Του Νίκου Μαρκάτου, Ομότιμου Καθηγητή ΕΜΠ, πρ.Πρύτανη
Ο θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη δεν είναι μόνο μια υπόθεση για ιατροδικαστές, ανακριτές και δικαστές. Είναι κι ένας καθρέφτης της κοινωνίας μας. Και ο καθρέφτης, αυτή τη φορά, δεν έχει φίλτρο Instagram.
Ζούμε σε μια εποχή όπου πουλιούνται τα πάντα: νεότητα, ομορφιά, αποτοξίνωση, «ευεξία», αναζωογόνηση, αντιγήρανση. Αν υπήρχε τρόπος, θα μας πουλούσαν και αθανασία σε δώδεκα άτοκες δόσεις.
Και εμείς;
Ρωτάμε πόσο κοστίζει.
Ρωτάμε πόσες συνεδρίες χρειάζονται.
Ρωτάμε αν πονάει.
Αλλά πόσοι ρωτούν: «Συγγνώμη, εσείς ποιος ακριβώς είστε; Πού σπουδάσατε; Ποια είναι η ειδικότητά σας; Έχετε δικαίωμα να κάνετε αυτό που ετοιμάζεστε να μου κάνετε;»
Δεν αγοράζουμε ούτε μεταχειρισμένο αυτοκίνητο χωρίς να κοιτάξουμε χαρτιά και ΚΤΕΟ. Και το σώμα μας το παραδίδουμε μερικές φορές επειδή είδαμε μια ωραία ιστοσελίδα, ένα πολυτελές ιατρείο και κάποιον με λευκή μπλούζα.
Η υπόθεση Μαζωνάκη πρέπει πρώτα απ’ όλα να μας μάθει αυτό: ο τίτλος «γιατρός» δεν είναι μαγική λέξη. Υπάρχει βασικό πτυχίο. Υπάρχει αναγνωρισμένη ειδικότητα. Υπάρχει άδεια άσκησης. Υπάρχουν συγκεκριμένες ιατρικές πράξεις που απαιτούν συγκεκριμένη εκπαίδευση και συγκεκριμένες υποδομές.
Η ατομική ευθύνη, λοιπόν, υπάρχει. Ο πολίτης πρέπει να ρωτά και να ελέγχει.
Αλλά εδώ αρχίζει και η ευθύνη του κράτους.
Γιατί ο ασθενής δεν μπορεί, πριν ξαπλώσει στο εξεταστικό κρεβάτι, να κάνει ταυτόχρονα τον αστυνομικό, τον Ιατρικό Σύλλογο, τον επιθεωρητή Υγείας και τον εισαγγελέα.
Το κράτος υπάρχει ακριβώς για να προστατεύει τον πολίτη εκεί όπου ο πολίτης δεν διαθέτει την εξειδικευμένη γνώση να προστατευθεί μόνος του.
Και οι έλεγχοι δεν μπορεί να αρχίζουν αφού υπάρξει νεκρός.
Μετά το κακό, πάντα εμφανίζονται όλοι. Επιτροπές, αυτοψίες, έρευνες, ανακοινώσεις, δηλώσεις. Το ερώτημα είναι ένα:
Πού ήταν πριν;
Δεν ελέγχουμε το αεροπλάνο μετά την πτώση. Δεν ελέγχουμε το ασανσέρ αφού κοπεί το συρματόσχοινο. Γιατί λοιπόν οι χώροι όπου γίνονται σοβαρές ιατρικές πράξεις να ελέγχονται ουσιαστικά όταν κάτι πάει στραβά;
Υπάρχει όμως κι ένα ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα: η γιγαντιαία βιομηχανία της δήθεν «ευεξίας».
«Ολιστική ιατρική». «Κβαντική θεραπεία». «Αναγεννητική ιατρική». «Detox». «Anti-aging».
Πολύ συχνά όσο λιγότερο καταλαβαίνει ο ασθενής μια λέξη τόσο πιο επιστημονική του φαίνεται.
Αν προσθέσεις μάλιστα ένα μηχάνημα με πολλά φωτάκια και μια φωτογραφία ανθρώπου που χαμογελά φορώντας λευκή ποδιά, η επιστήμη είναι έτοιμη.
Μόνο που η πραγματική επιστήμη δεν στηρίζεται ούτε στα φωτάκια ούτε στις αγγλικές λέξεις.
Στηρίζεται στην απόδειξη.
Και κάπου εδώ φτάνουμε στο πιο άρρωστο ίσως κομμάτι της ιστορίας μας: την κοινωνική τρομοκρατία της εμφάνισης.
Κυρίως απέναντι στις γυναίκες.
