Μιλώντας ο κ. Τσίπρας στο Θησείο τόνισε εμφαντικά πως “Δεν πάμε μόνο για πολιτική αλλαγή, αλλά για αλλαγή πολιτικής”. Αυτή η παραδοχή, όμως, δεν έρχεται σε αντίφαση με την αναφορά στις ρίζες του νέου κόμματος;
Η αναφορά του Αλέξη Τσίπρα στην ανάγκη «αλλαγής πολιτικής» πράγματι δημιουργεί ένα ενδιαφέρον ιδεολογικό δίπολο όταν συνοδεύεται από συνεχείς αναδρομές στην Αντίσταση, το ΕΑΜ και τα ιστορικά σύμβολα της ελληνικής Αριστεράς.
Από τη μία πλευρά, δηλαδή, επιδιώκει να εμφανιστεί ως φορέας ανανέωσης, υπέρβασης παλαιών διχασμών και νέας πολιτικής σύνθεσης. Από την άλλη, όμως, η επίκληση ιστορικών μνημών λειτουργεί ως επιστροφή σε ένα γνώριμο αξιακό και συναισθηματικό φορτίο, που ανήκει περισσότερο στη συλλογική ταυτότητα της παραδοσιακής Αριστεράς παρά σε ένα πραγματικά «νέο» αφήγημα.
Ωστόσο, η αντίφαση δεν είναι απόλυτη. Στην πολιτική, η αλλαγή δεν σημαίνει πάντοτε ρήξη με το παρελθόν, αλλά συχνά σημαίνει επανανοηματοδότησή του.
Ο Τσίπρας φαίνεται να επιχειρεί ακριβώς αυτό: Να συνδέσει την ιστορική μνήμη με μια νέα πολιτική πρόταση. Το ερώτημα είναι αν αυτή η σύνθεση μπορεί να πείσει ως δημιουργική συνέχεια ή αν τελικά εκλαμβάνεται ως νοσταλγική επιστροφή σε παλαιούς συμβολισμούς.
Ωστόσο, η συνεχής αναφορά στην Αντίσταση, το ΕΑΜ, το ΠΑΣΟΚ της Μεταπολίτευσης και τον ΣΥΡΙΖΑ δημιουργεί ένα εμφανές ιδεολογικό παράδοξο.
Πώς μπορεί να οικοδομηθεί κάτι πραγματικά νέο όταν το πολιτικό αφήγημα στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε ιστορικές μνήμες, παλαιούς συμβολισμούς και γνώριμες ταυτότητες;
Η επίκληση αυτών των ιστορικών σταθμών συγκινεί συναισθηματικά ένα τμήμα της κοινωνίας, αλλά ταυτόχρονα εγκλωβίζει τη ρητορική σε ένα παρελθόν που δυσκολεύεται να απαντήσει στα σημερινά αδιέξοδα.
Έτσι, η διακηρυγμένη «αλλαγή πολιτικής» μοιάζει να συνυπάρχει με μία βαθιά ανάγκη πολιτικής συνέχειας και ιστορικής νομιμοποίησης. Κι εκεί ακριβώς γεννιέται η αντίφαση: Ανάμεσα στην υπόσχεση της υπέρβασης και στη διαρκή επιστροφή στις ίδιες πολιτικές και ιδεολογικές ρίζες.
Ωστόσο, η Ιστορία δεν λειτουργεί ως καταφύγιο, αλλά λειτουργεί ταυτόχρονα και ως αυστηρός κριτής. Ο κ. Τσίπρας καλείται πλέον να αποδείξει αν επιστρέφει ως φορέας νέας πολιτικής πρότασης ή ως πολιτικός που επιδιώκει να αναμετρηθεί με το ανεκπλήρωτο παρελθόν του. Γιατί η φράση «αλλαγή πολιτικής» δεν αρκεί ως σύνθημα, αλλά απαιτεί σχέδιο, αυτογνωσία και κυρίως πειστική απάντηση στο ερώτημα αν η κοινωνία ζητά πράγματι μια νέα αρχή ή απλώς την επιστροφή ενός γνώριμου πρωταγωνιστή.
Διαβάζονταςκανείς την ιδρυτική διακήρυξη του νέου κόμματος του Αλέξη Τσίπρα, εύκολα ο καθένας καταφεύγει στο «νέο κύμα» που είχε προαναγγείλει στο Ζάππειο το 2023 (δες τα αποσπάσματα της εισαγωγής του άρθρου). Οι ίδιες αναφορές σε προοδευτική συσπείρωση, κοινωνική δικαιοσύνη και ιστορική συνέχεια γεννούν το ερώτημα αν πρόκειται πράγματι για μια νέα πολιτική αρχή ή για μία αναδιατύπωση παλαιών αφηγημάτων με νέο πολιτικό περιτύλιγμα.
Αν πράγματι η ιδρυτική διακήρυξη και οι 7 δεσμεύσεις συνιστούν το «νέο κύμα» ιδεών και πολιτικών προτάσεων που είχε προαναγγείλει ο Αλέξης Τσίπρας στο Ζάππειο το 2023, τότε εύλογα γεννάται ένα κρίσιμο ερώτημα: Γιατί δεν επιχειρήθηκε τότε μέσα από τον ΣΥΡΙΖΑ ή σε συνεννόηση με τη Νέα Αριστερά;
Γιατί έπρεπε να προηγηθεί η αποδόμηση του κομματικού χώρου που ο ίδιος δημιούργησε και υπηρέτησε πολιτικά; Αν οι ιδέες υπήρχαν ήδη, τί εμπόδιζε τη σύνθεση, τη συνεννόηση και την ανανέωση εκ των έσω; Εκτός κι αν το «νέο κύμα» δεν αφορά τελικά τις ιδέες αλλά τα πρόσωπα, τις ισορροπίες και την ανάγκη ενός νέου πολιτικού ελέγχου.
