Υπάρχουν ιστορικά γεγονότα που τα μαθαίνουμε χρόνια αργότερα από βιβλία, φωτογραφίες και ντοκουμέντα. Και υπάρχουν ελάχιστες στιγμές στις οποίες εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι αντιλαμβάνονται, την ώρα ακριβώς που συμβαίνουν, ότι παρακολουθούν την Ιστορία να αλλάζει.
Η 11η Σεπτεμβρίου 2001 ήταν μία από αυτές.
Εκείνο το πρωινό στη Νέα Υόρκη, αρχικά μια κάμερα κατέγραψε καπνό να βγαίνει από τον Βόρειο Πύργο του World Trade Center. Τα τηλεοπτικά δίκτυα διέκοψαν το πρόγραμμά τους. Κανείς ακόμη δεν μπορούσε να φανταστεί τι ακολουθούσε.
Και τότε, στις 9:03 τοπική ώρα, μπροστά στα μάτια εκατομμυρίων τηλεθεατών, ένα δεύτερο επιβατικό αεροπλάνο εμφανίστηκε στον ουρανό του Μανχάταν και καρφώθηκε στον Νότιο Πύργο.
Από εκείνη τη στιγμή δεν υπήρχε πλέον καμία αμφιβολία.
Η Αμερική δεχόταν επίθεση.
102 λεπτά που άλλαξαν τον κόσμο
Στις 8:46 το πρωί η American Airlines 11, ένα Boeing 767 που είχε απογειωθεί από τη Βοστώνη με προορισμό το Λος Άντζελες, έπεσε πάνω στον Βόρειο Πύργο του World Trade Center, χτυπώντας τους ορόφους 93 έως 99.
Μόλις 17 λεπτά αργότερα, στις 9:03, η United Airlines 175 χτύπησε τον Νότιο Πύργο, στους ορόφους 77 έως 85.
Στις 9:37, η American Airlines 77 έπεσε στο Πεντάγωνο, στην Αρλινγκτον της Βιρτζίνια.
Στις 9:59, μόλις 56 λεπτά μετά το χτύπημά του, κατέρρευσε ο Νότιος Πύργος.
Στις 10:03 συνετρίβη σε χωράφι κοντά στο Σάνκσβιλ της Πενσιλβάνια η τέταρτη πτήση, United Airlines 93.
Και στις 10:28 κατέρρευσε και ο Βόρειος Πύργος.
Από την πρώτη πρόσκρουση μέχρι την κατάρρευση και του δεύτερου πύργου είχαν περάσει μόλις 102 λεπτά.
Η τέταρτη επίθεση που δεν έφτασε ποτέ στην Ουάσιγκτον
Η ιστορία της πτήσης 93 παραμένει μία από τις συγκλονιστικότερες εκείνης της ημέρας.
Οι τέσσερις αεροπειρατές είχαν καταλάβει το Boeing 757 που εκτελούσε το δρομολόγιο Νιούαρκ–Σαν Φρανσίσκο. Ο τελικός στόχος βρισκόταν στην Ουάσιγκτον. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, μεταξύ των στόχων που είχαν εξεταστεί από τους οργανωτές της 11ης Σεπτεμβρίου βρίσκονταν ο Λευκός Οίκος και το Καπιτώλιο.
Όμως οι επιβάτες της πτήσης, επικοινωνώντας τηλεφωνικά με ανθρώπους στο έδαφος, πληροφορήθηκαν ότι άλλα αεροπλάνα είχαν ήδη χρησιμοποιηθεί ως όπλα.
Κατάλαβαν ότι πιθανότατα θα πέθαιναν ούτως ή άλλως.
Και αποφάσισαν να αντισταθούν.
Επιβάτες και μέλη του πληρώματος επιτέθηκαν στους αεροπειρατές και προσπάθησαν να εισβάλουν στο πιλοτήριο. Στις 10:03:11 το αεροσκάφος συνετρίβη με τεράστια ταχύτητα σε χωράφι της Πενσιλβάνια, περίπου 20 λεπτά πτήσης από την Ουάσιγκτον. Κανείς από τους 40 επιβάτες και τα μέλη του πληρώματος δεν επέζησε. Η αντίστασή τους, όμως, εμπόδισε το αεροσκάφος να φτάσει στον στόχο του.
2.977 άνθρωποι από 90 χώρες
Ο επίσημος απολογισμός των θυμάτων των επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου είναι 2.977 άνθρωποι, χωρίς να υπολογίζονται οι 19 αεροπειρατές.
Στη Νέα Υόρκη σκοτώθηκαν 2.753 άνθρωποι.
