Μπορεί να προκαλεί χαμόγελα ή αμηχανία, αλλά η 19η Νοεμβρίου είναι αφιερωμένη σε ένα από τα σοβαρότερα ζητήματα δημόσιας υγείας στον κόσμο: την πρόσβαση σε καθαρές, ασφαλείς και αξιοπρεπείς τουαλέτες.
Η Παγκόσμια Ημέρα Τουαλέτας αναγνωρίστηκε επισήμως από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών το 2013. Και ο λόγος δεν είναι καθόλου αστείος.
Σύμφωνα με τα τελευταία συγκεντρωτικά στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της UNICEF, περίπου 3,4 δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν διαθέτουν υπηρεσίες αποχέτευσης που πληρούν τα διεθνή κριτήρια ασφαλούς διαχείρισης.
Την ίδια στιγμή, στην Ιαπωνία υπάρχουν τουαλέτες που θερμαίνουν το κάθισμα, πλένουν το σώμα με νερό ελεγχόμενης θερμοκρασίας, διαθέτουν στεγνωτήρα και λειτουργούν με ηλεκτρονικούς αισθητήρες.
Δύο εντελώς διαφορετικοί κόσμοι.
Και κάπου ανάμεσά τους βρίσκεται η Ελλάδα, όπου το ερώτημα δεν είναι μόνο αν υπάρχουν τουαλέτες, αλλά πόσο καθαρές είναι, ποιος τις ελέγχει και τι συμβαίνει όταν οι επιχειρήσεις παραβιάζουν τους υγειονομικούς κανόνες.
Η παγκόσμια πραγματικότητα: 354 εκατομμύρια άνθρωποι αφοδεύουν στην ύπαιθρο
Η έκθεση του κοινού προγράμματος παρακολούθησης WHO/UNICEF για το 2024, που δημοσιεύθηκε το 2025, περιλαμβάνει συγκλονιστικά στοιχεία.
Περίπου 3,4 δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν είχαν πρόσβαση σε ασφαλώς διαχειριζόμενες υπηρεσίες αποχέτευσης.
Από αυτούς, περίπου 354 εκατομμύρια εξακολουθούσαν να αφοδεύουν στην ύπαιθρο, χωρίς κατάλληλη τουαλέτα.
Παράλληλα, 1,7 δισεκατομμύρια άνθρωποι στερούνταν βασικών υπηρεσιών υγιεινής στο σπίτι τους, ενώ 611 εκατομμύρια δεν διέθεταν καν εγκατάσταση για το πλύσιμο των χεριών.
Η έλλειψη ασφαλούς αποχέτευσης συμβάλλει στη μετάδοση διαρροϊκών λοιμώξεων και άλλων ασθενειών, μέσω της μόλυνσης του νερού, των τροφίμων και του περιβάλλοντος.
Το πρόβλημα πλήττει ιδιαίτερα τα παιδιά, τις φτωχότερες κοινότητες και τις γυναίκες, οι οποίες συχνά αντιμετωπίζουν επιπλέον κινδύνους ασφάλειας και αξιοπρέπειας.
Δεν είναι τυχαίο ότι το θέμα της Παγκόσμιας Ημέρας Τουαλέτας για το 2026 είναι η υγιεινή και η ισότητα των φύλων.
Η Ιαπωνία έκανε την τουαλέτα τεχνολογικό επίτευγμα
Όποιος έχει επισκεφθεί την Ιαπωνία γνωρίζει ότι μια συνηθισμένη επίσκεψη στην τουαλέτα μπορεί να μετατραπεί σε εμπειρία υψηλής τεχνολογίας.
Οι περίφημες ηλεκτρονικές λεκάνες, γνωστές ως Washlet, διαθέτουν σε πολλές εκδόσεις τους:
- Θερμαινόμενο κάθισμα με ρύθμιση θερμοκρασίας.
- Εκτοξευτήρα νερού για τον καθαρισμό του σώματος.
- Δυνατότητα ρύθμισης της πίεσης και της θερμοκρασίας του νερού.
- Ειδικές λειτουργίες προσωπικής υγιεινής.
