Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την Πέμπτη το EU KIDS Act, τη νέα νομοθετική πρόταση για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο, μόλις μία ημέρα αφότου η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν την προανήγγειλε από το βήμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο, στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης. Στην καρδιά της πρότασης βρίσκεται ένα νέο πανευρωπαϊκό ηλικιακό πλαίσιο: κανένα social media για παιδιά κάτω των 13 ετών, κανένας αυτόνομος προσωπικός λογαριασμός πριν από τα 15, ενώ από τα 13 έως τα 15 θα επιτρέπονται μόνο περιορισμένοι «mini accounts» που δημιουργούνται και ελέγχονται από γονέα ή κηδεμόνα. Από τα 15 έως τα 18 οι ανήλικοι θα μπορούν να διαθέτουν δικό τους λογαριασμό, αλλά οι πλατφόρμες θα υποχρεούνται να εφαρμόζουν ειδικές δικλίδες ασφαλείας εξ αρχής.
Πιο ειδικά η φον ντερ Λάιεν εξήγησε ότι η αλλαγή δεν αφορά μόνο τα ηλικιακά όρια, αλλά και τις ίδιες τις υποχρεώσεις των πλατφορμών. Αν μια λειτουργία κριθεί εθιστική, θα πρέπει να αφαιρεθεί και, μέχρι να γίνει αυτό, η υπηρεσία δεν θα μπορεί να είναι προσβάσιμη σε παιδιά και ανηλίκους. Παράλληλα, αντιστρέφεται το βάρος της απόδειξης: αντί οι αρχές να πρέπει εκ των υστέρων να αποδεικνύουν ότι μια λειτουργία είναι επιβλαβής, οι ίδιες οι πλατφόρμες θα πρέπει εκ των προτέρων να αποδεικνύουν, με αναλυτικά σχέδια ασφάλειας, ότι οι υπηρεσίες τους είναι «safe by design».
«…ξαναδίνουμε στους γονείς τον πρώτο λόγο, προσφέροντάς τους τα εργαλεία για να βοηθήσουν τα παιδιά τους να κινούνται σε έναν ασφαλέστερο διαδικτυακό κόσμο» δήλωσε η πρόεδρος της Κομισιόν κατά την παρουσίαση της νομοθετικής πρότασης.
Το μοντέλο που προτείνει η Κομισιόν είναι κλιμακωτό ανά ηλικία. Για τα παιδιά 3 έως κάτω των 13 ετών δεν θα επιτρέπεται η πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης· θα μπορούν, ωστόσο, μέσω λογαριασμού του κηδεμόνα, να χρησιμοποιούν ειδικά σχεδιασμένες υπηρεσίες διαμοιρασμού βίντεο κατάλληλες για παιδιά και έως μία ώρα ημερησίως. Για τις ηλικίες 13 έως κάτω των 15, τα mini accounts θα έχουν περιορισμένες κοινωνικές επαφές και μέγιστο χρόνο χρήσης επίσης μία ώρα την ημέρα. Το ενημερωτικό της Επιτροπής προβλέπει ακόμη καθόλου οθόνες για παιδιά κάτω των 3 ετών.
Η πρόταση αλλάζει ταυτόχρονα τη λογική της εποπτείας των μεγάλων πλατφορμών: η Κομισιόν θέλει να αντιστρέψει το βάρος της απόδειξης, ώστε να μην απαιτείται από τις αρχές να αποδεικνύουν πρώτα ότι μία υπηρεσία βλάπτει τα παιδιά, αλλά οι ίδιες οι πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες να πρέπει να αποδεικνύουν εκ των προτέρων ότι οι υπηρεσίες τους είναι «safe by design» – ασφαλείς εκ σχεδιασμού.
«Δεν πρόκειται για το αν οι ανήλικοι έχουν πρόσβαση στα social media. Πρόκειται για το πότε και με ποιον τρόπο επιτρέπουμε στα social media να έχουν πρόσβαση στους ανηλίκους μας», είχε δηλώσει μία ημέρα νωρίτερα η φον ντερ Λάιεν, υπογραμμίζοντας ότι «τους κανόνες τους αποφασίζει η Ευρώπη, όχι οι Big Tech».
