Τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται και πάλι στο επίκεντρο μιας επικίνδυνης στρατιωτικής και ενεργειακής κρίσης, μόλις τρεις ημέρες πριν από τις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Τρίτη 3 Νοεμβρίου.
Οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν ανακοίνωσαν ότι τέσσερα πετρελαιοφόρα τυλίχθηκαν στις φλόγες και σημειώθηκαν εκρήξεις, καθώς επιχειρούσαν να διασχίσουν θαλάσσιες διαδρομές τις οποίες η Τεχεράνη χαρακτηρίζει «μη εγκεκριμένες».
Η είδηση μεταδόθηκε από το Al Jazeera και το Reuters, με το διεθνές πρακτορείο να επισημαίνει ότι δεν έχει καταστεί δυνατή η ανεξάρτητη επιβεβαίωση του συνόλου των ιρανικών ισχυρισμών.
Σύμφωνα με την ιρανική πλευρά, ένα από τα δεξαμενόπλοια μετέφερε περισσότερα από δύο εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και προσέκρουσε σε θαλάσσια νάρκη.
Τι γνωρίζουμε για τα δεξαμενόπλοια
Η βρετανική υπηρεσία ασφάλειας ναυσιπλοΐας UKMTO κατέγραψε ξεχωριστά περιστατικά επιθέσεων εναντίον εμπορικών πλοίων στην περιοχή. Σε μία περίπτωση αναφέρθηκε πλήγμα από άγνωστο βλήμα και σε άλλη πυρκαγιά μετά από χτύπημα στην αριστερή πλευρά πλοίου.
Παράλληλα, το πολεμικό ναυτικό του Ομάν ανακοίνωσε τη διάσωση 25 μελών πληρώματος εμπορικού πλοίου με σημαία Παναμά, το οποίο είχε δεχθεί πλήγμα κοντά στη χερσόνησο Μουσαντάμ.
Δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί εάν τα περιστατικά αυτά συνδέονται με τα τέσσερα δεξαμενόπλοια που αναφέρει η Τεχεράνη.
Η αντίδραση Τραμπ και η προειδοποίηση για νέο πόλεμο
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι ο πόλεμος με το Ιράν πρόκειται σύντομα να ολοκληρωθεί, επιμένοντας όμως ότι η Ουάσιγκτον χρειάζεται εγγυήσεις πως η Τεχεράνη δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο.
Πίσω από αυτές τις δηλώσεις, ωστόσο, αμερικανικά δημοσιεύματα περιγράφουν εντατική στρατιωτική προετοιμασία.
Το Associated Press αποκάλυψε ότι Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν προειδοποιήσει συμμάχους στη Μέση Ανατολή να προετοιμαστούν για ενδεχόμενα νέα πλήγματα κατά του Ιράν μετά τις εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, αλλά και για ιρανικά αντίποινα εναντίον ενεργειακών εγκαταστάσεων.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες αυτές, ο Τραμπ δεν έχει λάβει οριστική απόφαση. Η πιθανή επιχείρηση περιγράφεται ως περιορισμένης διάρκειας, ενδεχομένως λίγων ημερών, χωρίς όμως να υπάρχει εγγύηση ότι η ιρανική απάντηση θα είναι εξίσου περιορισμένη.
Τα κοινά σχέδια ΗΠΑ και Ισραήλ
Το Al Jazeera, επικαλούμενο δημοσιεύματα των New York Times και της Wall Street Journal, αναφέρει ότι ΗΠΑ και Ισραήλ έχουν καταρτίσει σχέδια νέων στρατιωτικών επιχειρήσεων μετά τις ενδιάμεσες εκλογές.
Ο επικεφαλής της αμερικανικής Κεντρικής Διοίκησης, ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, φέρεται να ενημέρωσε τον Τραμπ για τις διαθέσιμες στρατιωτικές επιλογές.
Την ίδια στιγμή, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς φέρεται να έχει προτείνει απευθείας συνάντηση με τον Ιρανό αξιωματούχο Μοχσέν Ρεζαΐ, αναδεικνύοντας τη διπλή στρατηγική της Ουάσιγκτον: στρατιωτική πίεση και διατήρηση διπλωματικών διαύλων.
Το Κατάρ συνεχίζει τις μεσολαβητικές προσπάθειες, ενώ το Πακιστάν δηλώνει συγκρατημένα αισιόδοξο για την προοπτική διαπραγματεύσεων.
Πετρέλαιο, φυσικό αέριο και LNG: Οι τιμές που προκαλούν συναγερμό
Η αγορά πετρελαίου παρακολουθεί τις εξελίξεις με ιδιαίτερη ανησυχία. Το Brent διαμορφώνεται περίπου 57% υψηλότερα από τα επίπεδα πριν από την έναρξη του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου.
Στο φυσικό αέριο, η κατάσταση είναι ακόμη πιο πιεστική. Το Reuters κατέγραψε την πρώτη επάνοδο του ευρωπαϊκού TTF στα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα από τον Δεκέμβριο του 2022. Στις 30 Οκτωβρίου η τιμή κινήθηκε ακόμη υψηλότερα.