- Στέγνωμα με θερμό αέρα.
- Αυτόματο άνοιγμα ή κλείσιμο του καλύμματος.
- Συστήματα αποσμητισμού και αυτοκαθαρισμού.
Η ιαπωνική εταιρεία TOTO παρουσίασε το Washlet το 1980, ενώ το 1983 ανέπτυξε σύστημα αυτοκαθαρισμού του ακροφυσίου.
Σήμερα, η τεχνολογία αυτή έχει εξελιχθεί σε διεθνώς αναγνωρισμένο χαρακτηριστικό της ιαπωνικής καθημερινότητας.
Σύμφωνα με στοιχεία της ίδιας της εταιρείας, οι συνολικές πωλήσεις Washlet παγκοσμίως έχουν ξεπεράσει τα 70 εκατομμύρια τεμάχια.
Η χρήση νερού μπορεί να προσφέρει αποτελεσματικό προσωπικό καθαρισμό, εφόσον ο εξοπλισμός συντηρείται σωστά. Δεν σημαίνει όμως ότι κάθε ηλεκτρονική τουαλέτα είναι αυτομάτως αποστειρωμένη ή ότι αποκλείεται η μετάδοση μικροβίων.
Ελλάδα: Το 92% είχε ασφαλώς διαχειριζόμενη αποχέτευση
Τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την Ελλάδα δείχνουν ότι το 2022 περίπου το 92% του πληθυσμού χρησιμοποιούσε ασφαλώς διαχειριζόμενες υπηρεσίες αποχέτευσης.
Πρόκειται για συγκεκριμένο διεθνή δείκτη που λαμβάνει υπόψη τόσο τις εγκαταστάσεις υγιεινής όσο και την ασφαλή διαχείριση των λυμάτων.
Δεν σημαίνει ότι το υπόλοιπο 8% των Ελλήνων δεν είχε τουαλέτα στο σπίτι του.
Ούτε ο δείκτης αυτός αποτυπώνει την καθαριότητα των τουαλετών στα εστιατόρια, στα γραφεία ή στα εμπορικά κέντρα.
Για αυτούς τους δημόσιους και επαγγελματικούς χώρους δεν εντοπίζεται ενιαίος, πρόσφατος, πανελλαδικός δείκτης που να καταγράφει πόσες τουαλέτες είναι καθαρές, πόσες ελέγχονται και πόσες παρουσιάζουν υγειονομικές παραβάσεις.
Και αυτή είναι μια έλλειψη που αξίζει δημοσιογραφικής προσοχής.
Ποια μικρόβια μπορεί να υπάρχουν στις δημόσιες τουαλέτες;
Οι δημόσιες τουαλέτες αποτελούν χώρους όπου πολλοί άνθρωποι αγγίζουν τις ίδιες επιφάνειες.
Πόμολα, βρύσες, διακόπτες, καζανάκια και επιφάνειες γύρω από τους νιπτήρες μπορεί να μολυνθούν με μικροοργανισμούς.
Μεταξύ των παθογόνων που μπορεί να σχετίζονται με ανεπαρκή υγιεινή και κοπρανώδη επιμόλυνση περιλαμβάνονται ο νοροϊός, ορισμένα στελέχη Escherichia coli και η Salmonella.
Ο νοροϊός είναι ιδιαίτερα μεταδοτικός και μπορεί να προκαλέσει οξεία γαστρεντερίτιδα.
Η παρουσία όμως μικροβίων σε μια επιφάνεια δεν σημαίνει αυτομάτως ότι θα προκληθεί λοίμωξη.
Για να υπάρξει μετάδοση πρέπει να συντρέχουν συγκεκριμένες συνθήκες, όπως η μεταφορά μολυσματικού υλικού από τα χέρια στο στόμα.
Αυτός είναι και ο λόγος που το σωστό πλύσιμο των χεριών παραμένει το σημαντικότερο μέτρο προστασίας.
Μπορούμε να κολλήσουμε κάτι από το κάθισμα της λεκάνης;
Είναι ένας από τους πιο συνηθισμένους φόβους.