«Να δώσουμε ξανά την ανατροφή των παιδιών στους γονείς και την παιδική ηλικία πίσω στα παιδιά»
Η Χένα Βιρκούνεν, η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Τεχνολογική Κυριαρχία, την Ασφάλεια και τη Δημοκρατία, τόνισε από την πλευρά της ότι το EU KIDS Act έρχεται να συμπληρώσει το πλαίσιο προστασίας που έχει ήδη δημιουργήσει η ΕΕ μέσω του Digital Services Act και του AI Act. Αναφέρθηκε στις έρευνες κατά των TikTok και Meta για εθιστικό σχεδιασμό, ανεπαρκή επαλήθευση ηλικίας και φαινόμενα «rabbit hole» (δηλαδή τη σταδιακή διοχέτευση των ανηλίκων, μέσω αλγοριθμικών προτάσεων, σε ολοένα πιο επιβλαβές περιεχόμενο), αλλά και στις προκαταρκτικές διαπιστώσεις κατά μεγάλων πορνογραφικών πλατφορμών για ανεπαρκή συστήματα επαλήθευσης ηλικίας.
Υπογράμμισε επίσης ότι για όλους τους ανηλίκους κάτω των 18 ετών θα ισχύουν κανόνες «safety by design», με απαγόρευση ανεπιθύμητων μηνυμάτων από αγνώστους, προσωποποιημένων διαφημίσεων και εθιστικών λειτουργιών, ενώ τα AI chatbots και οι «AI companions» δεν θα μπορούν να λειτουργούν με τρόπους που δημιουργούν συναισθηματική εξάρτηση στα παιδιά.
Η ίδια επέμεινε ότι η ευθύνη δεν θα μετακυλίεται αποκλειστικά στους γονείς: οι πλατφόρμες θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι οι υπηρεσίες τους είναι ασφαλείς, να ελέγχουν τους κινδύνους πριν από την κυκλοφορία νέων λειτουργιών και να παρακολουθούν πιθανές βλάβες και μετά την έναρξη λειτουργίας τους.
«Με το KIDS Act θέλουμε να δώσουμε ξανά την ανατροφή των παιδιών στους γονείς — και την παιδική ηλικία πίσω στα παιδιά».υπογράμμισε από την πλευρά της η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Τεχνολογική Κυριαρχία, την Ασφάλεια και τη Δημοκρατία, Χένα Βιρκούνεν.
Η πρόταση οργανώνεται σε τέσσερις βασικούς πυλώνες:
1. Καθυστέρηση της πρόσβασης στα social media
Το EU KIDS Act προβλέπει ότι τα παιδιά θα μπορούν να δημιουργούν αυτόνομο λογαριασμό σε υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης μόνο από την ηλικία των 15 ετών.
Για παιδιά από 13 έως κάτω των 15 ετών, ο γονέας ή κηδεμόνας θα μπορεί να δημιουργεί έναν «mini account» μέσα από τον δικό του λογαριασμό. Μέσω αυτού ο ανήλικος θα έχει πρόσβαση σε κατάλληλες για την ηλικία του υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης και πλατφόρμες βίντεο, αλλά με περιορισμένες κοινωνικές επαφές και όριο χρήσης έως μία ώρα ημερησίως.
Τα παιδιά από 3 έως κάτω των 13 ετών δεν θα μπορούν να χρησιμοποιούν social media. Θα επιτρέπεται μόνο η πρόσβαση σε ειδικά σχεδιασμένες, φιλικές προς τα παιδιά υπηρεσίες βίντεο μέσω λογαριασμού που διαχειρίζεται ο κηδεμόνας. Οι πλατφόρμες θα πρέπει να διαθέτουν εύχρηστο μηχανισμό ώστε, όταν ένας ενήλικος παραδίδει τη συσκευή του στο παιδί, η χρήση της να περιορίζεται στις συγκεκριμένες υπηρεσίες και έως μία ώρα την ημέρα.
2. Υπηρεσίες «ασφαλείς εκ σχεδιασμού»
Οι νέες απαιτήσεις θα αφορούν τις διαδικτυακές υπηρεσίες που προσφέρουν σε ανηλίκους social media, πλατφόρμες βίντεο, online video games, AI companions και chatbots.
Η Κομισιόν προτείνει την απαγόρευση λειτουργιών που έχουν σχεδιαστεί ώστε να δημιουργούν εθισμό, αλλά και των προσωποποιημένων ροών περιεχομένου που, μέσω profiling, μπορούν να παρασύρουν τους ανηλίκους σε διαδοχικά όλο και πιο επιβλαβές περιεχόμενο. Στο ενημερωτικό της Επιτροπής αναφέρονται επίσης η ανεπιθύμητη επικοινωνία και τα feeds που οδηγούν τους ανηλίκους σε «rabbit holes» επιβλαβούς περιεχομένου.
