Το κείμενο συνυπογράφουν ο Αναστάσιος Γ. Κριεμπάρδης, Καθηγητής και Πρόεδρος του Τμήματος Βιοϊατρικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, και ο Παναγιώτης Β. Δρόσος, μέλος Εργαστηριακού Διδακτικού Προσωπικού, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο ίδιο Τμήμα και Γενικός Γραμματέας της Πανελλήνιας Ένωσης Τεχνολόγων Ιατρικών Εργαστηρίων (ΠΕΤΙΕ).
*
Άλλο είναι να υποβάλλεται κανείς σε μια ιατρική πράξη επειδή τη χρειάζεται και άλλο να την επιλέγει ελπίζοντας ότι θα βελτιώσει την υγεία ή την ευεξία του. Στην πρώτη περίπτωση υπάρχει συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη και σταθμίζονται τα οφέλη και οι κίνδυνοι. Στη δεύτερη, η προσδοκία μπορεί να προηγείται των αποδείξεων. Η διαφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία όταν μια ιατρική τεχνική παρουσιάζεται και ως μέσο αναζωογόνησης ή επιβράδυνσης της γήρανσης.
Η πλασμαφαίρεση βρέθηκε πρόσφατα στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, φέρνοντας στο προσκήνιο ερωτήματα για τη χρησιμότητα και την ασφάλειά της. Χωρίς να μπορούμε να κρίνουμε μεμονωμένα περιστατικά χωρίς επαρκή στοιχεία, αξίζει να θέσουμε ένα γενικότερο ερώτημα: Μπορεί μια τεχνική, αποδεδειγμένα χρήσιμη για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων παθήσεων, να προσφέρει τα ίδια οφέλη όταν εφαρμόζεται σε υγιείς ανθρώπους με στόχο την ευεξία, την αποτοξίνωση ή την επιβράδυνση της γήρανσης; Η απάντηση δεν βρίσκεται στις εντυπωσιακές υποσχέσεις ή στον σύγχρονο εξοπλισμό, αλλά στα αξιόπιστα επιστημονικά δεδομένα.
Τι είναι η πλασμαφαίρεση και πότε χρειάζεται
Με την πλασμαφαίρεση διαχωρίζεται το πλάσμα, το υγρό μέρος του αίματος, από τα κύτταρά του. Πρέπει, όμως, να ξεχωρίζουμε τη δωρεά πλάσματος από τη θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος (TPE): οι δύο διαδικασίες εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς. Στη δωρεά συλλέγεται πλάσμα για μεταγγίσεις ή για την παρασκευή φαρμάκων, ενώ τα υπόλοιπα συστατικά του αίματος επιστρέφονται στον δότη. Στη θεραπευτική ανταλλαγή αφαιρείται συνήθως μεγαλύτερη ποσότητα πλάσματος από τον ασθενή, ώστε να απομακρυνθούν ουσίες που συμβάλλουν στη νόσο. Ο όγκος αναπληρώνεται με κατάλληλα υγρά, όπως διάλυμα λευκωματίνης ή πλάσμα, ανάλογα με την περίπτωση. Διαφέρουν επίσης ως προς τους πιθανούς κινδύνους, οι οποίοι εξαρτώνται από την ποσότητα πλάσματος που αφαιρείται, τα υγρά που χρησιμοποιούνται και την κατάσταση της υγείας του ατόμου.
Η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος μπορεί να απομακρύνει από το αίμα ουσίες που συμβάλλουν στην εμφάνιση ή την εξέλιξη ορισμένων σοβαρών ασθενειών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ανοσολογική θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα (iTTP), μια σπάνια, αλλά δυνητικά απειλητική για τη ζωή νόσος, στην οποία σχηματίζονται μικροθρόμβοι στα μικρά αγγεία. Σε αυτή τη νόσο, αυτοαντισώματα εμποδίζουν τη δράση της πρωτεΐνης ADAMTS13, η οποία βοηθά στη φυσιολογική ρύθμιση της πήξης. Έτσι, αυξάνεται ο κίνδυνος σχηματισμού μικροθρόμβων. Η ανταλλαγή πλάσματος βοηθά με δύο τρόπους: απομακρύνει τα επιβλαβή αυτοαντισώματα και, με το πλάσμα που χορηγείται, αναπληρώνει τη λειτουργική ADAMTS13. Έτσι αποτελεί βασικό μέρος της επείγουσας θεραπείας, μαζί με άλλες κατάλληλες αγωγές.
