«Όλα τα χαρακτηριστικά κρατικά υποστηριζόμενης τρομοκρατίας» είχε, σύμφωνα με την Ύπατη Εκπρόσωπο της ΕΕ Κάγια Κάλας, η απόπειρα επίθεσης με drone στο αεροδρόμιο της Λειψίας, την ευθύνη για την οποία η γερμανική κυβέρνηση απέδωσε επισήμως στη Ρωσία. Οι υπουργοί Εξωτερικών της ΕΕ συζητούν σήμερα στην Ιρλανδία, στο άτυπο Συμβούλιο, τι περισσότερο μπορεί να γίνει, ενώ παράλληλα η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν συναντάται στις Βρυξέλλες με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε για τον συντονισμό της απάντησης απέναντι στις ρωσικές υβριδικές απειλές.
Η ταχύτητα και το επίπεδο του συντονισμού ΕΕ και ΝΑΤΟ μέσα σε λιγότερο από 24 ώρες από την επίσημη απόδοση της ευθύνης δείχνουν ότι το Βερολίνο και οι Βρυξέλλες αντιμετωπίζουν τη Λειψία ως κάτι περισσότερο από ένα ακόμη μεμονωμένο περιστατικό.
ΕΕ και ΝΑΤΟ στο πλευρό της Γερμανίας
Ο Αντόνιο Κόστα καταδίκασε «με τους πιο έντονους δυνατούς όρους» την απόπειρα επίθεσης, δηλώνοντας ότι «η ΕΕ στέκεται σε πλήρη αλληλεγγύη με τη Γερμανία» και ότι η στήριξη προς την Ουκρανία παραμένει «ακλόνητη».
Στο ίδιο μήκος κύματος, η φον ντερ Λάιεν, μετά από επικοινωνία με τον Φρίντριχ Μερτς, προειδοποίησε ότι «οι υβριδικές επιθέσεις δεν θα μείνουν χωρίς σαφή απάντηση». «Θα διατηρήσουμε την ΕΕ ενωμένη απέναντι σε αυτές τις κλιμακούμενες και σοβαρές ενέργειες», ανέφερε, κατηγορώντας τη Ρωσία ότι επιχειρεί να σπείρει «δυσπιστία και φόβο» στις ευρωπαϊκές κοινωνίες.
Τον διαβεβαίωσα ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση στέκεται με πλήρη αλληλεγγύη στο πλευρό της Γερμανίας απέναντι σε αυτή την επίθεση από τη Ρωσία.
Θα διατηρήσουμε την ενότητα της ΕΕ, παρά την κλιμάκωση και τη σοβαρότητα αυτών των ενεργειών. Η γερμανική κυβέρνηση έχει λάβει ισχυρά μέτρα. Και το μήνυμα είναι σαφές: οι υβριδικές επιθέσεις δεν θα μένουν χωρίς σαφή απάντηση.
Είμαστε ενωμένοι στην αποφασιστικότητά μας να αντισταθούμε στη ρωσική επιθετικότητα. Θα αποτρέψουμε όποιον επιχειρεί να υπονομεύσει την ελευθερία και την ασφάλειά μας.
Η Ρωσία επιδιώκει να σπείρει δυσπιστία και φόβο στις κοινωνίες μας. Όμως θα αποτύχει. Και εμείς θα συνεχίσουμε να στεκόμαστε στο πλευρό της Ουκρανίας για όσο χρειαστεί.
Αύριο θα συζητήσω το θέμα με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε. Το ζήτημα, συμπεριλαμβανομένης της επιβολής πρόσθετων κυρώσεων, θα προετοιμαστεί επίσης από τους υπουργούς Εξωτερικών κατά την προσεχή συνάντησή τους υπό την ιρλανδική προεδρία.»
Ο Ρούτε ήταν εξίσου κατηγορηματικός: «Το ΝΑΤΟ στέκεται σε πλήρη αλληλεγγύη με τη Γερμανία μετά τη ρωσική υβριδική επίθεση στη Λειψία». «Τα στοιχεία είναι σαφή», πρόσθεσε, διαμηνύοντας ότι η Συμμαχία θα ενισχύσει την ικανότητά της να αποτρέπει και να υπερασπίζεται όλους τους Συμμάχους απέναντι σε κάθε απειλή.
Τα στοιχεία είναι σαφή. Και χαιρετίζω τα μέτρα που ανακοίνωσε η Γερμανία ως απάντηση.