Θα απαγορεύονται ακόμη η ατέρμονη κύλιση χωρίς σημεία διακοπής, τεχνάσματα ανταμοιβής και οι push notifications κατά τις ώρες ύπνου, όπως και η ανεπιθύμητη επικοινωνία από αγνώστους.
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στην τεχνητή νοημοσύνη: οι AI companions και τα chatbots θα πρέπει να είναι απενεργοποιημένα εξ ορισμού για τους ανηλίκους και δεν θα επιτρέπεται να προσομοιώνουν ανθρώπινες σχέσεις με τρόπους που μπορούν να δημιουργήσουν συναισθηματική εξάρτηση.
Τα προφίλ των ανηλίκων θα είναι ιδιωτικά από προεπιλογή, ενώ γεωεντοπισμός, κάμερα και μικρόφωνο θα είναι επίσης απενεργοποιημένα. Θα πρέπει παράλληλα να παρέχονται εύχρηστα εργαλεία για block και mute χρηστών, έλεγχο του χρόνου χρήσης και συστήματα συστάσεων που ο ανήλικος θα μπορεί να ρυθμίζει ή να επαναφέρει.
3. Έλεγχος ηλικίας με προστασία της ιδιωτικότητας
Οι διαδικτυακές υπηρεσίες και τα app stores θα υποχρεούνται να χρησιμοποιούν μηχανισμούς εξακρίβωσης ή διασφάλισης της ηλικίας των χρηστών.
Μία από τις δυνατότητες είναι η ευρωπαϊκή εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας, η οποία, σύμφωνα με την Κομισιόν, έχει σχεδιαστεί ώστε να μη διατηρεί έγγραφα ταυτότητας ή βιομετρικά δεδομένα.
Οι υπηρεσίες social media και οι πλατφόρμες διαμοιρασμού βίντεο θα καλούνται να επαληθεύουν την ηλικία κατά τη δημιουργία νέου λογαριασμού.
Για τους υφιστάμενους λογαριασμούς θα πρέπει να πραγματοποιείται εκτίμηση της ηλικίας βάσει εύλογων ενδείξεων, όπως η ημερομηνία δημιουργίας του λογαριασμού ή στοιχεία πιστωτικής κάρτας.
Το factsheet της Κομισιόν συνοψίζει το σύστημα με τέσσερις απαιτήσεις για τα εργαλεία επαλήθευσης ηλικίας: να είναι ισχυρά, αξιόπιστα, φιλικά προς τον χρήστη και να προστατεύουν την ιδιωτικότητα.
4. Ταχύτερη και αυστηρότερη εφαρμογή
Με το νέο σύστημα, οι πάροχοι των πολύ μεγάλων διαδικτυακών πλατφορμών θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι οι υπηρεσίες τους είναι ασφαλείς για τους ανηλίκους.
Θα υποχρεούνται να καταθέτουν σχέδιο συμμόρφωσης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και σε ανεξάρτητο ελεγκτή, ο οποίος θα εξετάζει νέα προϊόντα, υπηρεσίες, λειτουργίες ή χαρακτηριστικά. Εάν διαπιστωθούν ελλείψεις, η Κομισιόν θα μπορεί να ζητεί διορθωτικά μέτρα.
Η εφαρμογή θα στηριχθεί στους ήδη υπάρχοντες μηχανισμούς του Digital Services Act (DSA) και του AI Act, ενώ για πιθανές παραβάσεις του KIDS Act προβλέπεται ταχεία διαδικασία, με την Επιτροπή να επιδιώκει την ολοκλήρωση των ερευνών εντός 90 ημερών.
Τι ακολουθεί
Το EU KIDS Act δεν αποτελεί ακόμη ισχύον δίκαιο. Η Κομισιόν ενέκρινε τη νομοθετική πρόταση στις 17 Σεπτεμβρίου και την υπέβαλε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο, τα οποία θα πρέπει πλέον να την εξετάσουν και να συμφωνήσουν στο τελικό κείμενο. Η ίδια η Επιτροπή ζητεί ταχεία ολοκλήρωση της νομοθετικής διαδικασίας. Η πρωτοβουλία ακολουθεί τις εργασίες ειδικής ομάδας περισσότερων από 60 ειδικών για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο, η οποία παρέδωσε τις συστάσεις της τον Ιούλιο.
*
*Σημείωση: Πηγή των σχεδιαγραμμάτων είναι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η μετάφραση και η διαμόρφωσή τους στα ελληνικά πραγματοποιήθηκαν με τη βοήθεια του ChatGPT.