Στην πραγματικότητα, η απλή επαφή του άθικτου δέρματος με ένα κάθισμα τουαλέτας δεν αποτελεί συνηθισμένο τρόπο μετάδοσης σοβαρών λοιμώξεων.
Τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, όπως η γονόρροια και τα χλαμύδια, μεταδίδονται κυρίως μέσω σεξουαλικής επαφής και όχι επειδή κάποιος κάθισε σε μια κοινόχρηστη λεκάνη.
Ο μεγαλύτερος καθημερινός κίνδυνος αφορά την επαφή των χεριών με μολυσμένες επιφάνειες και τη μεταφορά μικροβίων στο στόμα, στη μύτη ή στα μάτια.
Εάν υπάρχουν εμφανείς ακαθαρσίες, αίμα ή άλλα βιολογικά υγρά, η τουαλέτα δεν πρέπει να χρησιμοποιείται πριν καθαριστεί.
Τα επτά πράγματα που πρέπει να προσέχουμε
Πρώτον, πλένουμε σχολαστικά τα χέρια μας με σαπούνι και νερό, τρίβοντας για τουλάχιστον 20 δευτερόλεπτα.
Δεύτερον, αποφεύγουμε να αγγίζουμε το πρόσωπό μας πριν πλύνουμε τα χέρια μας.
Τρίτον, δεν ακουμπάμε κινητά τηλέφωνα, τσάντες και προσωπικά αντικείμενα στο πάτωμα ή σε ακάθαρτες επιφάνειες.
Τέταρτον, ελέγχουμε την καθαριότητα του καθίσματος και το καθαρίζουμε όταν χρειάζεται.
Πέμπτον, κλείνουμε το καπάκι πριν τραβήξουμε το καζανάκι, εφόσον υπάρχει, για να περιορίσουμε τη διασπορά σταγονιδίων. Αυτό δεν υποκαθιστά τον καθαρισμό και τον εξαερισμό.
Έκτον, χρησιμοποιούμε χαρτί ή άλλο κατάλληλο μέσο για να στεγνώσουμε τα χέρια μας.
Έβδομον, όταν υπάρχει υποψία γαστρεντερίτιδας από νοροϊό, προτιμούμε σαπούνι και νερό. Το αντισηπτικό χεριών δεν αποτελεί εξίσου αποτελεσματικό υποκατάστατο για τον συγκεκριμένο ιό.
Τι προβλέπει η ελληνική νομοθεσία για τις τουαλέτες των επιχειρήσεων;
Στην Ελλάδα υπάρχει συγκεκριμένο υγειονομικό πλαίσιο.
Η Υγειονομική Διάταξη Υ1γ/Γ.Π./οικ.47829/2017, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β΄ 2161/23.6.2017, καθορίζει βασικούς όρους λειτουργίας επιχειρήσεων τροφίμων και ποτών και άλλων δραστηριοτήτων υγειονομικού ενδιαφέροντος.
Το άρθρο 5 προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι οι επιχειρήσεις πρέπει να διαθέτουν κατάλληλο αριθμό αποχωρητηρίων για προσωπικό και πελάτες, σύμφωνα με την κατηγορία και τη δυναμικότητά τους.
Οι χώροι πρέπει να συνδέονται με κατάλληλο αποχετευτικό σύστημα και να διαθέτουν εγκαταστάσεις πλυσίματος και στεγνώματος των χεριών.
Προβλέπονται επίσης κατάλληλοι κάδοι απορριμμάτων, ενώ οι χώροι πρέπει να διατηρούνται καθαροί, σε καλή κατάσταση και απαλλαγμένοι από έντομα υγειονομικής σημασίας.
Η ευθύνη καθαρισμού και απολύμανσης ανήκει στον επιχειρηματία ή στον νόμιμο εκπρόσωπο της επιχείρησης.
Εστιατόρια, εμπορικά κέντρα και κινηματογράφοι: Ποιος κάνει τους ελέγχους;
Οι αρμόδιες υγειονομικές υπηρεσίες μπορούν να πραγματοποιούν τακτικούς, έκτακτους ή κατόπιν καταγγελίας ελέγχους.
