Η 3η Σεπτεμβρίου 1939 είναι μία από τις ημερομηνίες που άλλαξαν οριστικά την πορεία του 20ού αιώνα. Η Βρετανία και η Γαλλία, οι δύο χώρες που είχαν εγγυηθεί την ασφάλεια της Πολωνίας, κήρυξαν τον πόλεμο στη ναζιστική Γερμανία, δύο ημέρες μετά την εισβολή των γερμανικών στρατευμάτων στην Πολωνία. Η Βρετανία κήρυξε τον πόλεμο στις 11 το πρωί και η Γαλλία ακολούθησε λίγες ώρες αργότερα. (National Archives)
Ήταν η στιγμή που η ευρωπαϊκή κρίση μετατρεπόταν πλέον σε γενικευμένο πόλεμο.
Κι όμως, οι δύο χώρες που μπήκαν μαζί στη σύγκρουση θα είχαν μέσα στους επόμενους μήνες εντελώς διαφορετική μοίρα.
Η Γαλλία κατέρρευσε μέσα σε έξι εβδομάδες
Για αρκετούς μήνες μετά την κήρυξη του πολέμου, στο δυτικό μέτωπο επικράτησε η περίοδος που έμεινε γνωστή ως «Phoney War» – ο Παράξενος Πόλεμος. Όλα άλλαξαν στις 10 Μαΐου 1940.
Οι γερμανικές δυνάμεις εισέβαλαν στο Λουξεμβούργο, στο Βέλγιο, στην Ολλανδία και στη Γαλλία εφαρμόζοντας τη στρατηγική του Blitzkrieg, του «κεραυνοβόλου πολέμου»: ταχύτατη προέλαση τεθωρακισμένων, αεροπορικές επιθέσεις και συνεχής πίεση που δεν επέτρεπε στον αντίπαλο να ανασυνταχθεί. (IWM)
Οι γαλλικές και βρετανικές δυνάμεις υποχώρησαν προς τη Μάγχη. Στη Δουνκέρκη πραγματοποιήθηκε μία τεράστια επιχείρηση διάσωσης. Περισσότεροι από 338.000 συμμαχικοί στρατιώτες απομακρύνθηκαν έως τις 4 Ιουνίου και πέρασαν στη Βρετανία. (IWM)
Αλλά η Γαλλία δεν μπορούσε πλέον να συγκρατήσει τη γερμανική προέλαση.
Στις 14 Ιουνίου 1940 οι Γερμανοί μπήκαν στο Παρίσι και στις 22 Ιουνίου υπογράφηκε η ανακωχή με τη Γερμανία. Μέσα σε περίπου έξι εβδομάδες μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις της Ευρώπης είχε ηττηθεί. (IWM)
Η χώρα διαιρέθηκε. Μεγάλο μέρος της τέθηκε υπό άμεση γερμανική κατοχή, ενώ στον νότο εγκαθιδρύθηκε το καθεστώς του Βισύ, που συνεργάστηκε με τους Ναζί. Παράλληλα, ο στρατηγός Σαρλ ντε Γκωλ από το Λονδίνο θα γινόταν η εμβληματική μορφή της Ελεύθερης Γαλλίας και της συνέχισης του αγώνα.
Και τότε η Βρετανία έμεινε ουσιαστικά μόνη
Με την πτώση της Γαλλίας, ο Χίτλερ κυριαρχούσε πλέον στο μεγαλύτερο μέρος της δυτικής ηπειρωτικής Ευρώπης.
Απέναντί του απέμενε η Βρετανία.
Ο Ουίνστον Τσόρτσιλ, που είχε γίνει πρωθυπουργός στις 10 Μαΐου 1940, αρνήθηκε κάθε σκέψη συνθηκολόγησης. Για να μπορέσει όμως η Γερμανία να πραγματοποιήσει απόβαση στη Βρετανία, έπρεπε πρώτα να αποκτήσει κυριαρχία στον αέρα πάνω από τη Μάγχη και τη νότια Αγγλία. (memorials.iwm.org.uk)
Έτσι άρχισε η Μάχη της Βρετανίας.
