Το αποτέλεσμα των εκλογών στη Σαξονία-Άνχαλτ δεν είναι απλώς ακόμη μία περιφερειακή εκλογική αναμέτρηση στη Γερμανία. Είναι μία σαφής προειδοποίηση για το πού μετακινείται το πολιτικό εκκρεμές στην Ευρώπη.
Η ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) αναδείχθηκε πρώτη δύναμη στις εκλογές της 6ης Σεπτεμβρίου, συγκεντρώνοντας περίπου 43,8% των ψήφων και υπερδιπλασιάζοντας το ποσοστό του 2021. Η CDU του καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς περιορίστηκε στο 17,2%, ενώ οι Σοσιαλδημοκράτες άγγιξαν το 9,3%, επιβεβαιώνοντας την αδυναμία της παραδοσιακής Κεντροαριστεράς να αποτελέσει ισχυρό αντίβαρο στην εκρηκτική άνοδο της AfD.
Οι αριθμοί εντυπωσιάζουν. Το πραγματικό πρόβλημα, όμως, είναι βαθύτερο: η Ακροδεξιά παύει να θεωρείται πολιτική εξαίρεση και μετατρέπεται σε δύναμη εξουσίας.
Για ένα μέρος των ευρωπαϊκών κοινωνιών, μάλιστα, αρχίζει να γίνεται αποδεκτή ως νέα κανονικότητα. Αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο.
Η μεταπολεμική Γερμανία οικοδόμησε επί δεκαετίες ισχυρά θεσμικά και πολιτικά αναχώματα απέναντι στον ακροδεξιό εξτρεμισμό. Σήμερα τα αναχώματα αυτά πιέζονται δραματικά.
Η ατζέντα της AfD είναι επίσης σαφής, δηλαδή αυστηρότερες απελάσεις, πολιτική «remigration», επιθέσεις σε πολιτικές συμπερίληψης, περιορισμοί σε ζητήματα LGBTQ+ και ευθεία αμφισβήτηση πολιτικών της πράσινης μετάβασης.
Η AfD, όμως, δεν χρειάζεται απαραίτητα να κυβερνήσει για να πετύχει. Κερδίζει ήδη όταν τα δημοκρατικά κόμματα αρχίζουν να δανείζονται τη γλώσσα της, να υιοθετούν τις θεματικές της, ελπίζοντας ότι έτσι θα ανακόψουν την άνοδό της.
Στην πράξη, συμβαίνει το αντίθετο: τη νομιμοποιούν.
Η Γερμανία δεν είναι μεμονωμένη περίπτωση. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες και στην Ελλάδα ενισχύονται ακροδεξιά, εθνικιστικά και αυταρχικά κόμματα, ενώ μεταξύ τους εξελίσσεται ένας ιδιότυπος ανταγωνισμός για το ποιος θα εμφανιστεί πιο σκληρός στη μετανάστευση, πιο επιθετικός απέναντι στα δικαιώματα και πιο εχθρικός προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.
Στην ίδια ρητορική εντάσσεται συχνά και η συνειδητή διαστρέβλωση κρίσιμων κοινωνικών ζητημάτων. Η βία κατά των γυναικών, οι γυναικοκτονίες και η ισότητα των φύλων παρουσιάζονται συχνά ως μέρος ενός δήθεν «ακραίου δικαιωματισμού». Έτσι, ζητήματα ουσίας απαξιώνονται και αντικαθίστανται από συνθήματα, φόβο και πόλωση.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος, λοιπόν, δεν είναι μόνο η εκλογική άνοδος της Ακροδεξιάς. Είναι η κανονικοποίησή της. Πρώτα αλλάζει η γλώσσα, ακολουθεί η αλλαγή της πολιτικής ατζέντας.
Η Ελλάδα δεν βρίσκεται εκτός αυτής της τάσης. Ο ακροδεξιός και υπερσυντηρητικός χώρος μπορεί να είναι κατακερματισμένος, αλλά μόνο αμελητέος δεν είναι. Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η σταδιακή διείσδυση ακροδεξιών θέσεων στον ευρύτερο δημόσιο διάλογο.
Όταν δημοκρατικά κόμματα φλερτάρουν με αυτή τη ρητορική για να προσεγγίσουν ένα πιο συντηρητικό ακροατήριο, δεν αντιμετωπίζουν την Ακροδεξιά, αλλά της παραχωρούν πολιτικό χώρο.
Η απάντηση στην Ακροδεξιά δεν μπορεί να είναι μία πιο «light» εκδοχή της.
Και ναι, υπάρχουν πραγματικά προβλήματα πίσω από την κοινωνική δυσαρέσκεια, όπως η ακρίβεια, η στεγαστική κρίση, οι ανισότητες, η ενεργειακή ανασφάλεια, η δημογραφική συρρίκνωση, η εργασιακή ανασφάλεια, ο φόβος για το μέλλον. Όταν αυτά αγνοούνται, τότε η Ακροδεξιά ενισχύεται.
Η δημοκρατική απάντηση, όμως, δεν μπορεί να είναι ο εθνικισμός, ο αποκλεισμός και η περιστολή δικαιωμάτων, δηλαδή η υιοθέτηση μέρους της ατζέντας της Ακροδεξιάς.
Χρειάζονται πολιτικές που μειώνουν τις ανισότητες, ενισχύουν την κοινωνική συνοχή και αποκαθιστούν την εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Χρειάζονται, όμως, και σαφή όρια απέναντι στον ρατσισμό, τον αυταρχισμό, τον σεξισμό και την αμφισβήτηση θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Το 43,8% της AfD δεν είναι απλώς ένα ακόμη εκλογικό αποτέλεσμα.
Είναι μια προειδοποίηση για μια Δημοκρατία που υποχωρεί, σιωπά ή ακόμη χειρότερα, αντιγράφει εκείνους που την αμφισβητούν.
Και αυτή είναι ίσως η πιο επικίνδυνη νίκη της Ακροδεξιάς, όχι μόνο να αυξάνει τα ποσοστά της, αλλά να αλλάζει τους όρους της ίδιας της δημοκρατικής συζήτησης.
*Δρ Ζέφη Δημαδάμα – Λέκτορας,Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Πρόεδρος ¨Ένωσης Γυναικών Ελλάδας, Αθήνας