Το ΝΑΤΟ θα συνεχίσει να ενισχύει την ικανότητά μας να αποτρέπουμε και να υπερασπιζόμαστε όλους τους Συμμάχους απέναντι σε κάθε απειλή – συμπεριλαμβανομένων κακόβουλων ενεργειών όπως εκείνες που σημειώθηκαν στη Λειψία και σε άλλα σημεία της Συμμαχίας.
Οι προσπάθειες της Ρωσίας να μας εκφοβίσει, να υπονομεύσει την ενότητά μας και τη βούλησή μας να στηρίξουμε την Ουκρανία είναι μάταιες και θα αποτύχουν.
Η στήριξή μας προς την Ουκρανία παραμένει αταλάντευτη, όπως αταλάντευτη είναι και η ακλόνητη δέσμευσή μας στη συλλογική άμυνα του ΝΑΤΟ.»
Κάλας: «Τι περισσότερο μπορούμε να κάνουμε»
Η Κάλας, προσερχόμενη στη συνάντηση, έθεσε το ερώτημα ευθέως: «Τι κάνουμε γι’ αυτό;». Όπως είπε, οι «27» θα συζητήσουν «τι περισσότερο μπορούμε να κάνουμε», ενώ βρίσκονται ήδη υπό προετοιμασία περίπου 1.600 καταχωρίσεις προσώπων και οντοτήτων που συνδέονται με το ρωσικό στρατιωτικό σύμπλεγμα, με ενδεχόμενο να προστεθούν και άλλες.
Ο χαρακτηρισμός «κρατικά υποστηριζόμενη τρομοκρατία» ανεβάζει πάντως το πολιτικό βάρος της υπόθεσης πέρα από τη συνήθη ευρωπαϊκή ορολογία περί υβριδικών ενεργειών και δολιοφθοράς. Και ανοίγει αναπόφευκτα τη συζήτηση για το αν η «σαφής απάντηση» θα εξαντληθεί σε νέες κυρώσεις ή θα περάσει και στη θωράκιση αεροδρομίων, ενεργειακών δικτύων και άλλων κρίσιμων υποδομών.
Γιατί η Λειψία θεωρείται σημείο καμπής
Το θέμα παίρνει διαστάσεις και τα διεθνή μέσα δίνουν ιδιαίτερη βαρύτητα στις εξελίξεις. Μάλιστα η Le Monde επισημαίνει ότι είναι η πρώτη φορά που το Βερολίνο αποδίδει επισήμως στη Ρωσία επιχείρηση που πραγματοποιήθηκε στο γερμανικό έδαφος. Μέχρι τώρα, σημειώνει η γαλλική εφημερίδα, η κυβέρνηση απέφευγε να κατονομάσει ευθέως τη Μόσχα, τόσο λόγω της δυσκολίας απόδειξης της προέλευσης των υβριδικών ενεργειών όσο και επειδή δεν ήθελε να τροφοδοτήσει μια κλιμάκωση που προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία στη γερμανική κοινωνία.
Την ίδια ώρα η Die Zeit βλέπει επίσης μια ποιοτική αλλαγή εξηγώντας ότι δεν πρόκειται για κυβερνοεπίθεση, παραπληροφόρηση ή απλή παραβίαση εναέριου χώρου, αλλά για drone με εκρηκτικά που, σύμφωνα με την έρευνά της, χτύπησε το φτερό σταθμευμένου ουκρανικού Antonov και δεν εξερράγη. Σε σχόλιό της χαρακτηρίζει σημαντικό βήμα την ίδια τη δημόσια απόδοση ευθύνης στη Ρωσία, ενώ βλέπει τα πρώτα αντίμετρα του Βερολίνου ως περισσότερο περιορισμένα ένδειξη της προσπάθειας να αυξηθεί το κόστος για τη Μόσχα χωρίς ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Η σημασία του ίδιου του στόχου
Και ο τόπος δεν είναι αδιάφορος. Όπως εξηγούν η Le Monde και η Die Zeit, το αεροδρόμιο Λειψίας/Halle είναι κρίσιμος κόμβος για τα ουκρανικά Antonov και τη μεταφορά βαρέως και υπερμεγέθους φορτίου. Το ίδιο το ΝΑΤΟ επιβεβαιώνει ότι εκεί λειτουργεί η βάση του προγράμματος SALIS, μέσω του οποίου εννέα σύμμαχοι έχουν εξασφαλισμένη πρόσβαση σε ουκρανικά Antonov AN-124 — ικανά να μεταφέρουν έως και 120 τόνους το καθένα — για εθνικές αποστολές και επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ και της ΕΕ.