Στο Πεντάγωνο και στην πτήση 77 έχασαν τη ζωή τους συνολικά 184.
Στην πτήση 93 σκοτώθηκαν οι 40 επιβάτες και τα μέλη του πληρώματος.
Τα θύματα προέρχονταν από 90 χώρες.
Ανάμεσα στους νεκρούς ήταν εκατοντάδες πυροσβέστες, αστυνομικοί και διασώστες που, ενώ χιλιάδες άνθρωποι έτρεχαν για να βγουν από τους Πύργους, εκείνοι έτρεχαν προς την αντίθετη κατεύθυνση: μέσα στα κτίρια.
Και ο πραγματικός ανθρώπινος απολογισμός δεν σταμάτησε το 2001. Χιλιάδες άνθρωποι που εργάστηκαν ή έζησαν μέσα στο τοξικό νέφος του Ground Zero εμφάνισαν τα επόμενα χρόνια σοβαρές παθήσεις. Είκοσι πέντε χρόνια αργότερα, το World Trade Center Health Program παρακολουθεί περισσότερους από 150.000 ανθρώπους.
Οι 19 αεροπειρατές και η Αλ Κάιντα
Την επίθεση πραγματοποίησαν 19 τρομοκράτες της Αλ Κάιντα.
Πίσω από το σχέδιο βρισκόταν το τρομοκρατικό δίκτυο του Οσάμα μπιν Λάντεν. Ωστόσο, ο άνθρωπος που θεωρείται ο βασικός αρχιτέκτονας του επιχειρησιακού σχεδίου ήταν ο Χαλίντ Σεΐχ Μοχάμεντ, ο KSM, όπως αναφέρεται στα αμερικανικά έγγραφα.
Η επίσημη Επιτροπή για την 11η Σεπτεμβρίου τον χαρακτηρίζει «principal architect» της επίθεσης. Ήταν εκείνος που προώθησε την ιδέα να μετατραπούν αεροπειρατείες σε επιθέσεις αυτοκτονίας, χρησιμοποιώντας τα ίδια τα επιβατικά αεροσκάφη ως τεράστιους κατευθυνόμενους πυραύλους.
Ο Μπιν Λάντεν ενέκρινε το σχέδιο και η ηγεσία της Αλ Κάιντα το περιόρισε τελικά σε τέσσερα αεροσκάφη.
Η τηλεόραση μετέδωσε ζωντανά έναν εφιάλτη
Ίσως αυτό είναι το στοιχείο που κάνει την 11η Σεπτεμβρίου διαφορετική από σχεδόν κάθε προηγούμενη μεγάλη τρομοκρατική επίθεση.
Ο κόσμος δεν πληροφορήθηκε απλώς τι είχε συμβεί.
Το έβλεπε να συμβαίνει.
Μετά την πρόσκρουση στον πρώτο Πύργο, οι τηλεοπτικές κάμερες είχαν ήδη στραφεί στο World Trade Center. Γι’ αυτό και η δεύτερη πρόσκρουση μεταδόθηκε σχεδόν σε πραγματικό χρόνο σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Ακολούθησαν εικόνες ανθρώπων παγιδευμένων στους επάνω ορόφους, πυροσβεστών που ανέβαιναν τις σκάλες, ανθρώπων που έτρεχαν στους δρόμους του Μανχάταν.
Και ύστερα ήρθε το αδιανόητο.
Στις 9:59 ο Νότιος Πύργος άρχισε να καταρρέει μπροστά στις κάμερες.
Στις 10:28 ακολούθησε ο Βόρειος.
Δύο από τα πιο αναγνωρίσιμα κτίρια στον κόσμο εξαφανίστηκαν από τον ορίζοντα της Νέας Υόρκης μέσα σε λιγότερο από δύο ώρες.
Από τους Δίδυμους Πύργους στο Ground Zero
Εκεί όπου στέκονταν οι Πύργοι έμειναν βουνά από μέταλλο, τσιμέντο, σκόνη και προσωπικά αντικείμενα χιλιάδων ανθρώπων.
Η περιοχή πήρε ένα όνομα που πέρασε αμέσως στην παγκόσμια ιστορία: Ground Zero.
Οι επιχειρήσεις διάσωσης, αναζήτησης και απομάκρυνσης των συντριμμιών συνεχίστηκαν επί μήνες. Το τελευταίο κομμάτι χάλυβα απομακρύνθηκε τελετουργικά στις 30 Μαΐου 2002.
Ακολούθησε μία από τις μεγαλύτερες και πιο συμβολικά φορτισμένες αναπλάσεις αστικού χώρου στον κόσμο.
