Γράφει ο Στάθης Κυριακίδης, Υποναύαρχος (εα), Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Strategy International και Σύμβουλος Στρατηγικής της Focal Point Cyber Defence.
*
Η επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα έχει σαφώς θετικό πρόσημο, αναβαθμίζει την εικόνα της χώρας και δημιουργεί τις προϋποθέσεις, αλλά και την ευθύνη, για ουσιαστικότερη ελληνική παρουσία στις περιφερειακές εξελίξεις. Αφενός αναγνωρίζεται η αυτοτελής στρατηγική αξία της Ελλάδας και η σύγκλιση συμφερόντων με τις ΗΠΑ, και αφετέρου αναδεικνύεται η πολιτιστική και πολιτισμική υπεροχή της χώρας, μέσα από την ομιλία του Αμερικανού Υπουργού στην Πνύκα, ανεξάρτητα εάν αυτή εντάσσεται στο σχεδιασμό του Ρεπουμπλικανικού κόμματος για τις επερχόμενες ενδιάμεσες εκλογές για το Κογκρέσο ή ακόμα και τις προσωπικές φιλοδοξίες του Ρούμπο για το 2028. Το ερώτημα πλέον τίθεται στο κατά πόσο η χώρα μας μπορεί να αξιοποιήσει αυτή τη δυναμική.
Η αξία της Ελλάδος ως πυλώνας σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο και αξιόπιστος σύμμαχος ήταν δεδομένα και προ της επίσκεψης. Το ζητούμενο λοιπόν, ήταν αν αυτά μπορούν να μετατραπούν σε στρατηγικό όφελος με μετρήσιμα αποτελέσματα. Η αποτίμηση επιβεβαιώνει αυτή τη δυνατότητα, αφήνοντας όμως ανοικτά ορισμένα από τα ουσιαστικότερα ζητούμενα. Το κοινό ανακοινωθέν του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου περιλαμβάνει πωλήσεις αμυντικού υλικού μέσω FMS ύψους $4 δις (μένει να διευκρινιστούν ο τρόπος χρηματοδότησης, οι όροι και τα χρονοδιαγράμματα), συνεργασία με την Εθνοφρουρά της Φλόριντα (η οποία – μεταξύ άλλων – διαθέτει και F-35…), παραχώρηση τεθωρακισμένων οχημάτων Stryker (μένει να δούμε τον αριθμό και την κατάστασή τους), ενίσχυση της ενεργειακής συνεργασίας (κάθετος διάδρομος, LNG, εξορύξεις) και προοπτικές στους τομείς της τεχνολογίας και της αμυντικής βιομηχανίας (μεταφορά τεχνογνωσίας).
Το είδος και ο αριθμός των προμηθειών αποκτά στρατηγική αξία εφόσον αυξάνει την αποτρεπτική μας ικανότητα. Ο Κάθετος Διάδρομος, αντίστοιχα, διατηρεί κοινά συμφέροντα, συνδέοντας την ελληνική γεωγραφία με την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, τις αμερικανικές εξαγωγές LNG και την περαιτέρω μείωση του ενεργειακού αποτυπώματος της Ρωσίας. Στις κοινές δηλώσεις με τον Έλληνα Υπουργό Εξωτερικών αναδείχθηκε η σημασία της Σούδας, της Αλεξανδρούπολης, του ελληνικού εμπορικού στόλου, καθώς και ο ρόλος της χώρας στην περιφερειακή ασφάλεια. Στη συνάντηση με τον Πρωθυπουργό αντίστοιχα, σκιαγραφήθηκε η Ελλάδα ως γέφυρα της Ευρώπης και των ΗΠΑ με τη Μέση Ανατολή και τον αραβικό κόσμο, γεγονός που προσδίδει επιπλέον στρατηγική βαρύτητα στη χώρα, η οποία είναι σε θέση να συνεισφέρει στη διαμόρφωση προτάσεων και να αποκτήσει λόγο στις αποφάσεις που επηρεάζουν την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής.
