Υπάρχουν τέσσερα είδη δολοφονίας: εγκληματική, συγχωρητέα, δικαιολογημένη κι αξιέπαινη
Αμπρόουζ Μπίρς, συγγραφέας και δημοσιογράφος
Δεν θέλω να πιστέψω ότι έχουμε, ως κοινωνία, παρανοήσει κι εκλαμβάνουμε το [κάθε;] έγκλημα σαν ‘«άσκηση ελευθερίας» και είμαστε έτοιμοι να δικαιο-λογήσουμε την «καλή βία».
Μοιάζει λες και αναγνωρίζουμε σε κάποιους γνωστούς/αγνώστους το δικαίωμα [;] να τιμωρούν εξ ονόματός μας τον όποιον – κατά τη γνώμη τους – παραβιάζει, όχι το νόμο, αλλά τους κανόνες της ομάδας τους.
Αυτή η αντίληψη και η συναφής ρητορική της εχθρότητας κατά των «άλλων» [προσώπων ή τάξεων] εμφιλοχωρεί και στην αστυνομική λογοτεχνία, όπου η εμμονή στο πάντοτε αρνητικό [εγκληματικό;] προφίλ των ισχυρών, δημιουργεί την εντύπωση ότι είναι, σχεδόν προδιαγραμμένο κοινωνικά, το ποιός θα είναι ο δράστης και ποιό το θύμα μιάς σύγκρουσης.
Το έγκλημα και η διαφθορά προσεγγίζονται κάθετα κι όχι οριζόντια, όπως η επιστήμη και η πείρα διδάσκουν.
Το αστυνομικό μυθιστόρημα όμως δεν αποτελεί πεδίο «ταξικού εξορκισμού» ή ιδεοληπτικών προκαταλήψεων, αλλά χωρόχρονο διανθρώπινων ακραίων επιλογών.
Προφανώς ο λογοτέχνης έχει το δικαίωμα να παίρνει θέση για όσα συμβαίνουν στην εποχή του [κι όχι μόνον] [1], όμως η ηθικοποίηση της όποιας βίας [sic] και η μονόπλευρη/μονομερής [ταξική;] ερμηνεία του εγκλήματος αποπροσανατολίζει ή καθοδηγεί τους αναγνώστες. Υποκύπτει δηλαδή ο συγγραφέας σε διπλό αμάρτημα [θολούρας ή προπαγάνδας]
Η κοινωνική δυστοπία δεν επιτρέπεται να καταλήγει σε θεωρίες επιλεκτικής συνωμοσίας [2], όπου το μοτίβο των αγιοποιήσεων/δαιμονοποιήσεων εξ-υπηρετεί αλλότριους της λογοτεχνίας σκοπούς.
Εκόντες/άκοντες ορισμένοι αστυνομικοί συγγραφείς έχουν ενταχθεί στο παιχνίδι των ΜΜΕ και των Κοινωνικών δικτύων, που δια-μορφώνουν την κοινή γνώμη με πολιτική ορθότητα και στερεότυπα.
Υιοθετώντας το «φαινόμενο της κόμπρας» [cobra effect] επιδεινώνουν με τις αφηγήσεις τους το ήδη βεβαρημένο κλίμα της πραγματικής βίας.
Δεν μπορώ να διαβεβαιώσω ότι «το έγκλημα θα υπάρχει πάντα» [3] ή ότι «ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος να εγκληματεί» [4], όμως πιστεύω ότι «η κατ-ευθυνόμενη [;] μυθοπλασία», η οποία συχνά θέτει ζητήματα [διλήμματα;] εκδίκησης – μέσω του εγκλήματος – για τις αδικίες και ανισότητες, αντικαθιστά τη θεσμική και ηθική πτυχή της πράξης με τη σκοπιμότητα της αλά καρτ ερμηνείας.
Μ’ αυτά και μ’ αυτά εισάγουμε, παράγουμε και καταναλώνουμε περισσότερη βία και αγριότερο [αληθινό και εικονικό] έγκλημα απ’ όσο αντέχει η κοινωνία μας.
Προσδίδοντας στον εγκληματία ένα «απελευθερωτικό προσωπείο» στην πραγματικότητα ανοίγουμε διάπλατα την πόρτα σε μία [αντι]κοινωνία του αίματος, στην οποία όλα τα προβλήματα θα λύνονται με τη συνταγή του hard boiled [και όπου κατά τη γνώμη μου οι έχοντες τα πιο βαριά όπλα πάλι θα κερδίζουν]. [5]
Αν συνεχίσουμε να διαφωνούμε «για το ποιά πράξη» είναι εγκληματική [6] ή αν βάζουμε κάθε πολίτη μπροστά στο «δίλημμα του φυλακισμένου» [ώστε να κατανοεί τον κόσμο με βάση το ατομικό του όφελος], στο τέλος θα μας προκύψει ένα συνονθύλευμα ετεροδόξων, έμφοβων και χωρίς κριτική σκέψη [μη-]πολιτών, δηλαδή μία μάζα που δεν θα πιστεύει σε τίποτα [ούτε καν στις αστυνομικές ιστορίες με κοινωνικό βάθος].
Η φαντασία μπορεί να γεννάει πραγματικότητα [7], όμως το λογοτεχνικό Κακό [δίχως φιλοσοφική θεώρηση] πολύ δύσκολα θα δημιουργήσει δική του Σχολή.
Αυτή ας είναι η κόκκινη γραμμή της μυθοπλαστικής οριοθέτησης.
Υποσημειώσεις-Παραπομπές*
[1] βλ. Διονυσία Μαρίνου, Η τέχνη δεν πρέπει να φοβάται να παίρνει θέση, Νέα 20/10/26
[2] Τζ. Μανάκη, Συνδυάζοντας το αστυνομικό μυστήριο με την επιστημονική φαντασία και τις θεωρίες συνωμοσίας, fractalart.gr 4/11/26
[3] βλ. συνέντευξη Τζέιμς Ελρό’ι’, σε Σπήλιο Λαμπρόπουλο, Καθημερινή Κυριακής 29/12/24
[4] βλ. συνέντευξη Δημήτρη Ήμελλου, σε Έφη Βαρδάκη, Βήμα Κυριακής 26/11/23
[5] Γ. Πανούσης, Η Δημοκρατία του αίματος;, tvxs 3/2/17
[6] Τασούλα Καρα’ι’σκάκη, Αλά καρτ ορισμός του εγκλήματος, Καθημερινή Κυριακής 16/2/20
[7] Μά’ι’ρα Παπαθανασοπούλου, Το πιο υπαρκτό τίποτα, Ψυχογιός 2026, 158
*οι ημερομηνίες των ιστοσελίδων αναφέρονται στο χρόνο αναζήτησης κι όχι ανάρτησης