Την ελληνική πρόταση για ενεργοποίηση έκτακτων μέτρων, ακόμη και αναστολή του ασύλου, σε περιπτώσεις μαζικών και αιφνίδιων μεταναστευτικών ροών παρουσιάζει σήμερα στο Συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων στο Λουξεμβούργο ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης.
«Σε έκτακτες συνθήκες, όπως έζησε η Ελλάδα στον Έβρο και ζει η Ισπανία στη Θέουτα, δεν αρκούν αυτά τα μέτρα. Χρειάζονται έκτακτα μέτρα», δήλωσε προσερχόμενος στο Συμβούλιο.
Όπως ανέφερε, θα παρουσιάσει στους Ευρωπαίους ομολόγους του την πρόταση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για έναν έκτακτο ευρωπαϊκό μηχανισμό στήριξης, σημειώνοντας ότι η πρόταση έγινε αποδεκτή από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
«Σε αυτές τις περιπτώσεις θα πρέπει να έχουμε αυξημένη επιτήρηση των συνόρων και αναστολή ασύλου. Η Ευρώπη πρέπει να προστατευθεί», τόνισε ο Έλληνας υπουργός.
Το θέμα βρίσκεται επισήμως στην ημερήσια διάταξη του Συμβουλίου, με την Ελλάδα να ενημερώνει τα κράτη-μέλη για τη δημιουργία ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση της εργαλειοποίησης της μετανάστευσης και των υβριδικών απειλών στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ. Παράλληλα, οι υπουργοί συζητούν την ενίσχυση των ευρωπαϊκών δυνατοτήτων έγκαιρης προειδοποίησης και παρακολούθησης των μεταναστευτικών ροών σε περιόδους κρίσης.
Η ελληνική πρόταση αποσκοπεί στη δημιουργία ενός ειδικού πλαισίου για περιστάσεις κατά τις οποίες ένα κράτος-μέλος βρίσκεται αντιμέτωπο με μαζικές και αιφνίδιες αφίξεις που δεν μπορούν, σύμφωνα με την Αθήνα, να αντιμετωπιστούν αποκλειστικά με τα συνήθη εργαλεία του Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου.
Ο ίδιος ο Θάνος Πλεύρης σημείωσε πάντως ότι τόσο το Σύμφωνο όσο και ο νέος Κανονισμός για τις επιστροφές έχουν ήδη αρχίσει να παράγουν αποτελέσματα, με τις μεταναστευτικές ροές να μειώνονται και τις επιστροφές να αυξάνονται.
Το Σύμφωνο εφαρμόζεται από τις 12 Ιουνίου και ήδη προβλέπει μηχανισμούς για κρίσεις, ενισχυμένη επιχειρησιακή συνδρομή σε κράτη που δέχονται δυσανάλογες πιέσεις, έκτακτη χρηματοδότηση και εργαλεία κατά της εργαλειοποίησης μεταναστών. Η ελληνική πλευρά ζητά ουσιαστικά ένα επιπλέον πλαίσιο για εξαιρετικές καταστάσεις που θεωρεί ότι δεν καλύπτονται επαρκώς από τις ισχύουσες προβλέψεις.
Στο ίδιο μήκος κύματος, αλλά με έμφαση στη διατήρηση του Συμφώνου ως βασικού πλαισίου, κινήθηκε ο Ευρωπαίος επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ.
Προσερχόμενος στο Συμβούλιο, υποστήριξε ότι οι ευρωπαϊκές μεταρρυθμίσεις στο μεταναστευτικό «λειτουργούν», επικαλούμενος μείωση κατά 55% των παράτυπων διελεύσεων των εξωτερικών συνόρων τα τελευταία δύο χρόνια.
Ο Μπρούνερ έθεσε τρεις επόμενες προτεραιότητες: νέα εντολή για τη Frontex με ενισχυμένο ρόλο και στις επιστροφές, μεγαλύτερη «μεταναστευτική διπλωματία» και συνεργασία με τρίτες χώρες, καθώς και τη διαμόρφωση του νέου European Emergency Response Framework.
