Η διάθεση προσέγγισης μεταξύ Ζελένσκι και Πούτιν, ώστε να τεθεί ένα τέλος στο ρωσοουκρανικό πόλεμο, αποτελεί αναμφισβήτητα μια θετική εξέλιξη, που όμως δεν μπορεί να αποκρύψει τη μεγάλη εικόνα, η οποία σχετίζεται με τις μεταψυχροπολεμικές σφαίρες επιρροής στον πρώην σοβιετικό χώρο. Το 1994, η Ρωσία διακήρυξε το δόγμα του «εγγύς εξωτερικού», προκειμένου να επισημάνει τη ζωτική σημασία, την οποία ενέχει για την ίδια ο πρώην σοβιετικός χώρος, αλλά και να διακηρύξει την πρόθεσή της να διαφυλάξει τα συμφέροντά της με κάθε στρατηγικό κόστος.
Η αδύναμη θέση της, ωστόσο, ειδώθηκε ως «παράθυρο ευκαιρίας» από τις Η.Π.Α. και Ευρωπαϊκές Μεγάλες Δυνάμεις, οι οποίες φιλοδόξησαν να καλύψουν το δημιουργηθέν κενό ισχύος. Ειρήσθω εν παρόδω, το εν λόγω σκεπτικό συνοδεύει και τη γεωστρατηγική της Τουρκίας στον Καύκασο μετά το 1991, με διάφορες διακυμάνσεις, οι οποίες αναλύονται διεξοδικά στο βιβλίο του γράφοντος «Τουρκική Στρατηγική στον Καύκασο και στην Κεντρική Ασία» (Εκδόσεις Ποιότητα, 2021). Τα απόνερα της εν λόγω διολίσθησης της κατανομής ισχύος διαφάνηκαν και εξακολουθούν να διαφαίνονται στην περίπτωση της Ουκρανίας και κατέστησαν εξίσου διακριτά στην περίπτωση της ρωσικής επέμβασης στη Γεωργία το 2008.
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό επεισόδιο συνίσταται στην περίπτωση της Αρμενίας, στην οποία διεξάγονται κρίσιμες εκλογές στις 7 Ιουνίου. Η Κυβέρνηση Πασινιάν έχει επιλέξει τη σταδιακή προσέγγιση με το δυτικό σύστημα ασφαλείας και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς με ενδεικτικά πρόσφατα παραδείγματα την πραγματοποίηση της πρώτης συνόδου Ε.Ε.-Αρμενίας στις αρχές του Μαΐου και τη διοργάνωση συνόδου με την Ευρωπαϊκή Πολιτική Κοινότητα, ένα θεσμό εμπνεύσεως του Γάλλου Προέδρου Μακρόν με ό,τι αυτό σημαίνει για τα εκπεμπόμενα μηνύματα προς τη Μόσχα. Αμέσως μετά, ο Υπουργός Εξωτερικών των Η.Π.Α. επισκέφθηκε την Αρμενία συνάπτοντας συμφωνίες σχετικά με τον υπό σχεδιασμό «Διάδρομο Ειρήνης και Ευημερίας», που προωθεί η Κυβέρνηση Τραμπ.
Είναι αξιοσημείωτο να υπογραμμισθεί ότι ο εν λόγω διάδρομος προεκτείνεται από το Αζερμπαϊτζάν έως την Τουρκία συνδέοντας την Αρμενία με τους δύο – κατά τα λοιπά – προαιώνιους εχθρούς της. Είχαν προηγηθεί η διαμεσολάβηση Τραμπ για μια αρμενοαζερική συμφωνία μετά τους πολέμους στο Αρτσάχ (1988-1994, 2020, 2023), καθώς και η παρουσία του Αντιπροέδρου Βανς στο Ερεβάν, η οποία συμπεριέλαβε τη συνεργασία Η.Π.Α.-Αρμενίας επί θεμάτων χρήσης πυρηνικής ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς.