Η μέθοδος χρησιμοποιείται επίσης σε επιλεγμένες νευρολογικές, ανοσολογικές και άλλες παθήσεις, χωρίς όμως η αποτελεσματικότητά της να είναι ίδια σε όλες τις περιπτώσεις. Το όφελος εξαρτάται από τη νόσο, τη σοβαρότητά της και τον συνδυασμό με άλλες θεραπείες. Οι οδηγίες της Αμερικανικής Εταιρείας Αφαίρεσης (ASFA, 2026) περιγράφουν σε ποιες παθήσεις η μέθοδος έχει τεκμηριωμένη θέση [1].
Μπορεί να επιβραδύνει τη γήρανση;
Η επιστήμη προσπαθεί να κατανοήσει τι συμβαίνει στον οργανισμό καθώς μεγαλώνουμε. Ερευνητές μελετούν τη χρόνια φλεγμονή, τον μεταβολισμό και ουσίες που κυκλοφορούν στο αίμα, αναζητώντας αν οι αλλαγές σε αυτούς τους παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν την υγεία και τη γήρανση. Μία από τις υποθέσεις είναι ότι η απομάκρυνση ή η αντικατάσταση ορισμένων συστατικών του πλάσματος ίσως επηρεάζει μηχανισμούς της γήρανσης. Πρόκειται, όμως, ακόμη για πεδίο έρευνας.
Το 2025, μελέτη στο περιοδικό Scientific Reports εξέτασε αυτό το ενδεχόμενο, στην οποία συμμετείχαν αρχικά 41 υγιείς ενήλικες, ηλικίας 40 έως 60 ετών, από τους οποίους 34 ολοκλήρωσαν τη μελέτη. Το πρόγραμμα διήρκεσε 18 εβδομάδες και περιλάμβανε, ανάλογα με την ομάδα, τέσσερις ή οκτώ συνεδρίες πλασμαφαίρεσης, με διάστημα τουλάχιστον δύο εβδομάδων μεταξύ τους. Η διαδικασία αφορούσε συλλογή πλάσματος χωρίς αναπλήρωσή του με λευκωματίνη ή πλάσμα δοτών. Οι ερευνητές μελέτησαν δείκτες της λεγόμενης «βιολογικής ηλικίας». Παρότι κάποιοι εργαστηριακοί δείκτες άλλαξαν, δεν αποδείχθηκε ουσιαστική μείωση της επιγενετικής ηλικίας. Μάλιστα, ορισμένοι δείκτες κινήθηκαν προς την αντίθετη κατεύθυνση, δείχνοντας μεγαλύτερη βιολογική ηλικία. Το μικρό δείγμα και η σύντομη παρακολούθηση δεν επιτρέπουν ασφαλή συμπεράσματα για τα μακροχρόνια οφέλη ή την ασφάλεια της παρέμβασης σε υγιείς ανθρώπους. Επιπλέον, παράγοντες όπως η διατροφή και η εποχική μεταβολή της φυσικής δραστηριότητας ενδέχεται να επηρέασαν επιμέρους αποτελέσματα [2].
Την ίδια χρονιά, μια άλλη μικρή μελέτη, στο Aging Cell [3]., εξέτασε διαφορετικά προγράμματα θεραπευτικής ανταλλαγής πλάσματος σε υγιείς ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας. Στη μελέτη εντάχθηκαν 44 άτομα, από τα οποία 42 ολοκλήρωσαν τη διαδικασία. Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε ανταλλαγή πλάσματος με αναπλήρωση λευκωματίνης, σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα. Μία ομάδα έλαβε επιπλέον ενδοφλέβια ανοσοσφαιρίνη (IVIG). Υπήρχε και ομάδα σύγκρισης με εικονική παρέμβαση. Οι ερευνητές κατέγραψαν ευνοϊκές αλλαγές σε ορισμένους δείκτες γήρανσης, ιδίως στην ομάδα που έλαβε συνδυασμό ανταλλαγής πλάσματος και IVIG.
Χρειάζεται, όμως, προσοχή στην ερμηνεία. Οι συγγραφείς χαρακτηρίζουν τη μελέτη τυχαιοποιημένη, παρότι οι συμμετέχοντες κατανεμήθηκαν διαδοχικά στις ομάδες με βάση τη σειρά ένταξής τους, και όχι με την κλασική διαδικασία τυχαίας επιλογής. Επιπλέον, πραγματοποιήθηκε σε ένα μόνο κέντρο, με λίγους συμμετέχοντες, και δεν μπορούσε να δείξει αν η παρέμβαση βελτιώνει μακροπρόθεσμα την υγεία ή παρατείνει τη ζωή. Επειδή σε μία ομάδα δόθηκε και IVIG, δεν μπορούμε να αποδώσουμε όλες τις μεταβολές αποκλειστικά στην ανταλλαγή πλάσματος. Κατά την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη οι επαγγελματικές σχέσεις με εταιρείες του χώρου, τις οποίες έχουν δηλώσει ορισμένοι συγγραφείς [3].