Η Die Zeit σημειώνει ότι τα ουκρανικά AN-124 είναι από τα ελάχιστα μη αμερικανικά αεροσκάφη που μπορούν να μεταφέρουν σε σύντομο χρόνο υπερμεγέθη στρατιωτικά φορτία κοντά στην Ουκρανία. Εφόσον στόχος ήταν το συγκεκριμένο Antonov, η ενέργεια άγγιζε επομένως όχι μόνο τη γερμανική ασφάλεια, αλλά μια πραγματική εφοδιαστική δυνατότητα της δυτικής υποστήριξης προς το Κίεβο.
Γιατί η Γερμανία
Ο Γερμανός αναλυτής ασφαλείας Κάρλο Μασάλα είχε ήδη περιγράψει στη Le Monde την απόπειρα ως καμπή στον υβριδικό πόλεμο κατά της Ευρώπης. Κατά την ανάλυσή του, η Γερμανία αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό στόχο επειδή είναι βασικός πυλώνας της ευρωπαϊκής υποστήριξης προς την Ουκρανία.
Η στρατηγική λογική είναι ότι η δημιουργία φόβου, πολιτικού κόστους και πίεσης στο Βερολίνο μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τη γερμανική βοήθεια αλλά συνολικά την ευρωπαϊκή στάση.
Μέτρα με μήνυμα αλλά και όρια
Μετά την απόδοση της ευθύνης, το Βερολίνο ανακοίνωσε το κλείσιμο του ρωσικού προξενείου στη Βόννη και του Russian House στο Βερολίνο, αυστηρότερους ελέγχους για Ρώσους υπηκόους και ενίσχυση της πίεσης στον ρωσικό «σκιώδη στόλο». Η Γαλλία κάλεσε επίσης τον επιτετραμμένο της ρωσικής πρεσβείας στο Παρίσι.
Ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών Γιόχαν Βάντεφουλ είχε προαναγγείλει μια «αναλογική και μελετημένη», αλλά αποφασιστική απάντηση. Η ουσία της γερμανικής στάσης βρίσκεται κυρίως στη δημόσια κατονομασία της Ρωσίας: το Βερολίνο επιχειρεί να δείξει ότι η «γκρίζα ζώνη» των υβριδικών επιχειρήσεων δεν εξασφαλίζει πλέον πολιτική ασυλία στη Μόσχα, αποφεύγοντας ταυτόχρονα μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Η Μόσχα απορρίπτει τις κατηγορίες και μιλά για «άνευ προηγουμένου κλιμάκωση». Την ίδια ώρα, νέα περιστατικά σαμποτάζ σε γραμμές υψηλής τάσης στο Βρανδεμβούργο εντείνουν τη συζήτηση για την προστασία κρίσιμων υποδομών, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει αποδοθεί ευθύνη σε συγκεκριμένο δράστη ή κράτος.
Και ο αμερικανικός παράγοντας
Η Ουάσιγκτον βρίσκεται επίσης στο φόντο. Ήδη από τον Αύγουστο, η Wall Street Journal και άλλα διεθνή μέσα είχαν μεταδώσει ότι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούσαν πως πίσω από την απόπειρα στη Λειψία βρισκόταν η Ρωσία. Το βάρος της δημόσιας αντίδρασης μετά τη γερμανική απόδοση ευθύνης πέφτει, πάντως, αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη και το ΝΑΤΟ, με τις ΗΠΑ να μην έχουν προβεί σε κάποια σχετική τοποθέτηση.
Η αμερικανική σιωπή αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της νέας διατλαντικής ισορροπίας: η Ουάσιγκτον έχει καταστήσει σαφές ότι περιμένει από τους Ευρωπαίους συμμάχους να αναλάβουν μεγαλύτερο –και σταδιακά πρωτεύοντα– ρόλο στην άμυνα της Ευρώπης. Υπό αυτή την έννοια, η Λειψία αποτελεί και μια πρώιμη δοκιμασία αυτής της μετατόπισης ευθυνών.
Αυτό ακριβώς είναι και το ευρύτερο διακύβευμα, καθώς η Λειψία αναγκάζει την Ευρώπη να δοκιμάσει πού βρίσκεται το όριο ανάμεσα στην απάντηση σε μια υβριδική επίθεση και στην κλιμάκωση μιας πιο άμεσης αντιπαράθεσης με τη Ρωσία. Η δημόσια κατονομασία της Μόσχας, η γλώσσα της Κάλας και η ταχεία κινητοποίηση ΕΕ και ΝΑΤΟ δείχνουν ότι το όριο αυτό έχει ήδη μετακινηθεί.