Αν πάλι το ζητούμενο του Αλέξη Τσίπρα ήταν πράγματι ένα «νέο κύμα» προσώπων, τότε το ερώτημα γίνεται ακόμη πιο πιεστικό: Γιατί δεν το αναζήτησε και δεν το προώθησε το 2023, όταν ακόμη διέθετε τον πολιτικό χρόνο, το κύρος και τον κομματικό μηχανισμό για να το πράξει; Τι εμπόδιζε μια ουσιαστική ανανέωση στελεχών μέσα από τον ΣΥΡΙΖΑ, χωρίς διασπάσεις, αποχωρήσεις και πολιτική αποσύνθεση;
Εκτός κι αν τελικά επιβεβαιώνεται η σκληρή λογική της αγγλικής παροιμίας πως «δεν μπορείς να φτιάξεις καινούρια παπούτσια με παλιό και φθαρμένο δέρμα». Αν αυτό ισχύει, τότε η σημερινή προσπάθεια μοιάζει να αποτελεί έμμεση παραδοχή ότι το παλιό πολιτικό υλικό είχε εξαντλήσει τα όριά του. Μόνο που τότε ανακύπτει ένα ακόμη δυσκολότερο ερώτημα: Ποιος είχε την ευθύνη για την επιλογή και τη φθορά αυτού του υλικού όλα τα προηγούμενα χρόνια;
Συνεχίζοντας τη σημειολογική ανάλυση της ομιλίας, της ιδρυτικής διακήρυξης του νέου κόμματος και των 7 δεσμεύσεων του κ. Τσίπρα εύκολα μπορεί κάποιος να επισημάνει την παντελή απουσία όρων που κυριαρχούσαν σε αντίστοιχα κείμενα του ΣΥΡΙΖΑ ή άλλων αριστερών κομμάτων, όπως : «Σοσιαλισμός», «καπιταλισμός», «εργατική τάξη», «ταξική πάλη», «προλεταριάτο», «κεφάλαιο», «ιμπεριαλισμός» κι άλλα…
Η απουσία αυτών των όρων-λέξεων από την ομιλία του Αλέξη Τσίπρα και από τις επτά δεσμεύσεις του νέου φορέα δεν είναι γλωσσική αβλεψία. Μοιάζει περισσότερο με συνειδητή πολιτική επιλογή. Ο πολιτικός λόγος του νέου εγχειρήματος επιχειρεί να απομακρυνθεί από το παραδοσιακό λεξιλόγιο της ιστορικής Αριστεράς, το οποίο για ένα μέρος της κοινωνίας παραπέμπει σε ιδεολογικές βεβαιότητες του 20ού αιώνα και όχι στις αγωνίες της σύγχρονης μεσαίας τάξης.
Το ενδιαφέρον πλέον μετατοπίζεται από τη «σύγκρουση-πάλη των τάξεων» στην «αποτελεσματική διακυβέρνηση» (κυβερνώσα αριστερά), από την ιδεολογική φόρτιση στον θεσμικό ορθολογισμό.
Πρόκειται, επομένως, και για στρατηγική διεύρυνσης προς ένα ευρύτερο κεντροαριστερό ακροατήριο, αλλά και για μία σαφή πολιτική μετατόπιση προς έναν πιο πραγματιστικό, κεντρώο και κυβερνητικά συμβατό λόγο.
Κατά τα άλλα ο κ. Τσίπρας μίλησε για μία “Ηθική Επανάσταση” και “έναν νέο Πατριωτισμό που συνδέεται με την κοινωνική δικαιοσύνη”.
Ηχηρή, επίσης, είναι και η απουσία αναφοράς σε θέματα Οικολογίας (Οικοδημοκρατία…) που παραδοσιακά ήταν προνομιούχος χώρος για κάθε αριστερό κόμμα.
Σχετικά με την επιλογή του εμφαντικού τίτλου «ΕΛ.Α.Σ» που προκάλεσε ήδη ποικίλα σχόλια και ιδιαίτερα το αστέρι στο γράμμα “Α” χρειάζεται ιδιαίτερος χώρος…
Κατά τα άλλα το ενδιαφέρον, πλέον μετατίθεται στο ντέρμπυ των προσεχών εκλογών για την κατάληψη της 2ης θέσης, αφού η 1η θέση κατά κοινή ομολογία όλων είναι ανήκει στη ΝΔ, απότοκο φαινόμενο της “Πολιτικής Ασυμμετρίας” που χαρακτηρίζει τη «Μελαγχολική Δημοκρατία» μας και γενικότερα το πολιτικό μας σύστημα εδώ και καιρό…
*Απορία Ψάλτου βηξ: Αλήθεια ποιο ελληνικό κόμμα δεν θα συμπεριελάμβανε στο κυβερνητικό του πρόγραμμα τις αποστεωμένες από κάθε παραδοσιακό αριστερό στοιχείο 7 δεσμεύσεις του κ.Τσίπρα;
Φαίνεται πως οι επικοινωνιολόγοι νίκησαν στα σημεία την αριστερόστροφη ιδρυτική διακήρυξη της “ΕΛ.Α .Σ”.
Στην πολιτική επικοινωνία δεν αρκεί το “Μήνυμα”, αλλά χρειάζεται και η “Εικόνα”…Και η Εικόνα προηγείται πάντοτε του Μηνύματος…
