Υπάρχουν στιγμές που μια δημόσια παρέμβαση αποκτά μεγαλύτερη σημασία από την ίδια την εκδήλωση στην οποία γίνεται. Αυτό συνέβη, κατά τη γνώμη μου, με την ομιλία του Κώστα Καραμανλή στην παρουσίαση του βιβλίου των Κωνσταντίνου Φίλη και Κωνσταντίνου Αρβανιτόπουλου, «Η νέα παγκόσμια τάξη – Το δίκαιο της ισχύος».
Ο πρώην πρωθυπουργός δεν μίλησε για να προκαλέσει εντυπώσεις. Μίλησε για να θέσει ζητήματα ουσίας. Και αυτό, στη σημερινή πολιτική ατμόσφαιρα, είναι από μόνο του σημαντικό.
Η κριτική του προς την Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν καθολική και, κατά τη γνώμη μου, απολύτως δικαιολογημένη. Διότι σε μια περίοδο που ο κόσμος αλλάζει με ταχύτητα, η Ευρώπη εμφανίζεται συχνά απούσα, αμήχανη και ανεπαρκής μπροστά στα μεγάλα διεθνή γεγονότα.
Ακόμη πιο καίρια ήταν η επισήμανσή του για την Κύπρο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ορθώς στηρίζει την Ουκρανία απέναντι στη ρωσική εισβολή. Όμως δεν μπορεί να επιδεικνύει δύο μέτρα και δύο σταθμά όταν πρόκειται για την τουρκική κατοχή στην Κύπρο, που αφορά κράτος-μέλος της ίδιας της Ένωσης.
Στα ελληνοτουρκικά, ο Καραμανλής είπε κάτι που πολλοί σκέφτονται αλλά λίγοι διατυπώνουν με την ίδια καθαρότητα: ότι η πολιτική των «ήρεμων νερών» πρέπει να μας προβληματίσει ως προς την αποτελεσματικότητά της. Η αποφυγή της έντασης είναι ασφαλώς αναγκαία. Όμως άλλο η ψυχραιμία και άλλο η παρεξήγηση της ψυχραιμίας ως υποχωρητικότητας.
Η αναφορά του στο τουρκικό νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα» ήταν απολύτως εύστοχη. Διότι όταν μια αναθεωρητική αντίληψη περνά από τη ρητορική στην επίσημη κρατική πολιτική, η Ελλάδα δεν μπορεί να περιορίζεται σε τυπικές διαμαρτυρίες. Χρειάζεται, όπως σωστά τόνισε, μια επίμονη διπλωματική εκστρατεία προς εταίρους και συμμάχους, ώστε να καταδειχθεί το μέγεθος της τουρκικής επεκτατικότητας και το αδιανόητο των αξιώσεων της Άγκυρας.
Το μήνυμα που έστειλε προς την Τουρκία ήταν καθαρό: κανείς στην Ελλάδα δεν προσφέρεται για εκπτώσεις σε ζητήματα διεθνώς κατοχυρωμένων δικαίων και δικαιωμάτων της χώρας. Και αυτό είναι μήνυμα που πρέπει να ακούγεται χωρίς αστερίσκους.
Γι’ αυτό θεωρώ θετική και αναγκαία την ομιλία Καραμανλή. Όχι επειδή συμφωνεί κανείς υποχρεωτικά με κάθε του λέξη, αλλά επειδή επανέφερε στο κέντρο της συζήτησης τρεις έννοιες που δεν πρέπει να χαθούν: εθνική αξιοπρέπεια, ευρωπαϊκή συνέπεια και θεσμική σοβαρότητα.
Σε μια εποχή όπου η ισχύς επιστρέφει στο διεθνές σύστημα, η Ελλάδα χρειάζεται καθαρές θέσεις, ψυχραιμία χωρίς φοβικότητα και διάλογο χωρίς αυταπάτες. Αυτό, τελικά, ήταν το πιο ισχυρό μήνυμα της παρέμβασης.
