Ένας σιωπηλός «φονιάς» καθόριζε για τα τελευταία 74.000 χρόνια το πού συγκεντρώνονταν και ζούσαν οι πρώιμοι άνθρωποι, κατακερματίζοντας πληθυσμούς και επηρεάζοντας τις μετακινήσεις τους πολύ πριν την έλευση της καταγεγραμμένης ιστορίας, σύμφωνα με νέα έρευνα– και δεν είναι άλλος από την ελονοσία.
Με τα στοιχεία που υποδεικνύουν ότι το είδος μας προέκυψε χάρη σε αλληλεπιδράσεις μεταξύ πληθυσμών που ζούσαν σε διαφορετικά τμήματα της Αφρικής και όχι από κάποιο συγκεκριμένο «λίκνο» να αυξάνονται, μέχρι τώρα οι περισσότερες εξηγήσεις όσον αφορά στον τρόπο και τους λόγους της κατανομής αυτών των πληθυσμών εστιάζονταν στο κλίμα. Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη έρευνα, ωστόσο, πολύ σημαντικό ρόλο έπαιξαν και οι ασθένειες, και ειδικότερα η ελονοσία.
Σε επιστημονικό άρθρο που δημοσιεύτηκε στο Science Advances, ερευνητές από το Ινστιτούτο Γεωανθρωπολογίας Μαξ Πλανκ, το Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ και αλλού παρουσιάζουν την έρευνά τους πάνω στο κατά πόσον η ελονοσία από το Plasmodium falciparum επηρέαζε την επιλογή τόπων διαβίωσης από τους ανθρώπους κατά το χρονικό διάστημα από 74.000 χρόνια πριν μέχρι 5.000 χρόνια πριν- μια περίοδο πριν την εξάπλωση και διασπορά τους πέρα από την Αφρική και πριν την έλευση της γεωργίας, η οποία είχε αποφασιστική επιρροή όσον αφορά στη μετάδοση της ελονοσίας.
Σύμφωνα με την έρευνα, η ελονοσία, μία από τις παλαιότερες και πιο επίμονες ασθένειες της ανθρωπότητας, επηρέαζε την επιλογή τόπων διαβίωσης, καθώς οι ομάδες των ανθρώπων απομακρύνονταν από περιβάλλοντα υψηλού κινδύνου, με τους πληθυσμούς να κατακερματίζονται. Μέσα σε ένα διάστημα δεκάδων χιλιάδων ετών, ο κατακερματισμός αυτός έπαιζε καθοριστικό ρόλο όσον αφορά στο πώς οι οι πληθυσμοί αυτοί συναντιούνταν, αναμειγνύονταν και αντάλλασσαν γονίδια, βοηθώντας στη δημιουργία της πληθυσμιακής δομής που φτάνει μέχρι τις ημέρες μας. Η έρευνα διαπιστώνει ότι η μολυσματική αυτή ασθένεια δεν ήταν μόνο μια πρόκληση που είχαν να αντιμετωπίσουν οι πρόγονοί μας, μα ένας θεμελιώδης παράγοντας που επηρέασε την ιστορία του είδους μας.
Όπως λέει η Δρ. Μαργκερίτα Κολούτσι, κύρια συγγραφέας του επιστημονικού άρθρου, μέσω της χρήσης σύγχρονων μεθόδων, που περιελάμβαναν και επιδημιολογικά δεδομένα, ήταν δυνατός ο υπολογισμός του κινδύνου μετάδοσης ελονοσίας ανά την υποσαχάρια Αφρική. Οι εκτιμήσεις αυτές συνδυάστηκαν με επιπλέον δεδομένα όσον αφορά στις κινήσεις των ανθρώπων της εποχής, με τα αποτελέσματα να δείχνουν ότι οι πρόγονοί μας απέφευγαν, ή δεν μπορούσαν να παραμείνουν, σε περιοχές με υψηλό κίνδυνο εμφάνισης ελονοσίας.
«Οι επιπτώσεις αυτών των επιλογών διαμόρφωναν την ανθρώπινη δημογραφία για τα τελευταία 74.000 χρόνια και πιθανώς από πολύ παλαιότερα» λέει η καθηγήτρια Άντρεα Μανίκα, άλλη μία εκ των ερευνητών. «Κατακερματίζοντας τις ανθρώπινες κοινωνίες…η ελονοσία συνέβαλε στη δομή πληθυσμού που βλέπουμε σήμερα. Το κλίμα και τα φυσικά εμπόδια δεν ήταν οι μόνες δυνάμεις που διαμόρφωναν πού μπορούσαν να ζήσουν οι ανθρώπινοι πληθυσμοί».
