Το αίνιγμα των μεγάλων διαφορών ανάμεσα στις δύο πλευρές της Σελήνης θεωρούν ότι έλυσαν επιστήμονες στην Κίνα.
Ειδικότερα, ερευνητική ομάδα της οποίας ηγήθηκε ο καθηγητής Χέτζιου Χούι του Πανεπιστημίου της Ναντσίνγκ, ανέλυσε σεληνιακούς βράχους που είχε συλλέξει η αποστολή Chang’e-6 της Κίνας, ανακαλύπτοντας στοιχεία που δείχνουν ότι δισεκατομμύρια χρόνια πριν έλαβαν χώρα γιγαντιαίες κινήσεις λιωμένου βράχου στο φεγγάρι.
Όπως αναφέρεται σε σχετικό δημοσίευμα του Science Daily, οι ερευνητές εξέτασαν τις χημικές συνθέσεις τριών τύπων σεληνιακού βράχου: Ανορθοσίτες, πετρώματα συγκεκριμένης κατηγορίας (Mg- suite, πλούσια σε μαγνήσιο) και βασάλτες από τις «θάλασσες» (Mare) της Σελήνης. Συγκρίνοντας τα δείγματα αυτά από την αθέατη πλευρά της Σελήνης με υλικό από την πλευρά που «βλέπει» τη Γη, τα οποία είχαν συλλεχθεί κατά τις αποστολές του προγράμματος «Απόλλων» και την κινεζική αποστολή Chang’e-5. Τα ευρήματα υποδεικνύουν πως οι έντονες διαφοροποιήσεις προέκυψαν εξαιτίας της κυκλοφορίας μεγάλης κλίμακας εντός του αρχαίου ωκεανού σεληνιακού μάγματος της Σελήνης (LMO), αφού η Σελήνη «κλείδωσε» με τη Γη.
Η πλευρά της Σελήνης που είναι μόνιμα «κλειδωμένη» στη Γη είναι πολύ διαφορετική από την αθέατη: Έχει τεράστιες πεδιάδες με σκουροχρωμο ηφαιστειακό βασάλτη και σχετικά υψηλές συγκεντρώσεις από ποτάσιο, σπάνιες γαίες και φωσφόρο. Αντίθετα, στην αθέατη πλευρά κυριαρχούν αρχαία, γεμάτα κρατήρες υψίπεδα, με πολύ πυκνότερο φλοιό και σχετικά νέες ηφαστειογενείς πεδιάδες.
Ο λόγος της διαφοροποίησης αυτής αποτελεί αντικείμενο διαφωνίας εδώ και δεκαετίες. Μεταξύ των εξηγήσεων που έχουν προταθεί περιλαμβάνονται οι διαφορές στην κυκλοφορία του αρχαίου ωκεανού μάγματος της Σελήνης, μια γιγαντιαία σύγκρουση, θερμότητα λόγω βαρύτητας και ανισομερής κατανομή του σεληνιακού φλοιού.
Η αποστολή Chang’e-6 παρείχε μια πολύ μεγάλη ευκαιρία για τη «διαλεύκανση του μυστηρίου» το 2024, που κατέστη η πρώτη η οποία έφερε δείγματα από την αθέατη πλευρά. Η ανάλυση έδειξε μια μεγάλη ομοιότητα ανάμεσα στις δύο επιφάνειες: Οι βασάλτες από την Chang’e-6 έδειξαν χημικές «υπογραφές» που έδειχναν πως προήλθαν από υλικό από τον μανδύα- σαν τους βασάλτες που έφεραν οι αστροναύτες του προγράμματος «Απόλλων». Αυτό δείχνει πως το υλικό στον μανδύα, δηλαδή ορυκτά που συσσωρεύονταν κατά την κρυσταλλοποίηση του ωκεανού μάγματος της Σελήνης, δεν διαφέρει ουσιωδώς στις δύο πλευρές. Αυτό υποστηρίζεται και από την ανάλυση στα πλούσια σε μαγνήσιο πετρώματα, που σχηματίζονται μέσω αλληλεπιδράσεων ανάμεσα στον φλοιό και τον μανδύα όταν λιώνουν τμήματα του συσσωρευμένου υλικού του μανδύα.
Ωστόσο, αν και ο μανδύας εμφανίζεται όμοιος και στις δύο πλευρές, ο φλοιός είναι άλλη ιστορία: Τα δείγματα από ανορθοσίτες δείχνουν πως στην αθέατη πλευρά υπάρχει περισσότερο υλικό που είναι πλούσιο σε μαγνήσιο. Αυτό συνάδει με παλαιότερες παρατηρήσεις εξ αποστάσεως. Επίσης, βρέθηκαν σημαντικές χημικές διαφορές στα πετρώματα Mg-suite.
Οι διαφορές αυτές οδήγησαν σε ένα σενάριο που εξηγεί τις διαφορές: Ο ωκεανός μάγματος της Σελήνης ψύχθηκε και κρυσταλλοποιήθηκε ομοιόμορφα και η διαδικασία αυτή οδήγησε στη δημιουργία των πρώτων συσσωματωμάτων του μανδύα και του φλοιού με τους ανορθοσίτες, πριν η Σελήνη «κλειδώσει» με τη Γη. Η κατάσταση αυτή άλλαξε όταν η Σελήνη «κλείδωσε», και η επιρροή της βαρύτητας (πλέον Σελήνη και Γη ήταν πιο κοντά), οδήγησε σε επιπλέον θερμότητα στη πλευρά που «βλέπει» τον πλανήτη μας. Η διαφορά αυτή στις θερμοκρασίες επηρέασε το ρευστό εσωτερικό της Σελήνης, με αποτέλεσμα να αρχίσει η έντονη κυκλοφορία από την πλευρά που «βλέπει» τη Γη στην αθέατη. Το αποτέλεσμα ήταν η συσσώρευση περισσότερου υλικού στην άλλη πλευρά, με αποτέλεσμα τη δημιουργία πυκνότερου φλοιού, πιο πλούσιου σε μαγνήσιο. Ταυτόχρονα, το υλικό που περίσσευε έρεε και προς την πλευρά που «βλέπει» τη Γη, διαμορφώνοντας και αυτήν.
Το συγκεκριμένο μοντέλο παρέχει μια πιθανή εξήγηση για τις διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών, δίνοντας σημαντικά στοιχεία για τις διαδικασίες που διαμόρφωσαν τη Σελήνη όπως τη γνωρίζουμε σήμερα.
