Μία πρόσφατη αρχαιολογική ανακάλυψη στο Ισραήλ φέρνει στο φως ένα προϊστορικό σπήλαιο το οποίο ήταν σφραγισμένο για 300.000 ολόκληρα χρόνια και χαρακτηρίστηκε από τους αρχαιολόγους ως «χρονοκάψουλα», λόγω των ευρημάτων (εργαλεία, οστά ζώων και ενδείξεις χρήσης φωτιάς) του που ήταν σε πολύ καλή κατάσταση.
Η νέα ανακάλυψη που φωτίζει την Κατώτερη Παλαιολιθική εποχή
Το σπήλαιο αποτελεί ένα από τα ελάχιστα γνωστά αρχαιολογικά σημεία αυτής της περιόδου στην Εγγύς Ανατολή, καθώς παρόμοιοι χώροι είναι εξαιρετικά σπάνιοι. Στην ευρύτερη περιοχή έχουν εντοπιστεί μόλις λίγες δεκάδες αντίστοιχες θέσεις, γεγονός που αυξάνει τη σημασία της συγκεκριμένης ανακάλυψης.
Η πρώτη έρευνα πεδίου έχει ήδη φέρει στο φως μια σειρά από εργαλεία από πυριτόλιθο, κατάλοιπα οστών ζώων –συμπεριλαμβανομένων πλατονιών (ελαφιών), γαζελών και αρχαίων αλόγων– καθώς και σαφείς αποδείξεις ελεγχόμενης χρήσης φωτιάς, γεγονός που υποδηλώνει την ύπαρξη μιας κοινωνικά ενεργής και πολύπλοκης κοινότητας που κατοικούσε σε αυτή την περιοχή πολύ πριν από την άφιξη των Νεάντερταλ και των ανατομικά σύγχρονων ανθρώπων.
Η ανασκαφή του σπηλαίου που χρονολογείται από την εποχή του Αχευλο-Γιαβρουδιανού πολιτισμού– χρηματοδοτείται από την εταιρεία Ayalon Highways και διευθύνεται από τον Δρ. Κόμπι Βάρντι και τον Αμίτ Γκαμπάι της Αρχής Αρχαιοτήτων του Ισραήλ, σε συνεργασία με τον Καθηγητή Ρον Σίμελμιτς από το Ινστιτούτο Αρχαιολογίας Zinman και τη Σχολή Αρχαιολογίας και Θαλάσσιων Πολιτισμών του Πανεπιστημίου της Χάιφα.
«Είχαμε την τύχη να ανασκάψουμε έναν μοναδικό χώρο παγκόσμιας σημασίας, ο οποίος προστατεύτηκε από τη φθορά του χρόνου χάρη στις εξαιρετικές συνθήκες που επικρατούσαν εδώ», δηλώνει ο Καθηγητής Ρον Σίμελμιτς του Πανεπιστημίου της Χάιφα. «Αυτή η χρονοκάψουλα ανήκει σε μια ιδιαίτερη περίοδο στο τέλος της Κατώτερης Παλαιολιθικής εποχής, λίγο πριν οι Νεάντερταλ και οι σύγχρονοι άνθρωποι κυριαρχήσουν και εξαπλωθούν σε πολλές περιοχές.
«Οι σταδιακές αλλαγές που εμφανίστηκαν κατά την περίοδο αυτή στην ανθρώπινη φυσιολογία, την τεχνολογία και την κοινωνία, προμήνυαν τα χαρακτηριστικά και τα σύνθετα πρότυπα συμπεριφοράς που αναπτύχθηκαν αργότερα και χαρακτηρίζουν τόσο τους Νεάντερταλ όσο και τους σύγχρονους ανθρώπους», εξηγεί ο Καθηγητής Σίμελμιτς.
