Στην πολιτική υπάρχουν στιγμές που ένας ηγέτης αποκαλύπτεται. Όχι από αυτά που λέει όταν όλα πηγαίνουν καλά, αλλά από αυτά που εκτοξεύει όταν στριμώχνεται. Και ο Έντι Ράμα, μπροστά στη θύελλα αντιδράσεων για την αμφιλεγόμενη τουριστική επένδυση στα αλβανικά παράλια, δείχνει να επιλέγει την πιο παλιά συνταγή εξουσίας: όταν το εσωτερικό πρόβλημα φουντώνει, εφεύρε έναν εξωτερικό εχθρό.
Ο Έντι Ράμα μοιάζει να βρίσκεται ανάμεσα σε δύο εκδοχές του εαυτού του.
Ή έχει πραγματικά πολιτική τρικυμία στο μυαλό του ή λειτουργεί ως ένας απόλυτα ψυχρός, κυνικός εκτελεστής πολιτικής σκοπιμότητας, που λέει ό,τι χρειάζεται, όποτε το χρειάζεται, για να προστατεύσει το αφήγημά του και τα συμφέροντα που έχει επιλέξει να υπηρετήσει.
Η υπόθεση της εξωφρενικής επένδυσης του Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρού του Ντόναλντ Τραμπ, στα παράλια της Αλβανίας, δεν είναι μια απλή ιστορία τουριστικής ανάπτυξης. Δεν είναι ένα ακόμη project με πεντάστερα ξενοδοχεία, γυαλιστερές μακέτες και υποσχέσεις για «νέα εποχή». Είναι μια υπόθεση που αγγίζει περιουσίες, περιβάλλον, μειονοτικά δικαιώματα, πολιτική διαφάνεια και τελικά την ίδια την ποιότητα της δημοκρατίας στη γειτονική χώρα.
Και όσο η υπόθεση φουντώνει, τόσο ο Ράμα επιχειρεί να αλλάξει το κάδρο. Αντί να απαντήσει πειστικά στα ερωτήματα για το πώς παραχωρήθηκαν εκτάσεις, με ποιες διαδικασίες, με ποιες περιβαλλοντικές εγγυήσεις και με ποιον σεβασμό στους ανθρώπους που διεκδικούν δικαιώματα στην περιοχή, προτιμά να δείχνει αλλού. Πότε προς την Ελλάδα. Πότε προς «ανταγωνιστές» της τουριστικής Αλβανίας. Πότε προς έναν αόρατο υβριδικό πόλεμο. Και τώρα, σύμφωνα με όσα μεταδίδονται, ακόμη και προς τον ρωσικό δάκτυλο.
Εδώ αρχίζει το πολιτικό παράλογο.
Από τη μία, ο Αλβανός πρωθυπουργός φέρεται να υποστηρίζει ότι δεν γνώριζε την παρουσία ελληνικού στοιχείου στην περιοχή. Από την άλλη, όταν οι αντιδράσεις φουντώνουν και όταν οι ομογενείς, μαζί με περιβαλλοντικές οργανώσεις και Αλβανούς πολίτες, βγαίνουν απέναντι στο σχέδιο, αρχίζει να αναζητά υποκινητές, σκοτεινά κέντρα και ξένες παρεμβάσεις.
Δηλαδή, χθες δεν ήξερε ποιοι ζουν εκεί. Σήμερα, ξέρει ποιος τους ξεσηκώνει.
Αυτό δεν είναι σοβαρή πολιτική διαχείριση. Είναι πανικός με κοστούμι εξουσίας.
Η περιοχή Βιόσα-Νάρτα δεν είναι ένα οποιοδήποτε παραθαλάσσιο φιλέτο. Πρόκειται για έναν από τους πιο σημαντικούς παράκτιους βιότοπους της Αλβανίας και της ευρύτερης περιοχής, με διεθνή περιβαλλοντική αξία. Περιβαλλοντικές οργανώσεις καταγγέλλουν ότι δεν τηρήθηκαν οι αναγκαίες διαδικασίες, ότι δεν υπήρξαν οι απαιτούμενες άδειες και μελέτες, και ότι η προστατευόμενη περιοχή μετατρέπεται σε πεδίο εργολαβικής επέλασης.