Η Luftwaffe εξαπέλυσε μαζικές επιθέσεις εναντίον βρετανικών αεροδρομίων, εγκαταστάσεων ραντάρ, βιομηχανικών στόχων και αργότερα πόλεων. Απέναντί της βρέθηκε η RAF, με τα περίφημα Spitfire και Hurricane και με πιλότους όχι μόνο Βρετανούς αλλά και Πολωνούς, Τσέχους και άλλους συμμάχους.
Η 15η Σεπτεμβρίου 1940 θεωρήθηκε καθοριστική ημέρα. Οι γερμανικές επιθέσεις αποκρούστηκαν και έγινε πλέον σαφές ότι η Luftwaffe δεν είχε καταφέρει να αποκτήσει την αεροπορική υπεροχή που χρειαζόταν μία γερμανική εισβολή. (IWM)
Ο Χίτλερ δεν εισέβαλε ποτέ στη Βρετανία
Όταν απέτυχε να εξουδετερώσει τη RAF, η Γερμανία στράφηκε ακόμη περισσότερο στον βομβαρδισμό των πόλεων.
Ήταν το Blitz, από τις 7 Σεπτεμβρίου 1940 έως τον Μάιο του 1941.
Το Λονδίνο και άλλες βρετανικές πόλεις βομβαρδίστηκαν επανειλημμένα. Σπίτια, εργοστάσια και δημόσια κτίρια καταστράφηκαν. Συνολικά, σύμφωνα με τα βρετανικά Εθνικά Αρχεία, 60.595 άμαχοι στη Βρετανία σκοτώθηκαν από εχθρική δράση στη διάρκεια του πολέμου. (National Archives)
Εκατομμύρια άνθρωποι έζησαν με τις σειρήνες, τα καταφύγια και το blackout. Ήδη από τις πρώτες ημέρες του πολέμου είχε οργανωθεί τεράστια επιχείρηση απομάκρυνσης παιδιών και άλλων ευάλωτων πολιτών από τις μεγάλες πόλεις· περίπου 1,5 εκατομμύριο άνθρωποι μετακινήθηκαν μέσα στις πρώτες τρεις ημέρες. (National Archives)
Η Βρετανία όμως δεν κατακτήθηκε.
Η RAF άντεξε, η Luftwaffe δεν κέρδισε τον έλεγχο του βρετανικού ουρανού και η σχεδιαζόμενη γερμανική απόβαση, η Επιχείρηση «Θαλάσσιος Λέων» (Operation Sea Lion), δεν πραγματοποιήθηκε.
Δύο σύμμαχοι, δύο διαφορετικές ιστορίες
Έτσι, η κοινή απόφαση της 3ης Σεπτεμβρίου 1939 οδήγησε σε δύο εντυπωσιακά διαφορετικές ιστορικές διαδρομές.
Η Γαλλία, παρά τον ισχυρό στρατό της, ηττήθηκε μέσα σε λίγες εβδομάδες και γνώρισε τη γερμανική κατοχή μέχρι την απελευθέρωση του 1944.
Η Βρετανία, προστατευμένη και από τη γεωγραφία της αλλά κυρίως χάρη στη RAF, στο οργανωμένο σύστημα αεράμυνας και ραντάρ, στο Βασιλικό Ναυτικό και στην αποφασιστικότητα να συνεχίσει τον πόλεμο, άντεξε ακόμη και όταν έμεινε ουσιαστικά μόνη απέναντι στη ναζιστική Γερμανία στη δυτική Ευρώπη.
Και η αποτυχία του Χίτλερ να υποτάξει τη Βρετανία είχε τεράστια σημασία για όσα ακολούθησαν. Το βρετανικό έδαφος παρέμεινε η μεγάλη βάση των Συμμάχων στη δυτική Ευρώπη και, τέσσερα χρόνια αργότερα, από εκεί θα ξεκινούσε η τεράστια συμμαχική δύναμη που αποβιβάστηκε στη Νορμανδία και άρχισε την απελευθέρωση της κατεχόμενης Γαλλίας.
Η 3η Σεπτεμβρίου 1939 λοιπόν ένωσε Βρετανία και Γαλλία στον ίδιο πόλεμο. Το 1940 τις χώρισε δραματικά η στρατιωτική τους μοίρα. Και το 1944 τις ξαναένωσε η απελευθέρωση της Ευρώπης από τον ναζισμό.
