Δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα του Brexit, η Βρετανία κάνει σήμερα, Παρασκευή 20 Νοεμβρίου, ένα σημαντικό βήμα επαναπροσέγγισης με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ βρίσκεται στις Βρυξέλλες για τη δεύτερη Σύνοδο Κορυφής ΕΕ–Ηνωμένου Βασιλείου, με στόχο τρεις σημαντικές συμφωνίες για το εμπόριο τροφίμων, τη σύνδεση των αγορών εκπομπών άνθρακα και την κινητικότητα έως 100.000 νέων από κάθε πλευρά. Η βρετανική κυβέρνηση εκτιμά ότι τα οικονομικά οφέλη από τις δύο πρώτες συμφωνίες θα μπορούσαν να φθάσουν τα 8,9 δισ. λίρες ετησίως. Η συμφωνία διαφάνηκε ύστερα από δύσκολες διαπραγματεύσεις και έναν συμβιβασμό της τελευταίας στιγμής, με τη Γαλλία να υποχωρεί σε ένα από τα βασικά σημεία διαφωνίας.
Ο Μπέρναμ συναντά την πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, με στόχο να δοθεί συγκεκριμένο περιεχόμενο στη στρατηγική εταιρική σχέση που εγκαινιάστηκε τον Μάιο του 2025 στο Λονδίνο.
Τρεις συμφωνίες με οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο
Η πρώτη συμφωνία αφορά τη μείωση των υγειονομικών ελέγχων και της γραφειοκρατίας στις εμπορικές συναλλαγές τροφίμων, ποτών και αγροτικών προϊόντων, που αυξήθηκαν μετά το Brexit. Η βρετανική κυβέρνηση εκτιμά ότι το οικονομικό όφελος μπορεί να φθάσει τα 5,1 δισ. λίρες ετησίως. Ωστόσο, το Λονδίνο θα πρέπει να ευθυγραμμίζεται με τους υφιστάμενους και μελλοντικούς ευρωπαϊκούς κανόνες στους συγκεκριμένους τομείς.
Η δεύτερη συμφωνία αφορά τη σύνδεση των συστημάτων εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών άνθρακα, με εκτιμώμενο οικονομικό όφελος 3,8 δισ. λιρών ετησίως. Στόχος είναι να περιοριστούν οι επιβαρύνσεις για τη βρετανική βιομηχανία, ιδιαίτερα στους τομείς του χάλυβα και του αλουμινίου, λόγω του ευρωπαϊκού μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (CBAM).
Η τρίτη συμφωνία αφορά τους νέους ηλικίας 18 έως 32 ετών. Σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες των Financial Times και του Reuters, η Βρετανία αποδέχθηκε την αύξηση του ανώτατου αριθμού συμμετεχόντων στις 100.000 ετησίως, αντί των 50.000 που είχε αρχικά προτείνει. Το πρόγραμμα θα επιτρέπει προσωρινή διαμονή, εργασία και σπουδές στην άλλη πλευρά της Μάγχης.
Το γαλλικό «όχι» και ο συμβιβασμός για τα δίδακτρα
Πίσω από τις αναμενόμενες συμφωνίες προηγήθηκε έντονο διπλωματικό παρασκήνιο. Η Γαλλία αντιδρούσε στο αίτημα του Λονδίνου να συμμετέχει στη διαμόρφωση νέων ευρωπαϊκών κανόνων για τα τρόφιμα και τη γεωργία. Σύμφωνα με τους Financial Times, ο συμβιβασμός προβλέπει ότι η Βρετανία θα μπορεί να διατυπώνει απόψεις κατά την προετοιμασία των κανόνων, χωρίς δικαίωμα ψήφου.
Αγκάθι αποτέλεσαν και τα πανεπιστημιακά δίδακτρα. Η ΕΕ ζητούσε οι Ευρωπαίοι φοιτητές να πληρώνουν στα βρετανικά πανεπιστήμια τα ίδια χαμηλότερα δίδακτρα με τους Βρετανούς. Οι Βρυξέλλες φέρονται πλέον διατεθειμένες να αποδεχθούν μια μείωση, χωρίς πλήρη εξίσωση. Σύμφωνα με το υπό διαπραγμάτευση κείμενο που επικαλούνται οι FT και το Rapporteur, η εφαρμογή των τριών συμφωνιών θα εξαρτηθεί από την ολοκλήρωση της ρύθμισης για τα δίδακτρα, εντός των επόμενων έξι μηνών.
