ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ – ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ
Το 20ό πακέτο κυρώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά της Ρωσίας εγκρίθηκε οριστικά, έπειτα από την άρση του ουγγρικού βέτο που είχε μπλοκάρει για μήνες τόσο τις νέες κυρώσεις όσο και το δάνειο των 90 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία, με τις Βρυξέλλες να προχωρούν τελικά σε έναν συμβιβασμό που αφήνει εκτός την πλήρη απαγόρευση ναυτιλιακών υπηρεσιών.
Η ελληνική πλευρά είχε εκφράσει από νωρίς σοβαρές επιφυλάξεις για ένα οριζόντιο μπλόκο στις ναυτιλιακές υπηρεσίες, προειδοποιώντας ότι μια μονομερής ευρωπαϊκή απαγόρευση θα μπορούσε να αποδειχθεί αναποτελεσματική, ενισχύοντας τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» και μεταφέροντας τη δραστηριότητα σε τρίτες χώρες, χωρίς ουσιαστική μείωση των ρωσικών εσόδων. Παράλληλα, υπογράμμιζε την ανάγκη ευθυγράμμισης με τη G7, ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα των μέτρων και η αποφυγή στρεβλώσεων στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου.
Το τελικό αποτέλεσμα επιβεβαιώνει σε μεγάλο βαθμό αυτή τη γραμμή: αντί για άμεση πλήρη απαγόρευση, το πακέτο εισάγει τη νομική βάση για μελλοντική επιβολή περιορισμών στις θαλάσσιες μεταφορές ρωσικού πετρελαίου, η οποία θα ενεργοποιηθεί μόνο σε πλήρη συντονισμό με τη G7 και τον μηχανισμό του ανώτατου ορίου τιμής (price cap), κατόπιν νέας απόφασης του Συμβουλίου και με πρόβλεψη μεταβατικής περιόδου.
Παράλληλα, η ΕΕ μετατοπίζει το βάρος των κυρώσεων στην αντιμετώπιση της καταστρατήγησης, με στοχευμένες παρεμβάσεις σε δίκτυα που λειτουργούν μέσω τρίτων χωρών – μεταξύ των οποίων και η Τουρκία – καθώς και με την ενεργοποίηση για πρώτη φορά του ευρωπαϊκού μηχανισμού «anti-circumvention».
Μέτρα που αφορούν τη ναυτιλία (όπως προβλέπονται στο 20ό πακέτο)
Στον ναυτιλιακό τομέα, το 20ό πακέτο κυρώσεων προβλέπει:
Επέκταση των καταχωρίσεων που αφορούν το «οικοσύστημα του σκιώδους στόλου», με την προσθήκη νέων οντοτήτων – συμπεριλαμβανομένων φορέων που δραστηριοποιούνται σε τρίτες χώρες – καθώς και ενός σημαντικού ναυτασφαλιστικού παρόχου.
Παράλληλα, προστίθενται 46 νέα πλοία, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των πλοίων που έχουν καταχωριστεί από την ΕΕ σε 632. Τα πλοία αυτά υπόκεινται σε απαγόρευση πρόσβασης σε λιμένες της ΕΕ και σε απαγόρευση παροχής υπηρεσιών.
Επίσης, προβλέπεται ότι η ΕΕ θα συνεχίσει τις επαφές με κράτη σημαίας, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα νηολόγιά τους δεν θα επιτρέπουν την καταχώριση πλοίων που εμπλέκονται σε δραστηριότητες καταστρατήγησης κυρώσεων. Σημειώνεται επίσης ότι 11 πλοία αφαιρούνται από τον κατάλογο, υποδεικνύοντας ότι υπάρχει δυνατότητα διαγραφής σε περίπτωση συμμόρφωσης.
Εισάγονται εγγυήσεις για τις πωλήσεις δεξαμενόπλοιων από την ΕΕ, με στόχο την αποτροπή χρήσης τους από τη Ρωσία. Αυτό περιλαμβάνει αυξημένες υποχρεώσεις δέουσας επιμέλειας (due diligence) για τους ευρωπαίους πωλητές, καθώς και υποχρεωτική ρήτρα «no Russia» στα συμβόλαια πώλησης, ώστε να αποτραπεί η ένταξη των πλοίων στον σκιώδη στόλο.
Προβλέπεται επίσης ρήτρα που διευκολύνει την απόσυρση ή ανακύκλωση πλοίων που αποχωρούν από το συγκεκριμένο δίκτυο.