Από την άλλη πλευρά, κάτοικοι της περιοχής, ανάμεσά τους και μέλη της ελληνικής εθνικής μειονότητας, υποστηρίζουν ότι έχουν ανοιχτές εκκρεμότητες με περιουσίες που χάθηκαν επί κομμουνιστικού καθεστώτος και δεν έχουν αποδοθεί οριστικά στους νόμιμους δικαιούχους.
Και μέσα σε όλα αυτά, έρχεται η επένδυση Κούσνερ.
Μια επένδυση που ο Ράμα διαφήμισε ως σύμβολο της «νέας Αλβανίας». Μια επένδυση που θέλησε να παρουσιάσει ως διαβατήριο προς τη διεθνή τουριστική ελίτ. Μόνο που οι λαοί δεν ζουν μέσα σε μακέτες. Ζουν πάνω στη γη τους, στις μνήμες τους, στα δικαιώματά τους και στο περιβάλλον που τους περιβάλλει. Και φυσικά κι αυτή το κέρδος που δικαιούνται από τις επενδύσεις. Με θέση εργασίας και επιχειρηματική συνδρομή.
Και όταν αυτή η γη περιφράσσεται, όταν μπαίνουν μπουλντόζες, όταν κάτοικοι και διαδηλωτές βλέπουν την πρόσβαση να περιορίζεται, όταν καταγράφονται επεισόδια και τραυματισμοί, τότε το ζήτημα παύει να είναι επενδυτικό. Γίνεται βαθιά πολιτικό.
Ο Ράμα, αντί να καταλάβει το μέγεθος της κρίσης, φαίνεται να επιλέγει την προσβολή ως άμυνα.
Μιλά για «εχθρούς» της ευρωπαϊκής Αλβανίας. Υπονοεί ότι όσοι αντιδρούν είναι εργαλεία τρίτων. Αφήνει να αιωρείται ότι πίσω από τις αντιδράσεις βρίσκονται σκοτεινά συμφέροντα, Έλληνες, ανταγωνιστές, Ρώσοι, όποιος βολεύει κάθε φορά το αφήγημα της στιγμής.
Και βέβαια, η Ελλάδα δεν μπορεί να κάνει πως δεν βλέπει.
Όχι επειδή πρέπει να εμπλακεί σε εθνικιστικούς καβγάδες. Αλλά επειδή εδώ υπάρχουν ζητήματα που αφορούν την ελληνική εθνική μειονότητα, περιουσιακά δικαιώματα, ανθρώπινη αξιοπρέπεια και σεβασμό θεμελιωδών ευρωπαϊκών κανόνων. Η Αλβανία είναι υποψήφια προς ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να συμπεριφέρεται σαν να βρίσκεται εκτός ευρωπαϊκού ελέγχου όταν πιέζεται.
Η Ευρώπη δεν είναι μόνο κονδύλια, τουρισμός, επενδυτές και φωτογραφίες με ισχυρούς. Είναι κράτος δικαίου. Είναι μειονοτικά δικαιώματα. Είναι προστασία του περιβάλλοντος. Είναι διαφάνεια. Είναι απαντήσεις.
Αν όλα έχουν γίνει νόμιμα, όπως υποστηρίζει ο Ράμα, τότε ας παρουσιαστούν όλα στο φως. Οι συμβάσεις, οι διαδικασίες, οι άδειες, οι μελέτες, οι τίτλοι, οι αποφάσεις, οι εμπλεκόμενες εταιρείες, η προέλευση των κεφαλαίων. Όχι με επικοινωνιακά πυροτεχνήματα. Με έγγραφα. Με θεσμική λογοδοσία. Με σεβασμό στην κοινωνία.
Γιατί όσο ο Ράμα απαντά με θεωρίες περί εξωτερικών υποκινητών, τόσο ενισχύει την υποψία ότι προσπαθεί να κρύψει την ουσία πίσω από θόρυβο.