Οι δύο μελέτες ακολούθησαν διαφορετικές διαδικασίες. Επομένως, δε μπορούμε να συγκρίνουμε άμεσα τα αποτελέσματά τους ή να βγάλουμε ένα κοινό συμπέρασμα για την επίδραση της πλασμαφαίρεσης στη γήρανση. Το κυριότερο: η βελτίωση ενός δείκτη στο εργαστήριο δεν σημαίνει από μόνη της ότι κάποιος θα ζήσει περισσότερο ή θα είναι πιο υγιής.
Τι σημαίνει τελικά «αποτοξίνωση»;
Στον χώρο της ευεξίας ακούμε συχνά ότι διάφορες παρεμβάσεις «αποτοξινώνουν» τον οργανισμό. Η ιδέα ακούγεται απλή: αφαιρούμε ό,τι μας βλάπτει και νιώθουμε καλύτερα. Ο οργανισμός, όμως, λειτουργεί πιο σύνθετα. Το ήπαρ, οι νεφροί και άλλα όργανα συμμετέχουν διαρκώς στη διαχείριση και την απομάκρυνση ουσιών.
Σε ορισμένες ασθένειες χρειάζεται πράγματι να απομακρυνθούν συγκεκριμένες ουσίες από το αίμα με ειδικές ιατρικές τεχνικές. Η διαδικασία, ωστόσο, δεν αφαιρεί αποκλειστικά τις ανεπιθύμητες ουσίες. Μπορεί να απομακρυνθούν και χρήσιμα συστατικά, όπως αντισώματα που συμβάλλουν στην άμυνα του οργανισμού ή πρωτεΐνες απαραίτητες για την πήξη του αίματος. Η έκταση και οι πιθανές συνέπειες αυτών των μεταβολών εξαρτώνται από τη μέθοδο που εφαρμόζεται, τον όγκο του πλάσματος που απομακρύνεται, τα υγρά αναπλήρωσης και τα χαρακτηριστικά του ατόμου που υποβάλλεται στη διαδικασία.
Για να έχει νόημα ο ισχυρισμός περί «αποτοξίνωσης», πρέπει να ξέρουμε ποια ακριβώς ουσία αφαιρείται, γιατί είναι επιβλαβής και αν η απομάκρυνσή της βελτιώνει αποδεδειγμένα την υγεία. Διαφορετικά, η λέξη μπορεί να δημιουργήσει προσδοκίες χωρίς επαρκή επιστημονική βάση. Η διαφορά ανάμεσα σε μια επιστημονικά καθορισμένη θεραπευτική διαδικασία και σε μια γενική υπόσχεση «καθαρισμού» του οργανισμού δεν είναι απλώς γλωσσική, αλλά αφορά την ίδια τη βάση πάνω στην οποία λαμβάνονται αποφάσεις για την υγεία.
Πόσο ασφαλής είναι η διαδικασία;
Η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες και σώζει ζωές σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι στερείται κινδύνων. Πιθανές επιπλοκές είναι η πτώση της αρτηριακής πίεσης, η μείωση του ασβεστίου στο αίμα λόγω του αντιπηκτικού, οι αλλεργικές αντιδράσεις και η φλεβοπαρακέντηση. Η απομάκρυνση του πλάσματος μπορεί επίσης να μειώσει πρωτεΐνες που είναι απαραίτητες για τη φυσιολογική πήξη.
Το είδος και η πιθανότητα επιπλοκών εξαρτώνται από τη μέθοδο, τη συχνότητα των συνεδριών, τα υγρά αναπλήρωσης και την κατάσταση της υγείας του ατόμου. Επομένως, τα δεδομένα ασφάλειας μιας συγκεκριμένης θεραπείας δεν ισχύουν αυτόματα για κάθε άλλη χρήση της μεθόδου. Σε κάθε περίπτωση απαιτούνται κατάλληλη επιλογή των ατόμων, έμπειρο προσωπικό, παρακολούθηση και δυνατότητα άμεσης αντιμετώπισης επιπλοκών.
Όταν υπάρχει σοβαρή ιατρική ανάγκη και αποδεδειγμένο όφελος, οι γιατροί μπορούν να δικαιολογήσουν την ανάληψη ορισμένων κινδύνων. Όταν, όμως, η ίδια τεχνική προτείνεται σε υγιείς ανθρώπους για ευεξία ή αντιγήρανση, η ζυγαριά αλλάζει. Δεν σημαίνει ότι είναι οπωσδήποτε πιο επικίνδυνη για έναν υγιή άνθρωπο. Σημαίνει ότι οι πιθανοί κίνδυνοι πρέπει να σταθμιστούν απέναντι σε ένα όφελος που δεν έχει ακόμη αποδειχθεί. Το γεγονός ότι μια τεχνική εφαρμόζεται με αποδεκτό προφίλ ασφάλειας σε συγκεκριμένους ασθενείς δεν τεκμηριώνει αυτομάτως την καταλληλότητά της για επαναλαμβανόμενη εφαρμογή σε υγιή άτομα, ιδιαίτερα όταν το αναμενόμενο όφελος παραμένει αβέβαιο.
