροπήσει ανάμεσα στο κοινωνικό κράτος και την επιχειρηματική μεσαία τάξη.
Ελληνική Λύση και μικρότερα κόμματα: Άλλου τύπου επιχειρηματικότητα
Στην Ελληνική Λύση, η πιο γνωστή περίπτωση είναι ο ίδιος ο Κυριάκος Βελόπουλος. Δημοσιογράφος, συγγραφέας και εκδότης, με πολυετή τηλεοπτική παρουσία, έχει συνδέσει τη δημόσια εικόνα του με την επικοινωνία, τις εκδόσεις και την εμπορική αξιοποίηση τηλεοπτικών εκπομπών.
Επιχειρηματίες που έγιναν υπουργοί
Αν θέλουμε να βάλουμε καθαρές κατηγορίες, τότε η απάντηση είναι ναι: στην Ελλάδα υπήρξαν και υπάρχουν επιχειρηματίες που έγιναν υπουργοί.
Στη σύγχρονη περίοδο χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι ο Άδωνις Γεωργιάδης, ο Κώστας Σκρέκας, ο Παύλος Γερουλάνος, ο Δημήτρης Παπαστεργίου και ο Χάρης Θεοχάρης, με διαφορετικό βέβαια βαθμό επιχειρηματικής ή ιδιωτικοοικονομικής εμπειρίας.
Υπάρχουν και παλαιότερα παραδείγματα, όπως ο Χρήστος Φώλιας, επιχειρηματίας που διατέλεσε ευρωβουλευτής, βουλευτής και υπουργός Ανάπτυξης. Η περίπτωση Φώλια ανήκει στην παλαιότερη γενιά επιχειρηματιών που μπήκαν στην πολιτική μέσα από τη Νέα Δημοκρατία και έφεραν μαζί τους εμπειρία από το εμπόριο και τη βιομηχανία τροφίμων.
Επιχειρηματίες που έγιναν βουλευτές
Ναι, έχουμε και επιχειρηματίες βουλευτές που είτε προήλθαν από επιχειρηματική δραστηριότητα είτε συνδέθηκαν με ιδιωτική παραγωγική ή εμπορική διαδρομή πριν ή παράλληλα με την πολιτική τους πορεία.
Υπάρχουν επίσης πρόσωπα που δεν είναι επιχειρηματίες με την αυστηρή έννοια, αλλά ανήκουν στην ευρύτερη κατηγορία των ανθρώπων της αγοράς: σύμβουλοι επιχειρήσεων, στελέχη εταιρειών, αυτοαπασχολούμενοι επαγγελματίες, άνθρωποι της τεχνολογίας, του τουρισμού, των logistics και των επενδύσεων.
Στέφανος Κασσελάκης: Αρχηγός κόμματος εκτός Βουλής, με επιχειρηματικό βιογραφικό
Ιδιαίτερη περίπτωση στην παρούσα πολιτική συγκυρία είναι ο Στέφανος Κασσελάκης. Δεν είναι βουλευτής, δεν έχει διατελέσει υπουργός, αλλά είναι αρχηγός πολιτικού φορέα και προέρχεται από τον επιχειρηματικό χώρο, κυρίως από τη ναυτιλία και τις επενδύσεις.
Γεννημένος το 1988 στο Μαρούσι, έφυγε σε νεαρή ηλικία για τις Ηνωμένες Πολιτείες, σπούδασε στο University of Pennsylvania, στο Wharton School και στο College of Arts & Sciences, εργάστηκε στον χρηματοοικονομικό τομέα και στη συνέχεια δραστηριοποιήθηκε επιχειρηματικά στον χώρο της ναυτιλίας.
Η περίπτωση Κασσελάκη έχει πολιτικό ενδιαφέρον. Εμφανίστηκε ως πρόσωπο της αγοράς, της διασποράς, της επικοινωνίας και των social media, επιχειρώντας να μεταφέρει στην πολιτική ένα μοντέλο πιο προσωποκεντρικό, πιο γρήγορο και πιο αμερικανικού τύπου.
Τι μπορούν να προσφέρουν οι επιχειρηματίες στην πολιτική
Η είσοδος επιχειρηματιών στην πολιτική δεν είναι από μόνη της ούτε θετική ούτε αρνητική. Εξαρτάται από τους κανόνες, τη διαφάνεια και την ποιότητα του πολιτικού συστήματος που τους υποδέχεται.
Ένας επιχειρηματίας μπορεί να προσφέρει γνώση της πραγματικής οικονομίας. Ξέρει τι σημαίνει κόστος, φορολογία, ασφαλιστικές εισφορές, αδειοδοτήσεις, καθυστερήσεις, ρευστότητα, επενδυτικός κίνδυνος. Μπορεί να καταλάβει πιο γρήγορα πού το κράτος μπλοκάρει την παραγωγή και πού η γραφειοκρατία σκοτώνει μια επένδυση.
Μπορεί επίσης να φέρει κουλτούρα αποτελέσματος. Στην αγορά, μια αποτυχημένη απόφαση κοστίζει άμεσα. Στην πολιτική, το κόστος συχνά μεταφέρεται στους πολίτες και χάνεται μέσα στη γενική ευθύνη. Η επιχειρηματική εμπειρία μπορεί να βοηθήσει στη διοίκηση έργων, στην αξιολόγηση στόχων, στην ταχύτητα υλοποίησης.
Μπορεί ακόμη να συμβάλει στην εξωστρέφεια. Οι επιχειρηματίες που έχουν δουλέψει με ξένες αγορές γνωρίζουν καλύτερα τον ανταγωνισμό, τις διεθνείς αλυσίδες αξίας, τις επενδύσεις και την ανάγκη να μη λειτουργεί η χώρα ως κλειστό διοικητικό σύστημα.
Υπάρχει, όμως, και η άλλη πλευρά.
Ο επιχειρηματίας στην πολιτική πρέπει να αποδείξει ότι δεν μπαίνει για να εξυπηρετήσει κλάδους, εταιρείες, προμήθειες, φίλους ή παλαιά δίκτυα. Το δημόσιο αξίωμα δεν είναι διοικητικό συμβούλιο. Δεν λειτουργεί με βάση το κέρδος, αλλά με βάση το δημόσιο συμφέρον.
Γι’ αυτό χρειάζονται καθαρά ασυμβίβαστα, πλήρες πόθεν έσχες, διαφάνεια στις σχέσεις με εταιρείες, αυστηρή αποφυγή σύγκρουσης συμφερόντων και πολιτική λογοδοσία. Αλλιώς, η συμμετοχή επιχειρηματιών στην πολιτική μπορεί να εκληφθεί όχι ως εμπλουτισμός της δημοκρατίας, αλλά ως θεσμοποιημένο lobbying.
Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να αποκλειστούν οι επιχειρηματίες από την πολιτική. Είναι να μπουν με όρους καθαρού δημόσιου ρόλου. Όχι ως «χορηγοί» κομμάτων. Όχι ως μεσάζοντες συμφερόντων. Όχι ως πρόσωπα που μεταφέρουν ιδιωτικές εξυπηρετήσεις στο κράτος.
Αλλά ως πολίτες με εμπειρία, γνώση και διάθεση να υπηρετήσουν κάτι μεγαλύτερο από την επιχείρησή τους.
Αν αυτό συμβεί, η πολιτική κερδίζει. Αν όχι, απλώς αλλάζουν οι βιτρίνες και μένουν οι ίδιες σκιές.