Επιβάλλονται κυρώσεις σε λιμενικές υποδομές, με την καταχώριση δύο ρωσικών λιμένων (Μουρμάνσκ και Τουάπσε), καθώς και –για πρώτη φορά– ενός λιμένα τρίτης χώρας (Karimun Oil Terminal στην Ινδονησία), λόγω της σύνδεσής τους με δραστηριότητες του σκιώδους στόλου και την καταστρατήγηση του ανώτατου ορίου τιμής στο ρωσικό πετρέλαιο.
Προβλέπεται η δημιουργία νομικής βάσης για μελλοντική απαγόρευση θαλάσσιων υπηρεσιών που σχετίζονται με τη μεταφορά ρωσικού αργού πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων. Η εν λόγω απαγόρευση δεν τίθεται σε ισχύ με το παρόν πακέτο, αλλά θα εφαρμοστεί σε μεταγενέστερο στάδιο, σε πλήρη συντονισμό με τη G7 και τον μηχανισμό του price cap. Το Συμβούλιο θα αποφασίσει για την έναρξη ισχύος, λαμβάνοντας υπόψη και την ανάγκη για κατάλληλη μεταβατική περίοδο (wind-down period).
Εισάγεται απαγόρευση παροχής υπηρεσιών συντήρησης σε ρωσικά δεξαμενόπλοια LNG και παγοθραυστικά.
Απαγορεύονται οι υπηρεσίες σε τερματικούς σταθμούς LNG, παρέχοντας τη δυνατότητα σε ευρωπαϊκούς φορείς να καταγγείλουν μακροχρόνιες συμβάσεις με ρωσικούς φορείς.
Καταπολέμηση της καταστρατήγησης – στο στόχαστρο και τρίτες χώρες
Κεντρικό στοιχείο του πακέτου αποτελεί η ενεργοποίηση, για πρώτη φορά, του μηχανισμού κατά της καταστρατήγησης κυρώσεων, με την ΕΕ να διαμηνύει ότι δεν θα ανεχθεί συστηματική παράκαμψη των μέτρων μέσω τρίτων χωρών.
Η πρώτη εφαρμογή αφορά την Κιργιζία, λόγω συστηματικής επανεξαγωγής ευρωπαϊκών προϊόντων υψηλής τεχνολογίας προς τη Ρωσία.
Παράλληλα, το πακέτο επεκτείνει τη στόχευση σε διεθνή δίκτυα που υποστηρίζουν τη ρωσική πολεμική βιομηχανία, με την προσθήκη 60 νέων οντοτήτων, εκ των οποίων 28 σε τρίτες χώρες, μεταξύ των οποίων η Κίνα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Τουρκία.
Χρηματοπιστωτικά και εμπορικά μέτρα
Πέραν της ναυτιλίας, το πακέτο ενισχύει την πίεση στον χρηματοπιστωτικό και εμπορικό τομέα.
Συγκεκριμένα, επεκτείνεται η απαγόρευση συναλλαγών με 20 επιπλέον ρωσικές τράπεζες, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό σε 70, ενώ επιβάλλονται περιορισμοί και σε τράπεζες τρίτων χωρών – σε Κιργιζία, Λάος και Αζερμπαϊτζάν – που διευκολύνουν την παράκαμψη των κυρώσεων.
Παράλληλα, η ΕΕ προχωρά σε πλήρη τομεακή απαγόρευση συναλλαγών με ρωσικούς παρόχους υπηρεσιών crypto, καθώς και σε απαγόρευση χρήσης του RUBx και του υπό ανάπτυξη ψηφιακού ρουβλίου, επιχειρώντας να κλείσει εναλλακτικά κανάλια χρηματοδότησης.
Στο εμπορικό πεδίο, εισάγονται νέες απαγορεύσεις εξαγωγών και εισαγωγών, αξίας άνω των 800 εκατ. ευρώ, με στόχο την περαιτέρω αποδυνάμωση της ρωσικής στρατιωτικο-βιομηχανικής βάσης.
Πρόσθετες κυρώσεις και προπαγάνδα
Το πακέτο περιλαμβάνει 120 νέες καταχωρίσεις (φυσικών προσώπων και οντοτήτων), με δέσμευση περιουσιακών στοιχείων και ταξιδιωτικές απαγορεύσεις, στοχεύοντας μεταξύ άλλων:ολιγάρχες, πρόσωπα που εμπλέκονται στην απαγωγή παιδιών και δίκτυα προπαγάνδας
Παράλληλα, ενισχύονται τα μέτρα κατά της ρωσικής προπαγάνδας, με στόχευση «mirror sites» που αναπαράγουν περιεχόμενο απαγορευμένων μέσων όπως το Russia Today (RT) και το Sputnik, διευκολύνοντας την ταχύτερη αφαίρεση ή μπλοκάρισμά τους εντός της ΕΕ.