Μια γυναίκα σήμερα μπορεί να είναι μορφωμένη, δημιουργική, επιτυχημένη, αστεία, σοφή, μητέρα, επιστήμονας, καλλιτέχνις – αλλά αν εμφανίσει δύο ρυτίδες, η κοινωνία θα της υποδείξει ότι «κάτι πρέπει να κάνει».
Λίγο botox.
Λίγο filler.
Λίγο στα χείλη.
Λίγο στα ζυγωματικά.
Λίγο ακόμη.
Μέχρι που η διαφορετικότητα, την οποία κατά τα άλλα αποθεώνουμε, καταλήγει σε μια στρατιά από ίδια πρόσωπα.
Ίδια φρύδια.
Ίδια ζυγωματικά.
Ίδια ακίνητα μέτωπα.
Και φυσικά ίδια, τεράστια χείλη.
Πρέπει άραγε όλες οι γυναίκες να μοιάζουν σαν να τις σχεδίασε ο ίδιος αλγόριθμος;
Και μετά ονομάζουμε όλο αυτό «ελεύθερη επιλογή».
Πόσο ελεύθερη είναι όμως μια επιλογή όταν μια ολόκληρη βιομηχανία σου ψιθυρίζει καθημερινά ότι το πρόσωπό σου δεν είναι αρκετά νέο, τα χείλη σου δεν είναι αρκετά μεγάλα, η μύτη σου δεν είναι αρκετά μικρή και η ηλικία σου πρέπει πάση θυσία να κρυφτεί;
Η αισθητική βιομηχανία έχει ανακαλύψει ένα θαυμάσιο επιχειρηματικό μοντέλο: ο πελάτης δεν πρέπει ποτέ να νιώθει αρκετός.
Σήμερα η ρυτίδα.
Αύριο ο λαιμός.
Μεθαύριο τα μάτια.
Την άλλη εβδομάδα τα χείλη.
Και μετά αρχίζουμε να διορθώνουμε ακόμη και πράγματα που κανείς προηγουμένως δεν θεωρούσε ελάττωμα.
Τι πρέπει λοιπόν να γίνει;
Χρειάζεται δημόσιο ηλεκτρονικό μητρώο όπου ο καθένας θα μπορεί να ελέγχει πτυχίο, ειδικότητα και άδεια γιατρού. Αυστηρή απαγόρευση παραπλανητικών τίτλων. Συστηματικοί και αιφνιδιαστικοί έλεγχοι. Καταγραφή του σοβαρού ιατρικού εξοπλισμού. Και πολύ αυστηρότεροι κανόνες στη διαφήμιση των «θαυματουργών» θεραπειών.
Χρειάζεται όμως και κάτι δυσκολότερο από οποιονδήποτε νόμο, μια αλλαγή νοοτροπίας.
Να συμφιλιωθούμε ξανά με τον χρόνο.
Να ξαναμάθουμε ότι η γήρανση δεν είναι νόσος.
Η ρυτίδα δεν είναι διάγνωση.
Τα γκρίζα μαλλιά δεν είναι κοινωνική αποτυχία.
Και μια γυναίκα 65 ετών δεν έχει καμία κοινωνική υποχρέωση να μοιάζει 25, να έχει τα χείλη που είχε στα 25 ούτε, ακόμη χειρότερα, τα χείλη που δεν είχε ποτέ.
Ούτε ένας άνδρας πρέπει να αγοράζει την υπόσχεση ότι με έναν ορό, μια «αποτοξίνωση» ή μια μηχανή θα εξαφανίσει τον χρόνο.
Μπορεί τελικά οι δικαστές να αποφασίσουν ποιος έκανε τι.
Εμείς όμως πρέπει να αποφασίσουμε κάτι δυσκολότερο:
τι κοινωνία θέλουμε να είμαστε μετά από αυτή την υπόθεση.
Μία κοινωνία όπου ο τίτλος εντυπωσιάζει περισσότερο από το πτυχίο;
Όπου η/ο influencer έχει μεγαλύτερο κύρος από την επιστημονική τεκμηρίωση;
Όπου το Κολωνάκι θεωρείται από μόνο του πιστοποιητικό ποιότητας;
Όπου η υγεία γίνεται «wellness experience»;
Και όπου ο άνθρωπος φοβάται περισσότερο μια ρυτίδα από μια μη αναγκαία ιατρική πράξη;
Αν κάτι πρέπει να μας μείνει από αυτή την τραγωδία είναι τρεις λέξεις:
Ρώτα. Έλεγξε. Ξαναρώτα
Και ίσως μία τέταρτη:
Σκέψου.
Γιατί η ζωή είναι πολύτιμη.
Και η φυσική μας ηλικία πολύ λιγότερο επικίνδυνη από την εμμονή μας να την εξαφανίσουμε.