Παράλληλα, το Λονδίνο επιδιώκει ευνοϊκή μεταχείριση των βρετανικών προϊόντων στους ευρωπαϊκούς κανόνες «Made in Europe», ιδιαίτερα για την αυτοκινητοβιομηχανία. Πρόκειται, ωστόσο, για εκκρεμές αίτημα και όχι για εξασφαλισμένη συμφωνία. Σε εκκρεμότητα παραμένει επίσης η στενότερη συνεργασία στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και στις διασυνδέσεις μεταξύ Βρετανίας και ΕΕ.
Η επιστροφή στους ευρωπαϊκούς κανόνες και το πολιτικό τίμημα
Η ουσία της επαναπροσέγγισης βρίσκεται στη λεγόμενη «δυναμική ευθυγράμμιση», η Βρετανία θα προσαρμόζει τη νομοθεσία της σε νέους ευρωπαϊκούς κανόνες σε συγκεκριμένους τομείς, παρότι δεν συμμετέχει στη λήψη των τελικών αποφάσεων.
Η προοπτική αυτή προκαλεί αντιδράσεις στο εσωτερικό της χώρας. Οι Συντηρητικοί κατηγορούν την κυβέρνηση ότι περιορίζει τη βρετανική κυριαρχία, ενώ επιφυλάξεις υπάρχουν και στους Εργατικούς για το ενδεχόμενο να ανοίξει ξανά η συζήτηση περί επιστροφής στην ενιαία αγορά ή ακόμη και στην ΕΕ.
Σύμφωνα με δημοσκόπηση της YouGov, το 63% των Βρετανών θεωρεί ότι το Brexit απέτυχε, αλλά μόλις το 37% πιστεύει ότι η επανένταξη στην ΕΕ πρέπει να αποτελέσει κυβερνητική προτεραιότητα, έναντι 45% που διαφωνεί.
Από την πλευρά των Βρυξελλών, πάντως, δεν επικρατεί ενιαίος ενθουσιασμός. «Δεν θέλαμε να φύγουν. Εκείνοι χώρισαν μαζί μας. Τώρα τους έχουμε ξεπεράσει», δήλωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης στο Politico.
Διαφορετική προσέγγιση υιοθετεί η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα, η οποία κάλεσε την ΕΕ να αξιοποιήσει τη δυναμική της βρετανικής επαναπροσέγγισης, προειδοποιώντας ότι η αδυναμία των παραδοσιακών πολιτικών δυνάμεων να αντιμετωπίσουν τα καθημερινά προβλήματα ενισχύει τους εξτρεμιστές.
Η γεωπολιτική διάσταση
Πέρα από τις οικονομικές συμφωνίες, ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η εμβάθυνση της συνεργασίας στην άμυνα και την ασφάλεια, με επίκεντρο τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις κοινές γεωπολιτικές προκλήσεις. Η ΕΕ και η Βρετανία επιδιώκουν να ενισχύσουν τον συντονισμό τους απέναντι στις ρωσικές απειλές, στις κυβερνοεπιθέσεις και στις υβριδικές επιχειρήσεις. Για τις Βρυξέλλες, η επαναπροσέγγιση με το Λονδίνο αποκτά έτσι και στρατηγική διάσταση, καθώς η Βρετανία παραμένει σημαντική ευρωπαϊκή στρατιωτική δύναμη, παρά την αποχώρησή της από την Ένωση.
Το πόσο κοντά στην ΕΕ είναι διατεθειμένη να επιστρέψει η Βρετανία και ποια προνόμια είναι πρόθυμες να της παραχωρήσουν οι Βρυξέλλες χωρίς να είναι κράτος μέλος μένει να φανεί.
Η κοινή συνέντευξη Τύπου των Μπέρναμ, φον ντερ Λάιεν και Κόστα αναμένεται περίπου στις 13:25, ώρα Βρυξελλών.