Αναφορικά με όσα έμειναν εκτός δημόσιας συζήτησης και ανακοινώσεων, όπως η θέση των ΗΠΑ για τις τουρκικές προκλήσεις , το πρόγραμμα του GSI και το επιχειρησιακό «κοστούμι» των F-35, ήταν απολύτως αναμενόμενο ότι δεν θα υπήρχε κάποια ενημέρωση ή εξαγγελία. Μπορεί τα αεροσκάφη να αναφέρθηκαν, αλλά δεν παρουσιάστηκε συγκεκριμένο πακέτο οπλισμού και υποστήριξης. Για τις ενεργειακές διασυνδέσεις, δε, ο Ρούμπιο τόνισε ότι «υπάρχουν ευαίσθητες πτυχές που αφορούν τρίτες χώρες» και δεν είθισται να παρουσιάζονται δημόσια. Ασφαλώς και δεν μπορούμε να γνωρίζουμε το περιεχόμενο των συζητήσεων πίσω από κλειστές πόρτες. Όμως, η απουσία ανακοινώσεων δεν συνιστά μη συζήτηση, ούτε όμως επιτρέπει να θεωρήσουμε εξασφαλισμένη μια συγκεκριμένη αμερικανική δέσμευση. Άλλωστε, στις διεθνείς σχέσεις υπάρχουν πράγματα που γίνονται και δεν λέγονται, και πράγματα που λέγονται και τελικά δεν γίνονται, όπως η πρόσκτηση των F-35 από την Τουρκία…
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η αποφυγή συνδυαστικής επίσκεψης του Ρούμπιο και στην Άγκυρα, κάτι που συνηθιζόταν έως σήμερα. Είναι οπωσδήποτε θετικό ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζεται ως αυτοτελής στρατηγικός προορισμός, χωρίς υποχρεωτική εξισορρόπηση με την Τουρκία. Η επιλογή μπορεί επίσης να λειτουργεί ως ελιγμός της αμερικανικής διπλωματίας, επιτρέποντάς της να διαχειρίζεται χωριστά διαφορετικές σχέσεις και να αποφεύγει προφανείς δυσκολίες. Η Τουρκία εξακολουθεί να έχει ιδιαίτερη βαρύτητα στους αμερικανικούς σχεδιασμούς, όμως η ελληνική επιτυχία βρίσκεται στην επίτευξη της δικής της αυτοτελούς στρατηγικής αξίας για τις ΗΠΑ. Αρκεί, βέβαια, να απεμπλακούμε από την τουρκοκεντρική προσέγγιση των διμερών μας σχέσεων με τις ΗΠΑ, αλλά και την εν γένει εξωτερική μας πολιτική…
Η επόμενη ημέρα θα δοκιμάσει το θετικό κλίμα που δημιουργήθηκε. Το νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα», και οι τουρκικές απαιτήσεις γύρω από το καλώδιο συνθέτουν ένα περιβάλλον έντονων προκλήσεων και διαρκούς αμφισβήτησης. Για τον GSI απαιτείται συντονισμός με τη Κύπρο, ενεργός γαλλική και ευρωπαϊκή εμπλοκή, αξιοποίηση της αμερικανικής επιρροής και σαφής εθνικός σχεδιασμός, που θα προβλέπει και πιθανά σενάρια κλιμάκωσης. Η έναρξη του έργου θα αποτελέσει και το ουσιαστικό κριτήριο για τη δυνατότητα να μετατρέπονται οι στρατηγικές συγκλίσεις σε εφαρμόσιμες επιλογές. Και εδώ αποκτά πρακτική αξία η επένδυση στη τριμερή συνεργασία Ελλάδος-Κύπρου-Ισραήλ υπό την αιγίδα των ΗΠΑ (σχήμα «3+1»). Ταυτόχρονα, δε, η Ελλάδα οφείλει να καλλιεργεί τις σχέσεις της με την Αίγυπτο και τον αραβικό κόσμο, διευρύνοντας τα περιθώρια συνεννόησης. Η περιφερειακή ηγεσία προϋποθέτει την ικανότητα να συγκεντρώνεις εταίρους γύρω από λύσεις και να αναλαμβάνεις ευθύνη για την υλοποίησή τους.
Τέλος, η σημαντικότερη εικόνα από την επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα ήταν η ομιλία του στην Πνύκα. Εκεί, με φόντο την Ακρόπολη, ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας ανέδειξε την ελληνική αφετηρία της δυτικής πολιτισμικής ταυτότητας και συνέδεσε την κληρονομιά της με τη σημερινή ανάγκη αυτοπεποίθησης και δράσης. Για την Ελλάδα, η αναγνώριση αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Ο τόπος και ο συμβολισμός του, μεταδίδουν ένα πολιτικό μήνυμα με διεθνές ακροατήριο. Η επίσκεψη απέκτησε έτσι μια διάσταση που υπερβαίνει τις συμφωνίες και ανοίγει τη συζήτηση για το πώς αντιλαμβανόμαστε και αξιοποιούμε την εθνική μας ισχύ.
Η αξιοποίηση του συμβολισμού απαιτεί – πρωτίστως – τη δική μας στρατηγική σκέψη. Η πολιτιστική μας παρακαταθήκη μπορεί να λειτουργήσει ως διαχρονική πηγή επιρροής. Το brand name «Hellas» διαθέτει ένα σπάνιο συγκριτικό πλεονέκτημα αναγνωσιμότητας, ιστορικού βάθους και κύρους, που συχνά υπερβαίνουν το μέγεθος της χώρας. Η μετατροπή τους, όμως, σε σύγχρονη ήπια ισχύ (‘soft power’) απαιτεί σύγχρονη διεθνή παρουσία, θεσμική αξιοπιστία, βαθιά ιστορική γνώση και πολιτιστική παραγωγή. Προϋποθέτει, δε, πανεπιστημιακές συνεργασίες, πρωτοβουλίες διαλόγου και αξιοποίηση της διασποράς. Η Πνύκα μας υπενθύμισε πόσο ισχυρό είναι αυτό το συγκριτικό πλεονέκτημα και πόσο χρήσιμη μπορεί να καταστεί η αξιοποίησή του.
Το θετικό πρόσημο της επίσκεψης Ρούμπιο δημιουργεί συγκρατημένη αισιοδοξία και συνεπάγεται μεγαλύτερη ελληνική ευθύνη. Η καλύτερη κατανόηση των θέσεων μας και η σύμπτωση συμφερόντων με τις ΗΠΑ ενισχύουν τις διπλωματικές μας δυνατότητες, χωρίς να αποκλείουν τις επιλογές μας και για αυτόνομη δράση, όπου απαιτηθεί. Συνεπώς, χρειαζόμαστε αξιόπιστη αποτροπή, ανθεκτικότητα και ετοιμότητα να υπερασπιστούμε τις επιλογές μας ακόμη και μόνοι, αν οι περιστάσεις το επιβάλουν.
