Χωρίς μεγάλες προσδοκίες για την επίτευξη σημαντικών συμφωνιών προσήλθαν την Πέμπτη 19 Νοεμβρίου στις πρωτοφανείς τριμερείς συνομιλίες στην Κίνα ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ο Κινέζος ηγέτης Σι Τζινπίνγκ και ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν. Παρά τις αρχικές εκτιμήσεις ότι η συνάντηση στη Σεντζέν δύσκολα θα κατέληγε σε κάποια ουσιαστική διπλωματική συμφωνία, αποδείχθηκε ότι ο ίδιος ο διάλογος των τριών ηγετών αποτελούσε το βασικό ζητούμενο.
Οι τρεις άνδρες συναντήθηκαν σε μια στρογγυλή τράπεζα, μέσα σε κρατική ξενώνα στα περίχωρα της σύγχρονης κινεζικής μεγαλούπολης. Στις πρώτες τους τοποθετήσεις, όλοι αναφέρθηκαν στην «ευθύνη» που έχουν να διαχειριστούν από κοινού τις σύνθετες προκλήσεις ενός ολοένα και πιο περίπλοκου διεθνούς περιβάλλοντος.
«Η Ιστορία μάς διδάσκει ότι όταν οι μεγάλες δυνάμεις βρίσκονται σε ειρήνη, ο κόσμος είναι ασφαλής, ενώ όταν συγκρούονται, επικρατεί χάος», δήλωσε ο Σι Τζινπίνγκ κατά την έναρξη των συνομιλιών. Πέρα, όμως, από τη διεθνή διάσταση της συνάντησης, καθένας από τους τρεις ηγέτες είχε τους δικούς του πολιτικούς και διπλωματικούς στόχους, επιδιώκοντας να αξιοποιήσει τη δημοσιότητα και τον συμβολισμό μιας τόσο σημαντικής συνάντησης.
Για τον Βλαντίμιρ Πούτιν, η παρουσία στο ίδιο τραπέζι με τους ηγέτες των δύο ισχυρότερων δυνάμεων του κόσμου αποτέλεσε ευκαιρία επιστροφής στο επίκεντρο της παγκόσμιας διπλωματίας. Πρόκειται για την πρώτη φορά έπειτα από σχεδόν πέντε χρόνια που ο Ρώσος πρόεδρος βρίσκεται σε μια τόσο προβεβλημένη διεθνή συνάντηση, μετά την απομόνωσή του εξαιτίας της εισβολής στην Ουκρανία.
Μάλιστα, στην κοινή ανακοίνωση που εκδόθηκε μετά τη συνάντηση, ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη σημασία της ασυλίας των κρατικών αξιωματούχων, η οποία χαρακτηρίστηκε «θεμελιώδους σημασίας». Η συγκεκριμένη διατύπωση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στην περίπτωση του Πούτιν, καθώς σε βάρος του εκκρεμεί ένταλμα σύλληψης από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για φερόμενα εγκλήματα πολέμου.
Από την πλευρά του, ο Σι Τζινπίνγκ είχε την ευκαιρία να αναδείξει την Κίνα ως έναν ισχυρό διπλωματικό παράγοντα στη διεθνή σκηνή, την ώρα που η χώρα αντιμετωπίζει σημαντικές οικονομικές δυσκολίες στο εσωτερικό της, όπως αναφέρεται στην ανάλυση του CNN.
Για τον Ντόναλντ Τραμπ, η συνάντηση είχε επίσης ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Μετά τις βαριές απώλειες των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, η πολιτική του επιρροή φαίνεται να περιορίζεται, καθώς η προεδρία του εισέρχεται στην τελική της περίοδο. Ωστόσο, η παρουσία του δίπλα σε δύο ηγέτες που διατηρούν σχεδόν ανεξέλεγκτη εξουσία στις χώρες τους τού έδωσε την ευκαιρία να δείξει ότι εξακολουθεί να διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στις διεθνείς εξελίξεις.
