Με το άρθρο μου («Η ώρα της αλήθειας για την αναθεώρηση του Συντάγματος», 28-04-2026) σχολίασα τις δηλώσεις του Πρωθυπουργού για την προσεχή αναθεώρηση του Συντάγματος, η οποία άρχισε να υλοποιείται με την κατάθεση στη Βουλή της πρότασης της ΝΔ. Η πρόταση υπογράφεται από 155 βουλευτές και αφορά την αναθεώρηση 30 άρθρων του Συντάγματος, καθώς και την προσθήκη νέων διατάξεων.
Ο Πρωθυπουργός χαρακτήρισε τις προτάσεις τολμηρές αλλά αναγκαίες για την αντιμετώπιση, σε βάθος δεκαετίας, χρόνιων παθογενειών της χώρας. Τις προτάσεις επεξεργάστηκε επιτροπή με επικεφαλής τον βουλευτή Ευρ. Στυλιανίδη. Στην επιτροπή της Βουλής για την αναθεώρηση του Συντάγματος, στην οποία μετέχουν εκπρόσωποι των κομμάτων κατά αναλογία της δύναμής τους, θα προεδρεύσει ο Μ. Βορίδης.
Σύμφωνα με κυβερνητικές πληροφορίες, η επιτροπή της Βουλής θα ολοκληρώσει τις εργασίες της εντός του θέρους. Στις αρχές του φθινοπώρου η Βουλή, με απόλυτη πλειοψηφία 151 βουλευτών, θα διαπιστώσει την ανάγκη αναθεώρησης του Συντάγματος. Θα αρχίσει τότε η πρώτη φάση της διαδικασίας, με συζήτηση και ψηφοφορία κατά άρθρο των αναθεωρούμενων διατάξεων στην Ολομέλεια. Κατά τη συζήτηση δικαιούνται να λάβουν τον λόγο όλοι οι βουλευτές.
Φοβάμαι ότι, αν δεν υπάρξουν συναινέσεις εκ μέρους των κομμάτων για επιτάχυνση των διαδικασιών, η πρώτη φάση της αναθεώρησης δεν θα είναι δυνατόν να ολοκληρωθεί εντός του φθινοπώρου. Εάν δε προκηρυχθούν εκλογές νωρίς το φθινόπωρο, όπως ακούγεται, η συνταγματική αναθεώρηση κινδυνεύει να ματαιωθεί.
Παλαιότερα ο Πρωθυπουργός είχε δηλώσει την πρόθεσή του να προχωρήσει σε συνταγματική κατοχύρωση του εκλογικού νόμου, με πάγιο εκλογικό σύστημα το γερμανικό μοντέλο. Δηλαδή, μείωση του αριθμού των βουλευτών σε 200, εκ των οποίων οι μισοί θα εκλέγονται σε μονοεδρικές περιφέρειες και οι υπόλοιποι με απλή αναλογική σε επτά μείζονες περιφέρειες.
Φαίνεται όμως ότι προκρίθηκε η θέσπιση του παραπάνω εκλογικού συστήματος με απλό νόμο. Στην περίπτωση αυτή θα ισχύσει για τις μεθεπόμενες εκλογές. Αν στις επόμενες εκλογές δεν καταστεί δυνατός ο σχηματισμός κυβέρνησης, η νέα Βουλή θα διαλυθεί και θα προκηρυχθούν αμέσως νέες εκλογές με τον νέο εκλογικό νόμο. Τότε η δεύτερη φάση της αναθεώρησης του Συντάγματος είτε θα ματαιωθεί είτε θα δημιουργήσει συνταγματικά προβλήματα, εφόσον θεωρηθεί ότι δεν υπήρξε σύνοδος της Βουλής λόγω της διάλυσής της και παρ’ όλα αυτά συνεχιστεί η αναθεωρητική διαδικασία.
Σύμφωνα με τη διαδικασία και τις πλειοψηφίες που προβλέπει το άρθρο 110 του Συντάγματος, μπορεί να αποφασιστεί από την Ολομέλεια της Βουλής η αναθεώρηση των μη θεμελιωδών διατάξεων του Συντάγματος, για τις οποίες επιτρέπεται η αναθεώρηση. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι διατάξεις που προτείνει η ΝΔ. Ωστόσο, μπορούν να αναθεωρηθούν και άλλες, εφόσον προταθούν και συμπεριληφθούν στην απόφαση της Βουλής.
