Γράφει ο Δρ. Πέτρος Βαμβακάς, Αναπληρωτής Καθηγητής – Τμήμα Πολιτικών Επιστημών και Διεθνών Σχέσεων στο Emmanuel College στη Βοστώνη και Διευθυντής στο Ινστιτούτο Μελετών Ανατολικής Μεσογείου (Director of Institute of Eastern Mediterranean Studies).
*
Το εκλογικό αποτέλεσμα των αμερικανικών ενδιάμεσων εκλογών ήταν τελικά μια έκπληξη. Το εύρος της νίκης, καθώς και η γενική αποδοκιμασία και απόρριψη της πολιτικής Τραμπ δύο χρόνια μετά τις προεδρικές εκλογές, ήταν πραγματικά εντυπωσιακά. Η αντίδραση αυτή, όμως, δεν αφορούσε μόνο τη δυσαρέσκεια έναντι του κ. Τραμπ, αλλά στράφηκε και εναντίον των ίδιων των κομματικών μηχανισμών. Η λαϊκή ετυμηγορία σε αυτές τις εκλογές ακύρωσε κομματικές επιλογές και υποψηφιότητες των Δημοκρατικών, ενώ παράλληλα καταψήφισε εντυπωσιακά και επιλογές του Λευκού Οίκου.
Από τις αρχές του 2026, με την εκλογή του δημάρχου Μαμντάνι στη Νέα Υόρκη, το Δημοκρατικό Κόμμα έχει περιέλθει όλο και περισσότερο στον έλεγχο της κομματικής του βάσης. Καθ’ όλη τη διάρκεια των προκριματικών εκλογών, οι επίσημες κομματικές επιλογές ηττήθηκαν από υποψηφίους εκτός του σκληρού κομματικού πυρήνα.
Η Νίξον στη Φλόριντα, ο Ταλαρίκο στο Τέξας και ο Ελ Σαγιέντ στο Μίσιγκαν είναι μερικά από τα ονόματα υποψηφίων που αναδείχθηκαν από τη βάση και όχι απαραίτητα από την ηγεσία του κόμματος.
Το ίδιο συνέβη εν μέρει και από την πλευρά των υποστηρικτών του κ. Τραμπ (MAGA). Οι επιλογές των υποψηφίων έγιναν από τον ίδιο τον κ. Τραμπ, όμως πολλές από αυτές απορρίφθηκαν από τη βάση, η οποία επέλεξε συχνά να περάσει στην απέναντι κομματική όχθη και να ψηφίσει τον αντίπαλο υποψήφιο. Τα αποτελέσματα των αμερικανικών ενδιάμεσων εκλογών του 2026 ήταν πραγματικά εντυπωσιακά, καθώς αποτελούν μια γνήσια λαϊκή έκφραση πέρα από κομματικές χειραγωγήσεις.
Θα ήταν λάθος να αξιολογήσουμε αυτό το κύμα απλώς ως ένδειξη διαμαρτυρίας, χωρίς να συνυπολογίσουμε ότι αποτελεί και μια σαφή απόρριψη του κομματικού σωλήνα. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την πλευρά των Δημοκρατικών και τις επιλογές τους στις προεδρικές εκλογές του 2020 και του 2024, όταν επέλεξαν τον Μπάιντεν και τη Χάρις με συνοπτικές διαδικασίες.
Είναι ιδιαίτερα σημαντικό το γεγονός ότι το φαινόμενο στις αμερικανικές εκλογές είναι παρόμοιο με τις πρόσφατες εκλογές στη Βραζιλία και στο Ισραήλ. Στην Βραζιλία, ένας εξαντλημένος Λούλα ντα Σίλβα, μετά τον πρώτο γύρο, απευθύνθηκε στη λαϊκή βάση. Ως αποτέλεσμα, 10 εκατομμύρια ψηφοφόροι εμφανίστηκαν στον δεύτερο γύρο, δίνοντας νέα πνοή στην υποψηφιότητά του και εκτοξεύοντάς τον σε μια τέταρτη θητεία.
Με τον ίδιο εκπληκτικό τρόπο, στο Ισραήλ, η μεγάλη έκπληξη των εκλογών ήταν ότι για πρώτη φορά τα αραβικά κόμματα συγκέντρωσαν σχεδόν το 20% των ψήφων, ανατρέποντας πλήρως τους μετεκλογικούς σχεδιασμούς. Και εδώ, η λαϊκή ετυμηγορία λειτούργησε ανατρεπτικά, ξεπερνώντας τις κομματικές στρατηγικές.
Και στις τρεις περιπτώσεις, τα εντυπωσιακά αποτελέσματα είναι προϊόν της λαϊκής αγανάκτησης απέναντι στις επιλογές των κομμάτων και αποτυπώνουν την αναζήτηση μιας αποτελεσματικής διακυβέρνησης. Το κατά πόσο αυτά τα ανατρεπτικά αποτελέσματα θα οδηγήσουν όντως σε μια πιο αποτελεσματική διακυβέρνηση είναι το πιο κρίσιμο επόμενο βήμα. Κι αυτό γιατί η βάση και η λαϊκή ετυμηγορία τείνουν να έχουν μικρά περιθώρια υπομονής και να λειτουργούν απρόβλεπτα.
Οι εκλογές στο Ισραήλ, στη Βραζιλία και στις ΗΠΑ παρέκαμψαν τη στενή κομματική γραμμή. Εάν αυτό το μοντέλο καταφέρει να επιδείξει και μια πιο αποτελεσματική διακυβέρνηση, τότε ενδέχεται να δούμε την εξάπλωσή του, ιδιαίτερα σε μια περίοδο που τα δημοκρατικά πολιτεύματα διέρχονται κρίση.