Η υψηλή τεχνολογία δεν αρκεί
Μια ιατρική πράξη μπορεί να γίνεται με υπερσύγχρονα μηχανήματα και από άρτια εκπαιδευμένο προσωπικό, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ωφελεί σε κάθε χρήση της. Η τεχνολογία μάς δείχνει τι μπορούμε να κάνουμε. Η επιστήμη πρέπει να δείξει πότε αξίζει να το κάνουμε.
Μια πρόσφατη ανασκόπηση στο GeroScience τονίζει πόσο δύσκολο είναι να μετατραπούν οι ενθαρρυντικές αλλαγές σε εργαστηριακούς δείκτες σε πραγματικά οφέλη για την υγεία [4]. Οι νέες ιδέες αξίζει να μελετώνται, με μεγαλύτερες και καλά σχεδιασμένες μελέτες που θα εξετάζουν όσα έχουν πράγματι σημασία για τους ανθρώπους.
Πριν από κάθε πράξη, πλήρης ενημέρωση
Όποιος σκέφτεται να υποβληθεί σε μια ιατρική πράξη δικαιούται να γνωρίζει όχι μόνο πώς γίνεται, αλλά κυρίως γιατί του προτείνεται. Πρέπει να ενημερώνεται ξεκάθαρα για τα αναμενόμενα οφέλη, τους κινδύνους, τις εναλλακτικές επιλογές και το πόσο ισχυρά είναι τα επιστημονικά στοιχεία. Εξίσου σημαντική είναι η δυνατότητα αντιμετώπισης επιπλοκών.
Η υπογραφή ενός εντύπου δεν αρκεί. Η συναίνεση έχει ουσία μόνο όταν ο άνθρωπος κατανοεί τι μπορεί να κερδίσει και τι ενδέχεται να διακινδυνεύσει. Αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό όταν μια επεμβατική πράξη προτείνεται για ευεξία ή αντιγήρανση: οι αποδεδειγμένες επιδράσεις πρέπει να ξεχωρίζουν καθαρά από τις υποθέσεις και τις υποσχέσεις.
Το ερώτημα που πραγματικά μετρά
Η συζήτηση για την πλασμαφαίρεση μάς θυμίζει πόσο προσεκτικά πρέπει να κρίνουμε κάθε ιατρική παρέμβαση. Σε μια εποχή όπου η επιθυμία για μακροζωία συναντά μια συνεχώς αναπτυσσόμενη αγορά υπηρεσιών ευεξίας, η αξιόπιστη ενημέρωση είναι πιο αναγκαία από ποτέ. Δεν αρκεί να έχουμε πρόσβαση σε νέες τεχνολογίες. Χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιες πράγματι ωφελούν, ποιον και υπό ποιες προϋποθέσεις.
Γιατί, τελικά, στην Ιατρική το σημαντικότερο ερώτημα δεν είναι πάντοτε αν μπορούμε να πραγματοποιήσουμε μια παρέμβαση, αλλά αν έχουμε αποδείξει ότι αξίζει να την πραγματοποιήσουμε.
Πηγές και επιστημονικές μελέτες
- Zantek ND, Alquist CR, Hofmann JC, et al. Guidelines on the Use of Therapeutic Apheresis in Clinical Practice: Evidence-Based Approach From the Writing Committee of the American Society for Apheresis: The Tenth Special Issue. J Clin Apher. 2026;41(Suppl 2):e70141. doi:10.1002/jca.70141.
- Borsky P, Holmannova D, Parova H, et al. Human clinical trial of plasmapheresis effects on biomarkers of aging (efficacy and safety trial). Sci Rep. 2025;15:21059. doi:10.1038/s41598-025-05396-0.
- Fuentealba M, Kiprov D, Schneider K, et al. Multi-Omics Analysis Reveals Biomarkers That Contribute to Biological Age Rejuvenation in Response to Single-Blinded Randomized Placebo-Controlled Therapeutic Plasma Exchange. Aging Cell. 2025;24(8):e70103. doi:10.1111/acel.70103.
- Gulej R, Patai R, Ungvari A, et al. Plasma-based strategies for systemic rejuvenation: critical perspectives on clinical translation. GeroScience. 2026;48:4571–4584. doi:10.1007/s11357-026-02136-8.