Γράφει ο Αδάμας Γεροσίδερης
Γιατί οι γυναίκες εμφανίζουν συχνότερα Αλτσχάιμερ και άλλες μορφές άνοιας από τους άνδρες; Πρόκειται για ένα από τα μεγάλα ερωτήματα που εξακολουθούν να απασχολούν την επιστημονική κοινότητα.
Δύο νέες μελέτες έρχονται τώρα να ενισχύσουν την υπόθεση ότι ένα μέρος της απάντησης μπορεί να βρίσκεται στην εμμηνόπαυση και, κυρίως, στις μεγάλες ορμονικές μεταβολές που τη συνοδεύουν.
Τα νέα στοιχεία, που παρουσιάζει το Scientific American, υποδεικνύουν ότι τόσο η ηλικία κατά την οποία αρχίζει η εμμηνόπαυση όσο και ο χρόνος έναρξης της θεραπείας ορμονικής υποκατάστασης ενδέχεται να έχουν σημασία για τη μελλοντική υγεία του εγκεφάλου.
Τι έδειξε η μελέτη 180.000 γυναικών
Στην πρώτη έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Alzheimer’s & Dementia, εξετάστηκαν περισσότερες από 180.000 μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες στη Βρετανία.
Κατά τη διάρκεια παρακολούθησης 13 ετών, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι γυναίκες που λάμβαναν θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης – HRT – παρουσίαζαν κατά 10% χαμηλότερο κίνδυνο για άνοια συνολικά και κατά 16% χαμηλότερο κίνδυνο ειδικά για νόσο Αλτσχάιμερ.
Η συσχέτιση παρέμεινε ακόμη και όταν συνυπολογίστηκαν παράγοντες όπως το κάπνισμα, η εκπαίδευση και η εθνικότητα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ευρήματα για τις γυναίκες που είχαν υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση η οποία οδήγησε σε εμμηνόπαυση. Στην ομάδα αυτή, η λήψη ορμονικής θεραπείας συνδέθηκε με μείωση του κινδύνου άνοιας κατά 26%.
Παράλληλα, οι γυναίκες που άρχισαν την ορμονική θεραπεία σε μικρότερη ηλικία, μεταξύ 46 και 56 ετών, εμφάνισαν χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας σε σχέση με εκείνες που ξεκίνησαν αργότερα.
Όσο νωρίτερα η εμμηνόπαυση, τόσο μεγαλύτερη η προσοχή
Η δεύτερη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open, προσθέτει ένα ακόμη σημαντικό κομμάτι στο επιστημονικό παζλ.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσο νωρίτερα εμφανιζόταν η εμμηνόπαυση τόσο μεγαλύτερη ήταν η πιθανότητα μιας γυναίκας να παρουσιάσει γνωστική έκπτωση αργότερα στη ζωή της.
Η πρώιμη εμμηνόπαυση συσχετίστηκε επίσης με πρωιμότερη διάγνωση Αλτσχάιμερ.
Οι επιστήμονες εντόπισαν ακόμη ταχύτερη συσσώρευση αλλοιώσεων στη λευκή ουσία του εγκεφάλου, οι οποίες θεωρούνται δείκτες βλάβης του εγκεφαλικού ιστού.
Η καθηγήτρια Νευρολογίας του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο Riley Bove επισημαίνει ότι είναι ήδη αρκετά καλά τεκμηριωμένη η σχέση μεταξύ πρώιμης εμμηνόπαυσης και κινδύνου γνωστικής έκπτωσης. Η νέα έρευνα, όμως, δείχνει ότι μπορεί να παραμένει ένα είδος «αποτυπώματος» της εμμηνόπαυσης στον εγκέφαλο ακόμη και δεκαετίες αργότερα.
Το κρίσιμο «παράθυρο ευκαιρίας»
Τα αποτελέσματα ενισχύουν μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα επιστημονική υπόθεση: ότι η προσπάθεια πρόληψης του Αλτσχάιμερ ίσως πρέπει να αρχίζει πολύ νωρίτερα από την τρίτη ηλικία.
Η περίοδος γύρω από την εμμηνόπαυση θα μπορούσε ενδεχομένως να αποτελεί ένα «παράθυρο ευκαιρίας», κατά το οποίο οι κατάλληλες παρεμβάσεις ίσως επηρεάζουν τον μακροπρόθεσμο κίνδυνο άνοιας.
Οι επιστήμονες, ωστόσο, βάζουν σαφή αστερίσκο.
Η πρώτη έρευνα είναι μελέτη παρατήρησης και όχι κλινική δοκιμή. Επομένως, τα στοιχεία δείχνουν συσχέτιση και όχι απόδειξη ότι η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης προστατεύει από το Αλτσχάιμερ.
Άλλωστε, παλαιότερες έρευνες έχουν δώσει αντικρουόμενα αποτελέσματα. Ορισμένες είχαν συνδέσει συγκεκριμένες μορφές συνδυασμένης ορμονικής θεραπείας σε μεγαλύτερες ηλικίες με αυξημένο κίνδυνο άνοιας, ενώ άλλες δεν είχαν εντοπίσει ουσιαστική επίδραση.
Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί σήμερα μια γυναίκα να αρχίσει ορμονική θεραπεία με αποκλειστικό σκοπό την πρόληψη της άνοιας χωρίς εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση.
Μια υπόσχεση της έρευνας, όχι ακόμη θεραπευτική οδηγία
Οι ερευνητές θέλουν τώρα να προχωρήσουν σε κλινικές δοκιμές ώστε να διαπιστωθεί εάν και με ποιον μηχανισμό η ορμονική θεραπεία μπορεί να επηρεάζει τις βιολογικές διεργασίες που σχετίζονται με το Αλτσχάιμερ.
Εξετάζεται ακόμη ο πιθανός ρόλος της διατροφής και τροφίμων πλούσιων σε φυτοοιστρογόνα, όπως η σόγια, στη διατήρηση των γνωστικών λειτουργιών.
Το σημαντικό μήνυμα των νέων ερευνών δεν είναι ότι βρέθηκε ένα «φάρμακο» για την πρόληψη του Αλτσχάιμερ.
Είναι ότι η εμμηνόπαυση ενδέχεται να αποτελεί μια πολύ σημαντικότερη περίοδο για τη μακροχρόνια υγεία του γυναικείου εγκεφάλου απ’ όσο πιστεύαμε μέχρι σήμερα.
Και εάν οι επόμενες κλινικές μελέτες επιβεβαιώσουν τα νέα ευρήματα, η πρόληψη μιας νόσου που εμφανίζεται συνήθως δεκαετίες αργότερα ίσως αρχίζει πολύ νωρίτερα – σε ένα κρίσιμο «παράθυρο ευκαιρίας» στη μέση ηλικία της γυναίκας.
Πηγή: Scientific American – στοιχεία από μελέτες στα Alzheimer’s & Dementia και JAMA Network Open