Σήμερα δεσπόζει το One World Trade Center, ενώ ακριβώς στα ίχνη των δύο Πύργων δημιουργήθηκαν δύο τεράστιες τετράγωνες δεξαμενές του National September 11 Memorial. Στα χάλκινα στηθαία γύρω τους είναι χαραγμένα τα ονόματα των θυμάτων.
Το νέο συγκρότημα περιλαμβάνει επίσης το 9/11 Memorial & Museum, νέο συγκοινωνιακό κόμβο και χώρους πολιτισμού, γραφείων και εμπορίου. Περισσότερα από 20 δισ. δολάρια δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων συνέβαλαν στη συνολική αναγέννηση της περιοχής.
Άγιος Νικόλαος που χάθηκε και ξαναγεννήθηκε
Μέσα σε αυτή την τεράστια αμερικανική τραγωδία υπάρχει και μια ιδιαίτερη ελληνική ιστορία.
Η μικρή ελληνορθόδοξη εκκλησία του Αγίου Νικολάου, που βρισκόταν δίπλα στο World Trade Center, καταστράφηκε ολοκληρωτικά από την κατάρρευση του Νότιου Πύργου.
Ήταν, σύμφωνα με την ίδια την εκκλησία, ο μοναδικός οίκος λατρείας που καταστράφηκε στις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου.
Χρειάστηκαν περισσότερα από είκοσι χρόνια για να ξαναγεννηθεί.
Ο νέος Saint Nicholas Greek Orthodox Church and National Shrine, σχεδιασμένος από τον διεθνούς φήμης αρχιτέκτονα Σαντιάγο Καλατράβα, εμπνεύστηκε αρχιτεκτονικά από την Αγία Σοφία και τη Μονή της Χώρας στην Κωνσταντινούπολη.
Δεν δημιουργήθηκε μόνο ως ελληνορθόδοξος ναός αλλά και ως Εθνικό Προσκύνημα, τόπος προσευχής, μνήμης και περισυλλογής για όσους επισκέπτονται το Ground Zero.
Είναι ίσως μία από τις ισχυρότερες εικόνες της ανοικοδόμησης: εκεί όπου όλα είχαν μετατραπεί σε στάχτη, μια μικρή ελληνική εκκλησία επέστρεψε φωτισμένη μέσα στον νέο ορίζοντα του Μανχάταν.
Η ημέρα που χώρισε την εποχή στα δύο
Η 11η Σεπτεμβρίου δεν τελείωσε το βράδυ της 11ης Σεπτεμβρίου.
Άλλαξε τους ελέγχους στα αεροδρόμια, τις υπηρεσίες πληροφοριών, τη νομοθεσία για την τρομοκρατία, την αμερικανική εξωτερική πολιτική και τελικά ολόκληρη τη διεθνή γεωπολιτική.
Ακολούθησαν ο πόλεμος στο Αφγανιστάν, το παγκόσμιο «War on Terror», νέες υπηρεσίες και μηχανισμοί ασφαλείας, αλλά και μια μεγάλη συζήτηση που συνεχίζεται μέχρι σήμερα για τα όρια ανάμεσα στην ασφάλεια και στις ατομικές ελευθερίες.
Ο Οσάμα μπιν Λάντεν σκοτώθηκε σχεδόν δέκα χρόνια αργότερα, στις 2 Μαΐου 2011, από αμερικανικές ειδικές δυνάμεις στο Αμποταμπάντ του Πακιστάν.
Όμως η κληρονομιά της 11ης Σεπτεμβρίου παραμένει.
Και παραμένουν πάνω απ’ όλα εκείνες οι εικόνες.
Ένα αεροπλάνο να εξαφανίζεται μέσα σε έναν ουρανοξύστη. Ένας πύργος να καταρρέει. Ένα σύννεφο σκόνης να καταπίνει τους δρόμους της Νέας Υόρκης. Πυροσβέστες να ανεβαίνουν όταν όλοι οι άλλοι κατέβαιναν.
Για όσους ζήσαμε εκείνη την ημέρα μπροστά σε μια τηλεοπτική οθόνη, η 11η Σεπτεμβρίου δεν είναι απλώς ένα κεφάλαιο ενός βιβλίου Ιστορίας.
Είναι από εκείνες τις σπάνιες στιγμές που θυμάσαι πού βρισκόσουν και τι έκανες όταν συνέβησαν.
Γιατί εκείνο το πρωινό, πριν από 25 χρόνια, ολόκληρος ο κόσμος παρακολουθούσε ζωντανά μια εποχή να τελειώνει και μια άλλη, πολύ πιο σκοτεινή και ανασφαλής, να αρχίζει.
Με πληροφορίες από: 9-11commission.gov, 911memorial.org
