Ο ΣΥΡΙΖΑ μπαίνει σε ένα τριήμερο που δεν μοιάζει με απλή εσωκομματική διαδικασία. Μοιάζει με τεστ αντοχής, πολιτικής επιβίωσης και ίσως τελικής διάγνωσης. Σήμερα η Πολιτική Γραμματεία, το Σαββατοκύριακο η Κεντρική Επιτροπή. Και στο βάθος το ερώτημα που κανείς δεν μπορεί πια να αποφύγει: υπάρχει ακόμη ενιαίος ΣΥΡΙΖΑ ή απλώς συνυπάρχουν κάτω από την ίδια ταμπέλα διαφορετικά «βιλαέτια», ομάδες, προσωπικές στρατηγικές και αντικρουόμενες επιδιώξεις;
Ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται ξανά μπροστά στον καθρέφτη του. Και, όπως συμβαίνει συχνά με τους καθρέφτες, το είδωλο δεν είναι πάντα αυτό που θα ήθελε να βλέπει κανείς.
Η σημερινή συνεδρίαση της Πολιτικής Γραμματείας και η Κεντρική Επιτροπή του Σαββατοκύριακου δεν είναι ακόμη ένα επεισόδιο στον μακρύ κύκλο της εσωστρέφειας. Είναι, πιθανότατα, ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της μεταμνημονιακής διαδρομής του κόμματος. Όχι επειδή θα ληφθεί απλώς μια απόφαση τακτικής. Αλλά επειδή θα φανεί αν ο ΣΥΡΙΖΑ διαθέτει ακόμη πολιτικό κέντρο βάρους ή αν έχει μετατραπεί οριστικά σε άθροισμα αντιμαχόμενων μικρόκοσμων.
Το σκηνικό είναι εκρηκτικό. Από τη μία, η γραμμή Φάμελλου δείχνει προς την ανάγκη προοδευτικής σύγκλισης, με την ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα να εμφανίζεται πλέον ως ο νέος πόλος που αναδιατάσσει τον χώρο. Από την άλλη, στελέχη όπως ο Παύλος Πολάκης, ο Νίκος Παππάς και η Ρένα Δούρου πιέζουν για καθαρή αυτόνομη πορεία του ΣΥΡΙΖΑ, βλέποντας στη στήριξη του νέου σχήματος Τσίπρα όχι πολιτική συνεργασία αλλά ουσιαστική αναστολή λειτουργίας του κόμματος.
Και κάπου εκεί αρχίζει το πραγματικό πρόβλημα. Διότι στον ΣΥΡΙΖΑ δεν συγκρούονται μόνο δύο γραμμές. Συγκρούονται πολλές ιστορίες, πολλές προσωπικές διαδρομές, πολλές φιλοδοξίες, πολλές πικρίες και πολλές εκδοχές του ίδιου ερωτήματος: ποιος έχει πλέον το δικαίωμα να μιλά στο όνομα της Αριστεράς;
Αυτή η εικόνα δεν είναι καινούργια. Υπήρχε και στην περίοδο της διακυβέρνησης. Υπήρχε και όταν ο ΣΥΡΙΖΑ πέρασε στην αντιπολίτευση. Υπήρχε κάτω από την επιφάνεια ακόμη και όταν το κόμμα έδειχνε ισχυρό. Λογιών λογιών απόψεις, ομαδοποιήσεις, ρεύματα, μικρές εσωτερικές αυλές, προσωπικά ακροατήρια, ιδεολογικές αποχρώσεις και πολιτικές στοχεύσεις που συχνά δεν συναντιούνταν πουθενά παρά μόνο στο ίδιο κομματικό λογότυπο.
Το μωσαϊκό αυτό, που κάποτε παρουσιαζόταν ως πλουραλισμός, εξελίχθηκε σταδιακά σε δομική αδυναμία. Όταν ένα κόμμα κυβερνά, οι διαφορές πολλές φορές καλύπτονται από την εξουσία. Όταν όμως χάνει την εξουσία, χάνει τις εκλογές, χάνει τον ηγέτη του, χάνει την κοινωνική του δυναμική και χάνει και την εσωτερική του πυξίδα, τότε όλες οι αντιφάσεις επιστρέφουν με πολλαπλάσια ένταση.