«Καμία ειρήνη δεν επιτεύχθηκε ποτέ με την απόρριψη των ευκαιριών για διάλογο και κοινές συζητήσεις», ανέφερε ο Αμερικανός πρόεδρος κατά την έναρξη της συνάντησης, προσθέτοντας: «Επιλέγουμε έναν διαφορετικό δρόμο. Ας δούμε αν μπορούμε να πετύχουμε κάτι», είπε λίγο πριν αποχωρήσουν οι δημοσιογράφοι και αρχίσουν οι συνομιλίες κεκλεισμένων των θυρών.
Ποιος ήταν ο πραγματικός στόχος της συνάντησης Τραμπ, Σι και Πούτιν;
Δεν είναι ακόμη σαφές εάν η συνάντηση της Πέμπτης θα καταγραφεί στην Ιστορία ως ένα καθοριστικό σημείο καμπής στις διεθνείς σχέσεις ή ως μία ακόμη συνάντηση υψηλού συμβολισμού και επικοινωνιακής προβολής. Τα 81 λεπτά των συνομιλιών, σε κάθε περίπτωση, δύσκολα θα μπορούσαν να επαρκέσουν για την επίλυση των μεγάλων διαφορών που χωρίζουν τις τρεις χώρες σε ζητήματα πολέμου, οικονομίας και προηγμένης τεχνολογίας.
Πριν από την έναρξη της συνάντησης, ήταν ήδη εμφανές ότι οι τρεις ηγέτες προσέρχονταν με διαφορετικές προτεραιότητες. Η αρχική πρόταση για τη διοργάνωση της τριμερούς συνάντησης είχε προέλθει από τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Βασικός στόχος του Ρώσου προέδρου ήταν να συζητηθεί ο πόλεμος στην Ουκρανία χωρίς την παρουσία εκπροσώπων του Κιέβου στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Η προοπτική αυτή προκάλεσε έντονη ανησυχία στην ουκρανική πρωτεύουσα, ενώ οδήγησε και σε συγκρίσεις με τη Διάσκεψη της Γιάλτας το 1945, όταν οι μεγάλες δυνάμεις καθόρισαν τις μεταπολεμικές ισορροπίες και τις σφαίρες επιρροής στον κόσμο. Τόσο ο Σι Τζινπίνγκ όσο και ο Βλαντίμιρ Πούτιν αναφέρθηκαν στις αρχικές τους δηλώσεις στην περίοδο μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν οι ισχυρές χώρες συνεργάστηκαν για τη διαμόρφωση της νέας παγκόσμιας τάξης. Η συγκεκριμένη αναφορά θεωρήθηκε ενδεικτική του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνονται τη σημασία της συνάντησης.
Αρχικά, Αμερικανοί αξιωματούχοι είχαν ξεκαθαρίσει ότι το Ουκρανικό δεν θα αποτελούσε αντικείμενο της συζήτησης. Ωστόσο, στη συνέχεια ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι σκόπευε να θέσει το ζήτημα. «Νομίζω ότι κάτι κινείται. Πιστεύω ότι τόσο ο Πούτιν όσο και η άλλη πλευρά θα ήθελαν να δουν αυτόν τον πόλεμο να τελειώνει», ανέφερε ο Αμερικανός πρόεδρος κατά την έναρξη των συνομιλιών.