Πιο συγκεκριμένα:
Στον τελευταίο διαθέσιμο συγκεντρωτικό πίνακα που αναφέρθηκε στο ρεπορτάζ, στις 30 Οκτωβρίου το Brent βρισκόταν στα 113,54 δολάρια το βαρέλι και το WTI στα 104,19 δολάρια. Το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο TTF αναφερόταν στα 102,89 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ ο ασιατικός δείκτης LNG JKM στις 29 Οκτωβρίου στα 32,04 δολάρια ανά MMBtu.
Το LNG και η απειλή ενός νέου ενεργειακού χειμώνα
Η κρίση επηρεάζει άμεσα και την αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Το Κατάρ, ένας από τους σημαντικότερους εξαγωγείς LNG παγκοσμίως, εξαρτάται από τη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο. Οι περιορισμοί στη διέλευση των πλοίων και ο κίνδυνος νέων επιθέσεων δυσχεραίνουν την τροφοδοσία των διεθνών αγορών.
Σύμφωνα με το Reuters, τα αποθέματα φυσικού αερίου της Ευρώπης βρίσκονται κοντά στο 75%, ενώ στη Γερμανία κυμαίνονται γύρω στο 60%. Πρόκειται για επίπεδα που προκαλούν ανησυχία ενόψει του χειμώνα.
Η αμερικανική Cheniere Energy, από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς LNG, αναθεώρησε ανοδικά τις οικονομικές προβλέψεις της, καθώς η ζήτηση για αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο ενισχύεται. Οι εξαγωγές της αυξήθηκαν κατά 15,3% το τρίτο τρίμηνο σε ετήσια βάση.
Τι σημαίνει η κρίση για την Ελλάδα
Η Ελλάδα δεν βρίσκεται μακριά από τις οικονομικές συνέπειες των εξελίξεων.
Μια παρατεταμένη άνοδος των διεθνών τιμών μπορεί να μεταφερθεί σταδιακά στα πρατήρια καυσίμων, στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος, στη θέρμανση και στο κόστος μεταφοράς προϊόντων.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι εισαγωγές LNG, οι εγκαταστάσεις της Ρεβυθούσας και της Αλεξανδρούπολης, αλλά και οι διασυνδέσεις με τις γειτονικές αγορές.
Η ύπαρξη εναλλακτικών πηγών τροφοδοσίας προσφέρει δυνατότητες διαφοροποίησης, δεν εξασφαλίζει όμως προστασία από μια γενικευμένη άνοδο των διεθνών τιμών.
Για τα ελληνικά νοικοκυριά, ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι να συνδυαστούν υψηλές τιμές ενέργειας με αυξήσεις σε μεταφορές, τρόφιμα και υπηρεσίες.
Η αμερικανική αντίδραση και οι πολιτικές πιέσεις
Στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών, το ενδεχόμενο νέας στρατιωτικής επιχείρησης προκαλεί αντιδράσεις.
Ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Κρις Μέρφι δήλωσε, σύμφωνα με το Al Jazeera, ότι έχει ενημερωθεί για τα σχέδια επανέναρξης των επιθέσεων και εξέφρασε έντονη αντίθεση.
Η αμερικανική στρατιωτική διοίκηση διέψευσε επίσης ιρανικό ισχυρισμό περί καταστροφής αμερικανικού μη επανδρωμένου σκάφους επιφανείας, υποστηρίζοντας ότι όλα τα σχετικά σκάφη είναι καταγεγραμμένα.
Αυτή είναι μία από τις συγκεκριμένες αμερικανικές διαψεύσεις που έχουν δημοσιοποιηθεί, χωρίς να συνιστά συνολική επίσημη απάντηση για την τύχη των τεσσάρων δεξαμενόπλοιων.
Η Τρίτη των εκλογών και τα τρία ενδεχόμενα
Η 3η Νοεμβρίου αποτελεί πλέον κρίσιμο χρονικό ορόσημο.
Πρώτο ενδεχόμενο είναι να συνεχιστούν οι διπλωματικές προσπάθειες, με τη μεσολάβηση του Κατάρ και του Πακιστάν, ώστε να αποφευχθεί νέα μεγάλης κλίμακας στρατιωτική αναμέτρηση.
Δεύτερο είναι να πραγματοποιηθούν περιορισμένα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα, με στόχο στρατιωτικές και άλλες στρατηγικές εγκαταστάσεις του Ιράν.
Τρίτο και περισσότερο επικίνδυνο είναι τα πλήγματα να προκαλέσουν ευρύτερα ιρανικά αντίποινα σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, λιμάνια, αγωγούς και υποδομές χωρών του Κόλπου.
Πρόκειται για πιθανά σενάρια, όχι για επιβεβαιωμένες αποφάσεις.
Το μεγάλο ερώτημα δεν είναι μόνο εάν ο Τραμπ θα επιλέξει να χτυπήσει μετά τις εκλογές, αλλά εάν μια επιχείρηση που σχεδιάζεται ως σύντομη μπορεί πράγματι να παραμείνει σύντομη.
Και αυτό ακριβώς είναι που ανησυχεί τις αγορές: ότι μια νέα στρατιωτική κλιμάκωση στα Στενά του Ορμούζ μπορεί να μετατραπεί σε ακόμη μεγαλύτερη διεθνή ενεργειακή κρίση, με συνέπειες που θα φτάσουν από τα διυλιστήρια της Μέσης Ανατολής μέχρι τους λογαριασμούς των ευρωπαϊκών νοικοκυριών.