Αυτό συνέβη στον ΣΥΡΙΖΑ. Πρώτα η ήττα. Μετά η αποχώρηση Τσίπρα από την ηγεσία. Έπειτα η εμφάνιση Κασσελάκη. Ύστερα οι αποχωρήσεις, οι διασπάσεις, η Νέα Αριστερά, η εσωτερική φθορά, η δημοσκοπική καθίζηση. Και τώρα, το κόμμα Τσίπρα, που έρχεται να σταθεροποιηθεί στη δεύτερη θέση των δημοσκοπήσεων, με ποσοστά που δείχνουν ότι μπορεί να αποτελέσει πραγματικό πόλο συσπείρωσης του προοδευτικού ακροατηρίου.
Απέναντι σε αυτό, ο ΣΥΡΙΖΑ μοιάζει να καλείται να αποφασίσει αν θα παραμείνει κόμμα ή αν θα αποδεχθεί ότι η ιστορική του λειτουργία ολοκληρώθηκε και πρέπει να ενταχθεί σε μια νέα πολιτική αρχιτεκτονική. Αυτό είναι το πραγματικό ερώτημα πίσω από τις διαδικασίες. Όλα τα άλλα είναι διατυπώσεις.
Υπάρχει, βεβαίως, και το ανθρώπινο παρασκήνιο. Χθες, στην εξόδιο ακολουθία του αείμνηστου συναδέλφου Νάσου Αθανασίου, στον Ιερό Ναό Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, βρέθηκαν δίπλα δίπλα ο Σωκράτης Φάμελλος και ο Αλέξης Τσίπρας. Δεν αντάλλαξαν ούτε κουβέντα ούτε χειραψία. Όσοι γνωρίζουν πρόσωπα και πράγματα θεώρησαν ότι ίσως επρόκειτο για μια επιτηδευμένη στάση, ακριβώς για να μην τροφοδοτηθούν σενάρια, ερμηνείες και πολιτικό κουτσομπολιό.
Όμως η πολιτική, ειδικά σε τέτοιες στιγμές, δεν κρύβεται εύκολα. Πριν και μετά την τελετή, πολλά στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ που είχαν παρευρεθεί σχημάτιζαν πηγαδάκια. Οι συζητήσεις ήταν βαριές, οι σιωπές ακόμη βαρύτερες. Σε μία από αυτές τις προσωπικές κουβέντες που είχα, όταν είπα σε πασίγνωστο πρώην Υπουργό με νόημα ότι το Σαββατοκύριακο η Κεντρική Επιτροπή ίσως κληθεί να υπογράψει τη ληξιαρχική πράξη διάλυσης του κόμματος, η απάντηση δεν ήταν πολιτική. Ήταν ένα βλέμμα, ένα χαμόγελο και σιωπή.
Και συχνά, στην πολιτική, η σιωπή λέει περισσότερα από μια ομιλία.
Το συμβολικό βάρος της στιγμής είναι σχεδόν ειρωνικό. Η εξόδιος ακολουθία έγινε στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος. Το ερώτημα είναι αν μπορεί να υπάρξει μεταμόρφωση ή σωτηρία για τον ΣΥΡΙΖΑ. Ή αν το κόμμα έχει ήδη περάσει σε μια φάση όπου κάθε συνεδρίαση, κάθε ψηφοφορία και κάθε εσωκομματική αντιπαράθεση απλώς επιταχύνει το αναπόφευκτο.
Η πλευρά Φάμελλου δείχνει να επιμένει ότι ο προοδευτικός χώρος δεν αντέχει άλλον κατακερματισμό. Ότι η κοινωνία που θέλει πολιτική αλλαγή δεν ενδιαφέρεται για κομματικούς εγωισμούς, ιστορικά παράπονα και προσωπικές δικαιώσεις. Ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν μπορεί να σταθεί απέναντι στον Τσίπρα σαν να μην υπήρξε ο πολιτικός που τον οδήγησε από το 3% στην κυβέρνηση. Ότι οι δρόμοι, ακόμη κι αν χώρισαν, δεν πρέπει να γίνουν εχθρικοί.
Από την άλλη, οι αντίπαλοι αυτής της γραμμής βλέπουν κάτι εντελώς διαφορετικό. Βλέπουν μια ηγεσία που, κατά την άποψή τους, οδηγεί τον ΣΥΡΙΖΑ στην αυτοκατάργηση. Θεωρούν ότι η μη αυτόνομη κάθοδος στις εκλογές θα ισοδυναμούσε με πολιτική παραίτηση. Ότι ένα κόμμα που δεν κατεβαίνει στις κάλπες παύει να είναι κόμμα. Ότι η ιστορία του ΣΥΡΙΖΑ δεν μπορεί να παραδοθεί αμαχητί στο νέο εγχείρημα Τσίπρα.
