Το 1951, στο Σλάου (Slough) της Αγγλίας, τέθηκε σε λειτουργία η πρώτη επίσημη μόνιμη διάβαση πεζών με τις χαρακτηριστικές ασπρόμαυρες λωρίδες. Η ιδέα δεν γεννήθηκε ξαφνικά: ήδη από το 1949 είχαν δοκιμαστεί περίπου 1.000 πειραματικές διαβάσεις στη Βρετανία, ακόμη και με διαφορετικούς χρωματισμούς. Στόχος ήταν να ξεχωρίζει καθαρά ο χώρος διέλευσης των πεζών από το οδόστρωμα. Το συγκεκριμένο σημείο στο Σλάου δεν υπάρχει πλέον ως διάβαση, αφού η περιοχή πεζοδρομήθηκε.
Από τότε η «ζέβρα» έγινε παγκόσμιο σύμβολο οδικής ασφάλειας. Έγινε μάλιστα μέρος της ποπ κουλτούρας χάρη στο εξώφυλλο του δίσκου Abbey Road των Beatles, το 1969. Όμως η σημασία της δεν είναι διακοσμητική: είναι μια καθημερινή υπενθύμιση ότι ο δρόμος ανήκει και σε όσους περπατούν.
Από τη μπογιά στις φωτιζόμενες διαβάσεις
Σήμερα οι διαβάσεις συνδυάζονται με ανακλαστικά υλικά, προειδοποιητικές πινακίδες, φωτισμό LED, αισθητήρες που αντιλαμβάνονται την παρουσία πεζών και φωτεινά στοιχεία ενσωματωμένα στο οδόστρωμα. Σε ορισμένα σημεία το φως ενεργοποιείται όταν κάποιος πλησιάζει, ώστε να προειδοποιεί έγκαιρα τους οδηγούς, ιδίως τη νύχτα ή στη βροχή. Οι τεχνολογίες αυτές ενισχύουν την ορατότητα, δεν αντικαθιστούν όμως τη χαμηλή ταχύτητα, τη συντήρηση της διαγράμμισης και την υποχρέωση παραχώρησης προτεραιότητας.
Όταν ο πεζός βρίσκεται πάνω στη διάβαση
Στην Ελλάδα ο νόμος 5209/2025, στο άρθρο 43, απαιτεί από τους οδηγούς να πλησιάζουν τις σημασμένες διαβάσεις χωρίς φωτεινή ρύθμιση με μικρή ταχύτητα. Όταν πεζός χρησιμοποιεί ή ετοιμάζεται να χρησιμοποιήσει τη διάβαση, το όχημα πρέπει να ακινητοποιηθεί μέχρι να ολοκληρωθεί η διέλευση. Όπου υπάρχει φανάρι ή τροχονόμος ισχύουν οι αντίστοιχες ενδείξεις, ενώ ο οδηγός που στρίβει οφείλει να προστατεύει τους πεζούς που διασχίζουν νόμιμα τον δρόμο.
Αν αυτοκίνητο χτυπήσει πεζό μέσα στη διάβαση, η παράβαση αυτών των υποχρεώσεων αποτελεί σοβαρό στοιχείο ευθύνης του οδηγού. Δεν υπάρχει, ωστόσο, αυτόματη δικαστική ετυμηγορία μόνο από το σημείο της σύγκρουσης: εξετάζονται το φανάρι, η ταχύτητα, η ορατότητα, οι κινήσεις των εμπλεκομένων και τα αποδεικτικά στοιχεία. Αν υπάρξει τραυματισμός, μπορεί να ανακύψουν αστικές και ποινικές ευθύνες, πέρα από τις διοικητικές κυρώσεις.
Και αν ο πεζός διασχίζει τον δρόμο εκτός διάβασης;
Ο πεζός οφείλει να χρησιμοποιεί διαθέσιμη διάβαση και να συμμορφώνεται με τη σήμανση. Αν δεν υπάρχει διάβαση, πρέπει να ελέγχει την κυκλοφορία και να διασχίζει τον δρόμο με ασφάλεια, κατά κανόνα κάθετα. Η παράβαση αυτών των κανόνων μπορεί να οδηγήσει σε συνυπαιτιότητα ή, ανάλογα με τα γεγονότα, σε δική του ευθύνη. Δεν απαλλάσσει όμως αυτομάτως τον οδηγό: εκείνος εξακολουθεί να οφείλει προσοχή, ασφαλή ταχύτητα και αποφυγή προβλέψιμου κινδύνου. Το ποσοστό υπαιτιότητας και τυχόν αποζημίωση καθορίζονται κατά περίπτωση.
Τα πρόστιμα που προβλέπει ο ΚΟΚ
Για μη παραχώρηση προτεραιότητας σε πεζό προβλέπονται 150 ευρώ και αφαίρεση άδειας οδήγησης για 40 ημέρες. Η παραβίαση κανόνων κυκλοφορίας από πεζό, όπως η μη χρήση διαθέσιμης διάβασης, μπορεί να επιφέρει πρόστιμο 30 ευρώ. Για στάση ή στάθμευση πάνω ή κοντά σε διάβαση προβλέπονται 30 ευρώ και αφαίρεση άδειας για 40 ημέρες, ενώ για απαγορευμένη προσπέραση πριν ή πάνω σε διάβαση αναφέρονται 700 ευρώ και αφαίρεση άδειας για 30 ημέρες. Αν συντρέχουν άλλες παραβάσεις ή πρόκληση ατυχήματος, οι συνέπειες μπορεί να είναι βαρύτερες.
Το ουσιαστικό στοίχημα
Εβδομήντα πέντε χρόνια μετά την πρώτη επίσημη «ζέβρα», το ζητούμενο δεν είναι μόνο περισσότερες γραμμές στην άσφαλτο, αλλά διαβάσεις που φαίνονται, φωτίζονται, δεν καταλαμβάνονται από σταθμευμένα οχήματα και γίνονται σεβαστές. Η προστασία του πεζού ξεκινά πολύ πριν πατήσει την πρώτη άσπρη λωρίδα.
Πηγές
Guinness World Records – First zebra crossing · Slough Museum – The Zebra Crossing · Ν. 5209/2025, άρθρα 42–43 (e-nomothesia.gr) · 4Τροχοί, «Ο νέος ΚΟΚ και οι ποινές του» · Άρειος Πάγος, απόφαση 681/2021.