Για την αναθεώρηση κάθε διάταξης του Συντάγματος ή την προσθήκη νέας απαιτούνται αυξημένες πλειοψηφίες, δηλαδή τα 3/5 του όλου αριθμού των βουλευτών (180). Η πλειοψηφία αυτή μπορεί να επιτευχθεί είτε στην πρώτη φάση της διαδικασίας από την παρούσα Βουλή είτε στη δεύτερη από την Αναθεωρητική Βουλή. Εφόσον η πρόταση της ΝΔ έχει συγκεντρώσει 155 υπογραφές, η επίτευξη της ενισχυμένης πλειοψηφίας θα εξαρτηθεί από τις πολιτικές συγκυρίες και τις συναινέσεις που θα προκύψουν μετά τις επόμενες εκλογές. Το πρόβλημα είναι ότι το εκλογικό τοπίο παραμένει θολό.
Κατά την προσωπική μου γνώμη, η συνταγματική αναθεώρηση θα προχωρήσει, εφόσον από τις προσεχείς εκλογές σχηματιστεί βιώσιμη κυβέρνηση. Σε αυτή την περίπτωση είναι πιθανό να υπάρξουν πολιτικές συναινέσεις και ορισμένες διατάξεις να ψηφιστούν στη δεύτερη φάση με αυξημένη πλειοψηφία.
Φυσικά, αυτές θα είναι κυρίως διατάξεις γενικού χαρακτήρα και όχι εκείνες που έχουν άμεση πολιτική σημασία ή περιορίζουν την καθιερωμένη πρακτική και τα προνόμια των πολιτικών. Τέτοια είναι, για παράδειγμα, η προτεινόμενη διάταξη του άρθρου 29, σύμφωνα με την οποία «νόμος ορίζει τις προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας πολιτικού κόμματος».
Κατά πάσα πιθανότητα θα ψηφιστούν τα άρθρα 5Α για την τεχνητή νοημοσύνη, 16 για τα ιδιωτικά ΑΕΙ, 30 για την καθιέρωση μόνο μίας εξαετούς θητείας του Προέδρου της Δημοκρατίας, 86 για τον νόμο περί ευθύνης υπουργών, 90 για την επιλογή της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων χωρίς παρέμβαση της κυβέρνησης και 101Α για τις Ανεξάρτητες Αρχές.
Δεν θα σχολιάσω όλα τα άρθρα που προτάθηκαν προς αναθεώρηση. Μου κάνει όμως εντύπωση η διάταξη του άρθρου 17 για τη δυνατότητα μεταφοράς του συντελεστή δόμησης, η οποία, κατά τη γνώμη μου, σημαίνει «Μέγα των εργολάβων κράτος». Επίσης, το άρθρο 55, που μειώνει το όριο του εκλέγεσθαι στο 21ο έτος, ανοίγει νωρίτερα τον δρόμο για την πολιτική καριέρα των γόνων πολιτικών χωρίς εκπλήρωση στρατιωτικών υποχρεώσεων, επαγγελματική πείρα και πτυχίο ΑΕΙ.
Ίσως να αποτελούν μια καλή αφετηρία για την ίδρυση του απαραίτητου Συνταγματικού Δικαστηρίου στη χώρα μας οι διατάξεις των άρθρων 29, 77 και 100. Με βάση το άρθρο 29, το ΑΕΔ θα ελέγχει τις προϋποθέσεις συμμετοχής πολιτικών κομμάτων στις εκλογές. Το άρθρο 77 προβλέπει την παραπομπή ζητημάτων αντισυνταγματικότητας νόμων στο ΑΕΔ, ενώ το άρθρο 100 εισάγει προληπτικό έλεγχο της συνταγματικότητας νομοσχεδίων.
Οι αποφάσεις του ΑΕΔ θα δεσμεύουν τα δικαστήρια ως προς τη συνταγματικότητα των νόμων. Έτσι, το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο του άρθρου 100 του Συντάγματος θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα μόρφωμα Συνταγματικού Δικαστηρίου.
Η Συνταγματική Αναθεώρηση ολοκληρώνεται με την έκδοση των λεγόμενων συνταγματικών νόμων, δηλαδή των εκτελεστικών νόμων της συνταγματικής επιταγής («ως νόμος ορίζει»). Ωστόσο, στην περίπτωση αυτή ο διάβολος κρύβεται στη λεπτομέρεια. Οι νόμοι εκδίδονται σύμφωνα με τα συμφέροντα των εκάστοτε κρατούντων ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, δεν εκδίδονται καθόλου. Αυτό συμβαίνει, για παράδειγμα, με τον εκτελεστικό νόμο του άρθρου 73 παρ. 6 του Συντάγματος για τη λαϊκή νομοθέτηση.
Λέανδρος Τ. Ρακιντζής
Αρεοπαγίτης ε.τ.