Το πρόβλημα είναι ότι και οι δύο πλευρές έχουν επιχειρήματα. Και αυτό κάνει την κρίση ακόμη δυσκολότερη. Διότι δεν πρόκειται για μια σύγκρουση ανάμεσα στο αυτονόητο και στο παράλογο. Πρόκειται για σύγκρουση ανάμεσα σε δύο πολιτικές αναγνώσεις που ξεκινούν από διαφορετικές αφετηρίες αλλά καταλήγουν στο ίδιο αδιέξοδο: ο σημερινός ΣΥΡΙΖΑ δεν μπορεί να συνεχίσει σαν να μη συμβαίνει τίποτα.
Η Νέα Αριστερά εμφανίζεται ήδη πολιτικά διαλυμένη. Ο Στέφανος Κασσελάκης δεν δείχνει, δημοσκοπικά, να έχει δημιουργήσει εκείνη τη δυναμική που θα άλλαζε τους συσχετισμούς. Το ΠΑΣΟΚ εξακολουθεί να παλεύει με τα δικά του όρια. Και ο Αλέξης Τσίπρας, με το νέο του κόμμα, φαίνεται να καταλαμβάνει τον χώρο που εγκατέλειψε ο κατακερματισμένος ΣΥΡΙΖΑ: τον χώρο της πιθανής κυβερνητικής εναλλακτικής στον προοδευτικό κόσμο.
Εκεί βρίσκεται η ουσία. Η σύγκρουση στον ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι μόνο εσωκομματική. Είναι υπαρξιακή. Δεν αφορά μόνο ποιος θα έχει την πλειοψηφία στην Πολιτική Γραμματεία ή στην Κεντρική Επιτροπή. Αφορά το αν υπάρχει λόγος ύπαρξης για έναν ΣΥΡΙΖΑ δίπλα ή απέναντι στο κόμμα Τσίπρα. Αφορά το αν μπορεί να υπάρξει αυτόνομη πολιτική πρόταση ή αν το κόμμα έχει ήδη μετατραπεί σε ενδιάμεσο σταθμό αποχωρήσεων.
Το τριήμερο αυτό, λοιπόν, δεν θα λύσει απλώς μια εσωτερική διαφωνία. Θα δείξει αν ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να αποφασίσει κάτι συλλογικά χωρίς να διαλυθεί. Αν μπορεί να διαφωνήσει χωρίς να σπάσει. Αν μπορεί να κοιτάξει την πραγματικότητα χωρίς να κρυφτεί πίσω από διαδικασίες, συνθήματα και ιστορικές αναμνήσεις.
Διότι η μεγάλη ειρωνεία είναι ότι ένα κόμμα που κυβέρνησε τη χώρα, που εξέφρασε κάποτε την ελπίδα ενός μεγάλου κοινωνικού ρεύματος και που άλλαξε τους πολιτικούς συσχετισμούς της Μεταπολίτευσης, βρίσκεται σήμερα να συζητά όχι πώς θα επιστρέψει στην εξουσία, αλλά αν θα υπάρχει ως αυτόνομος παίκτης στις επόμενες εκλογές.
Αυτό από μόνο του λέει πολλά.
Ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να επιλέξει τη σύγκλιση με τον Τσίπρα. Μπορεί να επιλέξει την αυτόνομη κάθοδο. Μπορεί να επιχειρήσει έναν ακόμη συμβιβασμό, όπως τόσες φορές στο παρελθόν. Όμως ό,τι κι αν αποφασίσει, δεν μπορεί πια να αποφύγει την αλήθεια: το κόμμα δεν κινδυνεύει μόνο από τις αποφάσεις που θα πάρει. Κινδυνεύει κυρίως από το γεγονός ότι για χρόνια δεν αποφάσιζε ποιο πραγματικά θέλει να είναι.
Και αυτό το Σαββατοκύριακο, η Κουμουνδούρου δεν θα κληθεί απλώς να επιλέξει γραμμή. Θα κληθεί να απαντήσει αν υπάρχει ακόμη σώμα κάτω από το όνομα.
Γιατί στην πολιτική, όπως και στη ζωή, υπάρχουν στιγμές που η επιβίωση και η διάσπαση απέχουν μόλις μία ψηφοφορία.
