Ένα ασυνήθιστο κρανίο βρέφους ηλικίας περίπου 1.200 ετών ανακάλυψαν αρχαιολόγοι στο Περού, προκαλώντας το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας. Το κρανίο διαθέτει μία και μοναδική οφθαλμική κοιλότητα στο κέντρο του μετώπου, εύρημα που προσφέρει νέα στοιχεία για τη σπάνια γενετική διαταραχή που είναι γνωστή ως κυκλωπία (cyclopia) σε έναν αρχαίο πληθυσμό.
Η κυκλωπία είναι μια σοβαρή αναπτυξιακή διαταραχή, η οποία προκαλείται όταν ο εγκέφαλος δεν διαχωρίζεται σωστά σε δύο ημισφαίρια κατά την ανάπτυξή του. Τα περισσότερα βρέφη που εμφανίζουν την πάθηση πεθαίνουν πριν από τη γέννηση ή λίγο μετά από αυτήν.
Η συγκεκριμένη γενετική διαταραχή είναι τόσο σπάνια, ώστε ο εντοπισμός φυσικών αποδείξεων της ύπαρξής της αποτελεί δύσκολη υπόθεση ακόμη και στη σύγχρονη εποχή. Η ανακάλυψη στο Περού αποκτά, επομένως, ιδιαίτερη επιστημονική σημασία, καθώς προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία μελέτης της κυκλωπίας σε έναν αρχαίο πληθυσμό.
Two Nasca infants from 325–440 CE, one with cyclopia, an extremely rare congenital condition resulting from severe disruption of early brain and facial development, were found interred together in a ceramic vessel according to traditional Nasca customs. https://t.co/e16QJsdvYr https://t.co/sp3bNhm8MP
— PNASNews (@PNASNews) November 11, 2026
Οι ερευνητές εντόπισαν στοιχεία που δείχνουν ότι ένα παιδί από τη Μέση Περίοδο Νάσκα (Middle Nasca period), στη νότια περιοχή του Περού, έπασχε από κυκλωπία.
Κατά τη διάρκεια ανασκαφών σε αρχαίο νεκροταφείο στην περιοχή Χαουράνγκα (Jauranga), στο νότιο Περού, οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν καλά διατηρημένους σκελετούς δύο βρεφών, τα οποία είχαν ταφεί μαζί μέσα σε ένα κεραμικό αγγείο.
Το ένα βρέφος δεν παρουσίαζε σκελετικές ανωμαλίες. Το δεύτερο, ωστόσο, είχε ασυνήθιστα μικρό κρανίο, με μία μόνο οφθαλμική κοιλότητα στο κέντρο του μετώπου, καθώς και άλλα χαρακτηριστικά που παραπέμπουν σε σοβαρή αναπτυξιακή διαταραχή.
Συγκεκριμένα, δεν διέθετε ρινικά οστά ούτε ρουθούνια, ενώ η άνω γνάθος του δεν είχε διαχωριστεί σε δύο τμήματα. Παράλληλα, τα οπτικά νεύρα φαίνεται πως ήταν ενωμένα, ένα ακόμη εύρημα που ενισχύει την εκτίμηση ότι το βρέφος έπασχε από κυκλωπία.
Rare malady of cyclopia discovered in ancient Nazca burial in Peru https://t.co/MvAxtXpfd4
— Haaretz.com (@haaretzcom) November 9, 2026
Η ανάλυση DNA αποκάλυψε ότι και τα δύο βρέφη ήταν κορίτσια, ενώ εκείνο που έπασχε από κυκλωπία έφερε ένα επιπλέον αντίγραφο του χρωμοσώματος 13. Η γενετική αυτή κατάσταση είναι γνωστή ως τρισωμία 13.
Φυσιολογικά, κάθε ανθρώπινο κύτταρο διαθέτει 23 ζεύγη χρωμοσωμάτων. Η παρουσία ενός επιπλέον χρωμοσώματος μπορεί να οδηγήσει σε αναπτυξιακές ανωμαλίες.
Η τρισωμία του χρωμοσώματος 13 μπορεί να προκαλέσει το σύνδρομο Patau, μια σοβαρή γενετική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από σημαντικές ανωμαλίες στον εγκέφαλο και το νευρικό σύστημα, δυσμορφίες στο πρόσωπο —όπως η κυκλωπία—, καρδιακές ανωμαλίες, καθώς και επιπλέον δάχτυλα στα χέρια ή στα πόδια.
Τα νεότερα ευρήματα επιβεβαιώνουν ότι αυτή η χρωμοσωμική ανωμαλία υπήρχε και σε αρχαίους πληθυσμούς της Νότιας Αμερικής.
Περού: Τα παιδιά της Νάσκα – Βρέφη θαμμένα σε κεραμικά αγγεία
Η ανάλυση DNA έδειξε επίσης ότι τα δύο βρέφη δεν είχαν συγγενική σχέση από την πλευρά της μητέρας τους. Είχαν ταφεί στο νεκροταφείο της Μέσης Περιόδου Νάσκα, σε κάποια χρονική στιγμή μεταξύ του 325 και του 440 μ.Χ.
Τα οστά των δύο βρεφών διατηρήθηκαν στην αρχική, φυσική τους θέση και δεν ήταν διασκορπισμένα, γεγονός που υποδηλώνει ότι αμφότερα ενταφιάστηκαν σύμφωνα με τις ίδιες ταφικές πρακτικές.
«Τα δύο άτομα, τα οποία δεν είχαν συγγενική σχέση από τη μητρική πλευρά, ενταφιάστηκαν μαζί μέσα σε ένα κεραμικό αγγείο. Πρόκειται για μια ταφική πρακτική που έχει καταγραφεί εκτενώς σε παιδιά της Νάσκα», αναφέρει η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό PNAS.
Μετά τον θάνατό τους, τα βρέφη τοποθετήθηκαν μέσα σε κεραμικά αγγεία, μια πρακτική που έχει καταγραφεί περίπου στο ένα τέταρτο των παιδικών ταφών που έχουν εντοπιστεί στην περιοχή.
«Αυτό υποδηλώνει ότι οι καθιερωμένες ταφικές παραδόσεις για τα παιδιά διατηρούνταν ανεξάρτητα από την κατάσταση της υγείας τους. Ωστόσο, δεν αποκαλύπτει εάν οι σωματικές διαφοροποιήσεις επηρέαζαν την κοινωνική ταυτότητα, τη μεταχείριση ή τη φροντίδα που λάμβαναν τα άτομα αυτά κατά τη διάρκεια της ζωής τους», καταλήγει η μελέτη.