Τόσο η διπλωματική διευθέτηση ζητημάτων υπό τη σκέπη της Ουάσιγκτον όσο και η είσοδος των Η.Π.Α. στο αρμενικό πυρηνικό πρόγραμμα επιφέρουν οπωσδήποτε ρήγματα στο ρωσικό δόγμα του εγγύς εξωτερικού, σε μια περίοδο κατά την οποία η στρατηγική πρωτοκαθεδρία της Μόσχας δέχεται προκλήσεις και στην Κεντρική Ασία λόγω της εδραίωσης της σινικής παρουσίας.
Η Αρμενία δεν εξέρχεται μόνο από μια σημαντική στρατηγική ήττα στο Αρτσάχ, αλλά καλείται να αντιμετωπίσει νέες προκλήσεις ασφαλείας αναφορικά με το Διάδρομο Ζανγκεζούρ, για τον οποίο ο Πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Αλίγιεφ δήλωσε – μετά τις αζερικές νίκες στο Αρτσάχ – ότι «πρέπει να ανοίξει και θα ανοίξει». Η συγκεκριμένη γεωγραφική ζώνη αποτελεί δυνητική γέφυρα του λεγόμενου «τουρκογενούς κόσμου», δηλαδή μεταξύ της Τουρκίας και του Αζερμπαϊτζάν διά της περιοχής του Ναχιτσεβάν και το ενδεχόμενο απώλειας του ελέγχου της από την Αρμενία θα επιτρέψει στην Άγκυρα την απευθείας επαφή της με το Μπακού και κατ’ επέκταση την Κασπία.
Οι ως άνω εξελίξεις καθιστούν τη Ρωσία ιδιαιτέρως «ευαίσθητη», καθώς μια ενδεχόμενη εκπλήρωσή τους θα την καθιστούσε και τρωτή. Η θέση της Μόσχας ως περιφερειακή δύναμη σχετίζεται (και) με τη δυνατότητα ελέγχου του πρώην σοβιετικού χώρου, ενώ η αμφισβήτηση της θέση της θα συνιστούσε ένα καίριο πλήγμα στη στρατηγική αξιοπιστία της. Η δε περιστολή των δεσμεύσεών της και η ουσιαστική εγκατάλειψη της Αρμενίας χωρίς αντίδραση θα εξηγείτο μόνο κατόπιν ισχυρών ανταλλαγμάτων από τη δύση ή και την Τουρκία σε άλλα επίπεδα. Εντούτοις, κάτι τέτοιο δεν είναι πιθανό. Το πλέον ορατό ενδεχόμενο είναι η ρωσική άρνηση να υπάρξουν τετελεσμένα και η μετατροπή της Υπερκαυκασίας στο επόμενο πεδίο σύγκρουσης και ανταγωνισμού. Η δε αναφορά συνολικά στην Υπερκαυκασία σχετίζεται με την ύπαρξη όμοιας ιδιοσυστασίας ζητημάτων στη Γεωργία (στρατηγικός προσανατολισμός της χώρας, ισχυρές εσωτερικές συγκρούσεις, Νότια Οσσετία και Αμπχαζία), αλλά και η εδαφική παρεμβολή της Τιφλίδας μεταξύ Ρωσίας και Αρμενίας, η οποία θα διαμορφώσει το πλαίσιο των πιθανών ρωσικών επιχειρήσεων.
Σε κάθε περίπτωση, η εκλογική αναμέτρηση στην Αρμενία θα κρίνει πολλά και σημαντικά για την πορεία προσέγγισης της χώρας του Νοτίου Καυκάσου με την Ε.Ε. και το ΝΑΤΟ, καθώς η γεωστρατηγική στροφή του Ερεβάν φέρει, σε μεγάλο βαθμό, την υπογραφή Πασινιάν και δε συνιστά ομόθυμη απόφαση του αρμενικού πολιτικού συστήματος.