Για τον ίδιο, ωστόσο, σημαντικότερη προτεραιότητα ήταν η συζήτηση για τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων μεταξύ των τριών μεγαλύτερων πυρηνικών δυνάμεων του πλανήτη. Ο Τραμπ επιδιώκει να διαπραγματευτεί μια νέα συμφωνία μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων με τη Μόσχα και το Πεκίνο, αν και αναγνώρισε ανοιχτά τις δυσκολίες που υπάρχουν για την επίτευξη μιας τέτοιας συμφωνίας. «Από τη στιγμή που αποκτάς πυρηνικά όπλα, είναι πολύ δύσκολο να μην τα έχεις. Έτσι λειτουργεί η ζωή», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Ο Σι Τζινπίνγκ, από την άλλη πλευρά, δεν έχει δείξει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη συμμετοχή της Κίνας σε μια συμφωνία πυρηνικού αφοπλισμού με δύο χώρες που διαθέτουν οπλοστάσια πολλαπλάσια σε μέγεθος από το κινεζικό. Παράλληλα, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, ο Κινέζος ηγέτης εμφανιζόταν αρχικά απρόθυμος να φιλοξενήσει μια τριμερή συνάντηση, καθώς υπήρχε ο κίνδυνος να επισκιάσει τη σύνοδο κορυφής της APEC, την οποία επρόκειτο να διοργανώσει η Κίνα.
Λίγες ώρες πριν από τη συνάντηση, ο Τραμπ ρωτήθηκε ποια είναι τα πλεονεκτήματα της ταυτόχρονης παρουσίας του με τους δύο ηγέτες, τους οποίους συχνά χαρακτηρίζει αυταρχικούς. «Και οι δύο συμπαθούν τον Τραμπ», απάντησε. «Τώρα, τι θα συμβεί μετά από εμένα; Αυτό δεν μπορώ να σας το πω». Όταν, πάντως, οι τρεις ηγέτες έφτασαν στην Kylin Villa, κοντά στο πάρκο σαφάρι τίγρεων της Σεντζέν, οι διαφορετικές επιδιώξεις τους πέρασαν σε δεύτερη μοίρα.
Οι συνομιλίες πραγματοποιήθηκαν γύρω από μια στρογγυλή τράπεζα, με τις θέσεις των τριών ηγετών να βρίσκονται σε ίση απόσταση μεταξύ τους και τον Σι Τζινπίνγκ να κάθεται στο κέντρο. «Πραγματικά γράφουμε Ιστορία», δήλωσε με υπερηφάνεια ο Ντόναλντ Τραμπ. «Έχουμε πολλά σημαντικά ζητήματα να συζητήσουμε και οι τρεις».
Οι σχέσεις μεταξύ των τριών ηγετών είναι ιδιαίτερα σύνθετες. Τα τελευταία δύο χρόνια, ο Τραμπ έχει καταβάλει σημαντικές προσπάθειες για να καλλιεργήσει προσωπικές σχέσεις τόσο με τον Σι όσο και με τον Πούτιν, ελπίζοντας ότι οι στενότεροι δεσμοί σε προσωπικό επίπεδο θα μπορούσαν να διευκολύνουν τη διαχείριση των διεθνών διαφορών.
Στο πλαίσιο αυτής της στρατηγικής, έχει χρησιμοποιήσει επανειλημμένα κολακευτικές δηλώσεις και εντυπωσιακές διπλωματικές συναντήσεις, προκειμένου να αναβαθμίσει το κύρος των συνομιλητών του. Πριν από την τριμερή συνάντηση, μάλιστα, είχε χαρακτηρίσει και τους δύο ηγέτες «φίλους» του, στις ξεχωριστές συναντήσεις που είχε μαζί τους.
«Πιστεύω ότι όσο εσύ κι εγώ βρισκόμαστε στο τιμόνι, δεν θα έχουμε ποτέ πρόβλημα», είπε χαρακτηριστικά στον Σι Τζινπίνγκ. Ωστόσο, η προσωπική προσέγγιση του Αμερικανού προέδρου δεν έχει μέχρι στιγμής οδηγήσει σε σημαντικές διπλωματικές επιτυχίες.