Και προσθέτει: «Σε κάποιο βαθμό, μπορούν να θεωρηθούν ως οι σπόροι που οδήγησαν στην ανάπτυξη του σύνθετου πολιτισμού μας. Μία από τις κεντρικές διεργασίες που συνέβαιναν τότε ήταν η μετάβαση στη διαβίωση σε μεγαλύτερες ομάδες και η παραμονή για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα στις ίδιες τοποθεσίες. Τα σπήλαια αυτής της περιόδου έχουν αποδώσει στοιχεία εντατικής χρήσης της φωτιάς και παρατεταμένης ανθρώπινης δραστηριότητας, υποδηλώνοντας μια πλούσια ζωή καταυλισμού. Πρόκειται για ευρήματα που πολλοί ερευνητές συνδέουν με την ανάπτυξη της κοινωνικής συνεργασίας και τη μεταβίβαση της γνώσης, στο πλαίσιο της ανθρώπινης εξέλιξης».
Σύμφωνα με τον Δρ. Κόμπι Βάρντι, επικεφαλής του Τμήματος Προϊστορίας στην Αρχή Αρχαιοτήτων του Ισραήλ, «είναι εξαιρετικά σπάνιο να βρεθεί ένας χώρος σε τέτοια κατάσταση διατήρησης. Κάθε αρχαιολόγος που επισκέπτεται την τοποθεσία μένει ενθουσιασμένος.
Πράγματι, η κατάσταση διατήρησης της τοποθεσίας έχει εκπλήξει τους ερευνητές, οι οποίοι δεν διστάζουν να τη χαρακτηρίσουν εξαιρετική.
Το σπήλαιο παρέμεινε αλλοίωτο για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, προσφέροντας μια καθαρή στρωματογραφική καταγραφή χωρίς μεταγενέστερες επιμολύνσεις.
Τα ευρήματα
Ο χώρος, που δεν υστερεί σε σημασία από τον γνωστό αρχαιολογικό χώρο Nahal Me’arot –και χρονολογείται στην ίδια περίοδο– θα μας επιτρέψει να μελετήσουμε με μεγάλη ακρίβεια πώς ζούσαν οι άνθρωποι εκείνη την εποχή. Ο πολιτισμός που ερευνούμε εδώ χαρακτηρίζεται από μια ποικιλία προηγμένων μεθόδων παραγωγής πυριτολιθικών εργαλείων, συμπεριλαμβανομένων μικρών κοφτερών χειροπελέκεων, ξέστρων και λεπίδων. Η ανασκαφή φέρνει επίσης στο φως οστά ζώων, όπως πλατωνιών, γαζελών και αρχαίων αλόγων, παράλληλα με ενδείξεις παρουσίας νερού, κάτι που πιθανώς καθιστούσε την τοποθεσία ελκυστική για τις αρχαίες ομάδες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών».
Η ανάλυση των ευρημάτων δείχνει ότι οι κάτοικοι πιθανότατα ζούσαν σε σχετικά μεγάλες και κοινωνικά οργανωμένες ομάδες, με συνεργασία στην κυνηγετική δραστηριότητα και στην παραγωγή εργαλείων. Η ύπαρξη επαναλαμβανόμενων τεχνικών υποδηλώνει μετάδοση γνώσης μεταξύ γενεών.
Λόγω της σπουδαιότητας του χώρου, η Αρχή Αρχαιοτήτων του Ισραήλ και το Πανεπιστήμιο της Χάιφα προωθούν ένα ερευνητικό πρόγραμμα μεγάλης κλίμακας, το οποίο επιδιώκει να ανασυνθέσει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι ζούσαν, προσαρμόζονταν στο περιβάλλον τους και ανέπτυσσαν νέους τρόπους ζωής και τεχνολογίες κατά τη διάρκεια της ανθρώπινης εξέλιξης.
«Εκτιμούμε ιδιαίτερα τον ενθουσιασμό που έδειξε η εταιρεία Ayalon Highways επιτρέποντάς μας να αναλάβουμε την ανασκαφή. Η ελπίδα είναι ότι, μετά την ολοκλήρωση της έρευνας, ο χώρος αυτός θα είναι ανοιχτός και προσβάσιμος σε όλους: στους κατοίκους του Φουρεϊντίς, στους μαθητές του κοντινού σχολείου και σε οποιονδήποτε ενδιαφέρεται για την προϊστορία της περιοχής», καταλήγουν οι ερευνητές.