Απαντώντας στην κριτική ότι η ΕΕ επιχειρεί να αλλάξει τους κανόνες μετά την κρίση στη Θέουτα, ξεκαθάρισε ότι το Σύμφωνο παραμένει η βάση της ευρωπαϊκής πολιτικής, προσθέτοντας όμως ότι «η καλή πολιτική δεν μένει ποτέ στάσιμη» και ότι οι κανόνες πρέπει να συνεχίσουν να εξελίσσονται.
Από την πλευρά του ο Γερμανός υπουργός Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ, ο οποίος υποστήριξε ότι ο νέος ευρωπαϊκός μηχανισμός κρίσης θα πρέπει να μπορεί να διαχωρίζει τις πραγματικές ανθρωπιστικές καταστάσεις από περιπτώσεις όπου οι μεταναστευτικές ροές προκαλούνται από εγκληματικά δίκτυα, διακινητές, παραπληροφόρηση ή χρησιμοποιούνται ως «όπλο».
Όταν ρωτήθηκε ευθέως για την ελληνική πρόταση προσωρινής αναστολής των διαδικασιών ασύλου, ο Ντόμπριντ απέφυγε εμφανώς να χρησιμοποιήσει τον πολιτικά φορτισμένο όρο «αναστολή ασύλου». Ωστόσο, επί της ουσίας υποστήριξε ότι όταν διαπιστώνεται πως δεν υπάρχει ανθρωπιστική κατάσταση αλλά οργανωμένη κατάχρηση του συστήματος, η ΕΕ πρέπει να μπορεί να εφαρμόζει ταχεία διαδικασία εκτός των συνήθων κανόνων ασύλου.
Παράλληλα, περιέγραψε έναν μηχανισμό τριών σταδίων: ταχεία αναγνώριση τέτοιων μεταναστευτικών κυμάτων, ανάπτυξη δύναμης ταχείας επέμβασης της Frontex εντός 24 ωρών στα εξωτερικά σύνορα και επιτάχυνση των επιστροφών όσων εισέρχονται παράτυπα στην ΕΕ.
Στήριξη στην ανάγκη πρόσθετων εργαλείων σε περιπτώσεις μαζικών μεταναστευτικών ροών εξέφρασε και ο υπουργός Εσωτερικών της Κύπρου Κωνσταντίνος Ιωάννου.
Αναφερόμενος στη Θέουτα, τόνισε ότι όταν ένα κράτος-μέλος αντιμετωπίζει μαζικές αφίξεις πρέπει να λαμβάνει «χειροπιαστή στήριξη» από την ΕΕ και τους εταίρους του, ώστε να προστατεύονται τόσο τα εξωτερικά σύνορα όσο και ο χώρος Σένγκεν.
Ερωτηθείς ειδικά για την ελληνική πρόταση προσωρινής αναστολής των αιτήσεων ασύλου, ο Κύπριος υπουργός δήλωσε ότι η Λευκωσία είναι ανοικτή στη συζήτηση και έτοιμη να στηρίξει πρωτοβουλίες για περιπτώσεις μαζικών ροών που δεν καλύπτονται επαρκώς από τους σημερινούς κανόνες περί ανωτέρας βίας.
Παράλληλα με τον έκτακτο μηχανισμό, στην ατζέντα βρίσκεται και το ζήτημα των επιστροφών. Το Συμβούλιο συζητά τρόπους ενίσχυσης της επανεισδοχής μέσω στενότερης συνεργασίας με τρίτες χώρες, ενώ σήμερα προχωρά και η τελική υιοθέτηση του νέου Κανονισμού που δημιουργεί ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα επιστροφών.
Η Ελλάδα συμμετέχει μαζί με τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Δανία και την Αυστρία σε ομάδα κρατών που προωθούν τη δημιουργία των λεγόμενων των κόμβων επιστροφής – Return Hubs – σε τρίτες χώρες. Η Αθήνα επιδιώκει το σχέδιο να περάσει από το στάδιο των πολιτικών συζητήσεων σε συγκεκριμένες συμφωνίες, με σαφείς νομικές εγγυήσεις, μηχανισμούς εποπτείας και συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς.
Στόχος της ελληνικής πλευράς είναι ο πρώτος τέτοιος μηχανισμός σε αφρικανική χώρα να μπορεί να λειτουργήσει κατά την ελληνική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