Ο ίδιος έχει εκφράσει επανειλημμένα την απογοήτευσή του για το γεγονός ότι η προσωπική του σχέση με τον Πούτιν, η οποία ενισχύθηκε και μετά τη συνάντησή τους στην Αλάσκα το προηγούμενο έτος, δεν έχει καταφέρει να οδηγήσει στον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
Την ίδια στιγμή, οι εμπορικές διαφωνίες μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, αλλά και οι συνεχιζόμενες εντάσεις γύρω από τις αποστολές σπάνιων γαιών, εξακολουθούν να επιβαρύνουν τις διμερείς σχέσεις. Επιπλέον, τόσο η Ρωσία όσο και η Κίνα παρέχουν βοήθεια και τεχνολογία στο Ιράν.
Από την πλευρά τους, ο Σι και ο Πούτιν έχουν συναντηθεί δεκάδες φορές, ενώ πριν από πέντε χρόνια είχαν περιγράψει τη συνεργασία των δύο χωρών ως μια εταιρική σχέση «χωρίς όρια». Μετά από νέα συνάντηση που είχαν την Τετάρτη, μία ημέρα πριν από την τριμερή σύνοδο, τα κινεζικά κρατικά μέσα ενημέρωσης χαρακτήρισαν τη σχέση Πεκίνου και Μόσχας «σταθερή σαν βράχος μέσα σε ανέμους και βροχές».
Οι δύο ηγέτες συνδέονται εδώ και χρόνια από μια κοινή αντίληψη ότι η παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων μεταβάλλεται προς όφελός τους, καθώς η Ανατολή ενισχύεται και η Δύση βρίσκεται σε παρακμή. Με άλλα λόγια, θεωρούν ότι η εποχή της αμερικανικής υπερδύναμης πλησιάζει στο τέλος της. Η πρωτοφανής τριμερής συνάντηση με τη συμμετοχή του Ντόναλντ Τραμπ αποτελεί για τον Σι και τον Πούτιν ακόμη ένα σημαντικό διπλωματικό γεγονός, το οποίο μπορούν να αξιοποιήσουν ως επιβεβαίωση της συγκεκριμένης αντίληψης για τη νέα παγκόσμια τάξη.
Την ίδια στιγμή, δύο από τους τρεις ηγέτες βρίσκονται αντιμέτωποι με πολεμικές συγκρούσεις εναντίον μικρότερων αντιπάλων, οι οποίες έχουν διαρκέσει πολύ περισσότερο από όσο αρχικά υπολόγιζαν. Ο πόλεμος του Τραμπ στο Ιράν και η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έχουν απορροφήσει σημαντικούς στρατιωτικούς πόρους, έχουν προκαλέσει αυξήσεις στις διεθνείς τιμές και έχουν ενισχύσει τη δυσαρέσκεια του Σι Τζινπίνγκ, ο οποίος θεωρεί ότι οι συγκεκριμένες συγκρούσεις απειλούν την παγκόσμια σταθερότητα.
Και οι δύο πόλεμοι βρίσκονταν στην ατζέντα των θεμάτων που επιθυμούσε να συζητήσει ο Αμερικανός πρόεδρος με τον Σι και τον Πούτιν, καθώς τόσο η Κίνα όσο και η Ρωσία διατηρούν στενές σχέσεις με την Τεχεράνη. Ωστόσο, ο Τραμπ δεν έχει ασκήσει πιέσεις ούτε στη Μόσχα ούτε στο Πεκίνο προκειμένου να διακόψουν τους δεσμούς τους με το Ιράν.
Αντιθέτως, προχώρησε σε χαλάρωση των κυρώσεων που είχαν επιβληθεί στο ρωσικό ντίζελ μετά την εισβολή στην Ουκρανία, σε μια προσπάθεια να περιορίσει το ενεργειακό κόστος που αυξήθηκε εξαιτίας του πολέμου στο Ιράν. Η συγκεκριμένη κίνηση επέτρεψε εμμέσως στη Ρωσία να επωφεληθεί οικονομικά από τη σύγκρουση.
Ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται ολοένα και πιο δυσαρεστημένος με τη συνέχιση των πολέμων. Η σύγκρουση στο Ιράν, η οποία σύμφωνα με τις αρχικές εκτιμήσεις του θα διαρκούσε έξι εβδομάδες, έχει γίνει ιδιαίτερα αντιδημοφιλής στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Μάλιστα, ο ίδιος έχει παραδεχθεί ότι ο πόλεμος συνέβαλε στις μεγάλες εκλογικές απώλειες των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Την ίδια ώρα, εξετάζει πλέον στρατιωτικές επιλογές για την επανέναρξη ενός νέου, εντατικού κύκλου βομβαρδισμών.
Ο Σι Τζινπίνγκ αναδεικνύεται σε ισχυρό διπλωματικό παίκτη
Για το Πεκίνο, η συγκεκριμένη σύνοδος αναμένεται να καταγραφεί ως σημαντική επιτυχία της κινεζικής διπλωματίας. Οι θετικές αναφορές του Ντόναλντ Τραμπ στην Κίνα, καθώς και η διαβεβαίωσή του προς τον Σι Τζινπίνγκ ότι όσο οι δυο τους βρίσκονται στην εξουσία «δεν θα υπάρξει ποτέ πρόβλημα» στις σχέσεις τους, αποτελούν ιδιαίτερα ευπρόσδεκτα μηνύματα για την κινεζική ηγεσία.
Το Πεκίνο παρακολουθεί στενά τις πιθανές αλλαγές στον τόνο της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στην Κίνα, καθώς αυξάνονται οι φωνές στο αμερικανικό Κογκρέσο που ζητούν αυστηρότερους περιορισμούς στην πρόσβαση κινεζικών εταιρειών και οργανισμών σε προηγμένες αμερικανικές τεχνολογίες.
Η κινεζική πλευρά ενδιαφερόταν εμφανώς να αξιοποιήσει την επίσκεψη του Αμερικανού προέδρου και τη θετική διάθεσή του απέναντι στην Κίνα, ιδιαίτερα ενόψει της αλλαγής των πολιτικών ισορροπιών στο Κογκρέσο και καθώς ο Τραμπ εισέρχεται στην τελική περίοδο της θητείας του.
Η πρωτοφανής υποδοχή που επιφύλαξε ο Σι Τζινπίνγκ στον Αμερικανό πρόεδρο στο αεροδρόμιο, καθώς και η εμφανής εγκαρδιότητα που επέδειξε στις μεταξύ τους επαφές, εκτιμάται ότι είχαν σχεδιαστεί προσεκτικά, με στόχο να ενισχύσουν το θετικό κλίμα στις σχέσεις των δύο χωρών.
Παράλληλα, η απουσία συγκεκριμένων και δεσμευτικών αποτελεσμάτων από την τριμερή συνάντηση εξυπηρετούσε και τη διπλωματική στρατηγική του Πεκίνου. Ο Σι Τζινπίνγκ φέρεται να αντιμετώπιζε με επιφυλακτικότητα το ενδεχόμενο να δημιουργηθούν εικόνες που θα παρέπεμπαν σε μια νέα «Γιάλτα», με τις μεγάλες δυνάμεις να αποφασίζουν για την τύχη της Ουκρανίας χωρίς τη συμμετοχή της ίδιας της χώρας.
Μια τέτοια εξέλιξη θα ερχόταν σε αντίθεση με τη διακηρυγμένη θέση της Κίνας υπέρ της ενίσχυσης της πολυμέρειας και της συμμετοχής περισσότερων κρατών στη διαμόρφωση των διεθνών αποφάσεων.
Έτσι, ακόμη και χωρίς την επίτευξη μιας μεγάλης συμφωνίας, ο Σι Τζινπίνγκ κατάφερε να αξιοποιήσει τη συνάντηση για να ενισχύσει τη διεθνή εικόνα της Κίνας και να προβάλει τον ρόλο της ως μιας δύναμης που επιδιώκει να βρίσκεται στο κέντρο των παγκόσμιων διπλωματικών εξελίξεων.