Η νομοθεσία καλύπτει επιχειρήσεις τροφίμων και ποτών, αλλά και ευρύτερες δραστηριότητες των οποίων οι συνθήκες λειτουργίας μπορεί να επηρεάζουν τη δημόσια υγεία.
Στο πεδίο των υγειονομικών ελέγχων περιλαμβάνονται επίσης χώροι δημόσιων θεαμάτων, κινηματογράφοι, αθλητικές εγκαταστάσεις και άλλοι χώροι συνάθροισης κοινού.
Για τα εμπορικά κέντρα και τις επιμέρους επιχειρήσεις τους εφαρμόζονται οι κατά περίπτωση υγειονομικές, κτιριοδομικές και λοιπές σχετικές απαιτήσεις.
Δεν ισχύει ένας ενιαίος αριθμός τουαλετών για κάθε είδους επιχείρηση. Οι απαιτήσεις εξαρτώνται από τη χρήση του χώρου, το προσωπικό, τη δυναμικότητα και τις ειδικότερες διατάξεις.
Η προσβασιμότητα των εγκαταστάσεων για άτομα με αναπηρία αποτελεί επίσης ουσιώδη υποχρέωση όπου προβλέπεται από το εφαρμοστέο πλαίσιο.
Τι πρόστιμα και κυρώσεις προβλέπονται;
Το άρθρο 16 της Υγειονομικής Διάταξης του 2017 παραπέμπει, μεταξύ άλλων, στον αναγκαστικό νόμο 2520/1940 και στο άρθρο 43 του νόμου 4025/2011, όπως ισχύουν.
Οι υγειονομικές υπηρεσίες διαπιστώνουν τις παραβάσεις και εισηγούνται τις προβλεπόμενες κυρώσεις στις αρμόδιες αρχές.
Ανάλογα με τη φύση και τη σοβαρότητα της παράβασης, το εφαρμοστέο νομοθετικό πλαίσιο μπορεί να οδηγήσει σε διοικητικές κυρώσεις και, όπου συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, σε μέτρα περιορισμού ή διακοπής λειτουργίας.
Δεν υπάρχει όμως ένα ενιαίο, αυτόματο πρόστιμο για κάθε βρώμικη τουαλέτα, ανεξαρτήτως περιστάσεων.
Άλλη περίπτωση είναι η έλλειψη σαπουνιού, άλλη η συστηματική πλημμελής καθαριότητα και διαφορετική η κατάσταση όπου διαπιστώνεται άμεσος κίνδυνος για τη δημόσια υγεία.
Οι πολίτες μπορούν να υποβάλλουν καταγγελίες στις αρμόδιες υπηρεσίες δημόσιας υγείας της Περιφέρειας.
Η καθαριότητα δεν είναι πολυτέλεια
Μια καθαρή τουαλέτα σε εστιατόριο, κινηματογράφο, σχολείο, νοσοκομείο ή εμπορικό κέντρο δεν είναι απλώς θέμα αισθητικής.
Είναι ένδειξη σεβασμού προς τον πολίτη.
Μια επιχείρηση που επενδύει σημαντικά ποσά στη διακόσμηση και στην εμπορική της εικόνα, αλλά αδιαφορεί για την κατάσταση των χώρων υγιεινής, αποκαλύπτει μια σοβαρή αντίφαση.
Και μια δημόσια υπηρεσία που δεν μπορεί να εξασφαλίσει καθαρές τουαλέτες για τους πολίτες και τους εργαζομένους της έχει επίσης πρόβλημα οργάνωσης και καθημερινής λειτουργίας.
Η Ιαπωνία αποδεικνύει ότι ακόμη και η τουαλέτα μπορεί να αποτελέσει πεδίο τεχνολογικής καινοτομίας.
Ο υπόλοιπος κόσμος, όμως, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει πολύ πιο θεμελιώδη προβλήματα.
Η Παγκόσμια Ημέρα Τουαλέτας δεν είναι μια παράξενη επέτειος.
Είναι μια υπενθύμιση ότι η δημόσια υγεία, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και ο πολιτισμός μιας κοινωνίας φαίνονται και από το πώς αντιμετωπίζει τις πιο βασικές ανθρώπινες ανάγκες.