Γροιλανδία, Δανία και Ηνωμένες Πολιτείες αναμένεται να υπογράψουν την επόμενη εβδομάδα, στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, συμφωνία για την ενίσχυση της ασφάλειας στην Αρκτική και στον Βόρειο Ατλαντικό. Η ανακοίνωση ήρθε μόλις έντεκα ημέρες μετά την Κοινή Διακήρυξη ΕΕ–Γροιλανδίας–Δανίας στο Νουούκ και το πακέτο των 200 εκατ. ευρώ που ανακοίνωσε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για ισχυρότερη ευρωπαϊκή παρουσία στο νησί.
Στο διάστημα αυτό μεσολάβησαν η Ευρωπαϊκή Σύνοδος για την Αρκτική στο Ροβανιέμι, όπου στις 14 Σεπτεμβρίου 12 κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, ζήτησαν ισχυρότερο στρατηγικό ρόλο της ΕΕ ακόμη και στην ασφάλεια, και η ομιλία της φον ντερ Λάιεν για την Κατάσταση της Ένωσης στις 16 Σεπτεμβρίου, στην οποία δήλωσε ότι η Ευρώπη «στάθηκε στο πλευρό της Γροιλανδίας όταν απειλήθηκε».
Η Κοπεγχάγη, πάντως, δεν έκρυβε ότι παράλληλα διαπραγματευόταν με την Ουάσιγκτον. Στις 7 Σεπτεμβρίου, δίπλα στη φον ντερ Λάιεν στο Νουούκ, η πρωθυπουργός Μέτε Φρεντέρικσεν δήλωνε ότι θέλει στενότερη συνεργασία με τις ΗΠΑ στην ασφάλεια και την άμυνα, αλλά και ακόμη στενότερη συνεργασία με τους Ευρωπαίους συμμάχους.
Στις 14 Σεπτεμβρίου, στο Ροβανιέμι, επιβεβαίωνε ότι οι συνομιλίες με τις ΗΠΑ συνεχίζονταν μέσω ομάδας εργασίας υψηλού επιπέδου και δήλωνε «αρκετά αισιόδοξη» ότι θα βρεθεί λύση.
Τι έχει συμφωνηθεί
Το πλήρες κείμενο της συμφωνίας δεν έχει δημοσιοποιηθεί και η συμφωνία δεν έχει ακόμη υπογραφεί. Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση Δανίας και Γροιλανδίας, οι τρεις κυβερνήσεις αναμένεται να την υπογράψουν την επόμενη εβδομάδα στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ. Θα ακολουθήσουν οι αναγκαίες εθνικές κοινοβουλευτικές διαδικασίες. Σημειώνεται ότι στον ΟΗΕ θα εκπροσωπείται και η ΕΕ με την παρουσία της φον ντερ Λάιεν και Κόστα.
Ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν δήλωσε ότι θα ενισχύσει την ασφάλεια «της Γροιλανδίας, του Βασιλείου της Δανίας, των Ηνωμένων Πολιτειών και της Δυτικής Συμμαχίας».
Η Φρεντέρικσεν ανέφερε ότι ενισχύει «την κοινή μας ασφάλεια στην Αρκτική και στον Βόρειο Ατλαντικό και, ως εκ τούτου, είναι καλή και για το ΝΑΤΟ και την Ευρώπη». Τόνισε παράλληλα ότι αναγνωρίζει «την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του Βασιλείου και το δικαίωμα του λαού της Γροιλανδίας στην αυτοδιάθεση».
Ο Τραμπ παρουσίασε τη συμφωνία με διαφορετικούς όρους, μιλώντας για «μόνιμο έλεγχο» των ΗΠΑ σε θέματα ασφάλειας και για ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας.
Σύμφωνα με το Reuters, προβλέπονται μόνιμα αμερικανικά δικαιώματα πρόσβασης, βάσεων και υπερπτήσεων, αποκλεισμός στρατιωτικών βάσεων χωρών εκτός ΝΑΤΟ και προβλέψεις για ευαίσθητες ξένες επενδύσεις. Δεν πρόκειται, πάντως, για παραχώρηση της Γροιλανδίας στις ΗΠΑ, με Κοπεγχάγη και Νουούκ να επιμένουν στην κυριαρχία και στην αυτοδιάθεση.
Το Πεντάγωνο είχε ήδη αλλάξει τον χάρτη
Η Ουάσινγκτον είχε ήδη κάνει μια χαρακτηριστική κίνηση. Το 2025 το Πεντάγωνο αφαίρεσε τη Γροιλανδία από την περιοχή ευθύνης της U.S. European Command και την ενέταξε στη U.S. Northern Command, που είναι αρμόδια για την άμυνα της Βόρειας Αμερικής.
Η αλλαγή δεν επηρέασε την κυριαρχία της Δανίας, δείχνει όμως πού τοποθετεί στρατηγικά τη Γροιλανδία το Πεντάγωνο: στην άμυνα της Βόρειας Αμερικής.
Από το Νουούκ στο Ροβανιέμι
Στις 7 Σεπτεμβρίου η φον ντερ Λάιεν, η Φρεντέρικσεν και ο Νίλσεν παρουσίαζαν στο Νουούκ την Κοινή Διακήρυξη ΕΕ–Γροιλανδίας–Δανίας, με την πρόεδρο της Κομισιόν να ανακοινώνει 200 εκατ. ευρώ για το 2026-2027.
Η συνεργασία περιλαμβάνει κρίσιμες πρώτες ύλες, καθαρή ενέργεια, συνδεσιμότητα, ασφαλείς επικοινωνίες, κυβερνοασφάλεια, κρίσιμες υποδομές και αντιμετώπιση υβριδικών απειλών και ξένων παρεμβάσεων.
«Στην Αρκτική συγκρούονται οι τεκτονικές πλάκες της γεωπολιτικής», δήλωνε η φον ντερ Λάιεν, προσθέτοντας ότι η Ευρώπη επιλέγει να είναι «περισσότερο παρούσα και περισσότερο ενεργή στη Γροιλανδία και στην Αρκτική».
Μία εβδομάδα αργότερα, στο Ροβανιέμι, 12 κράτη-μέλη –μεταξύ τους η Ελλάδα– ζητούσαν από την ΕΕ «πιο στρατηγικό και προληπτικό ρόλο» στην Αρκτική, με επενδύσεις στη στρατιωτική κινητικότητα, στις υποδομές, στη θαλάσσια επιτήρηση και στις δορυφορικές δυνατότητες.
«Η ασφάλεια της Αρκτικής είναι ευρωπαϊκή ασφάλεια», δήλωσε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα. Η Κάγια Κάλας προανήγγειλε ότι η νέα στρατηγική της ΕΕ για την Αρκτική, που αναμένεται τον Οκτώβριο, θα έχει «την ασφάλεια στον πυρήνα της».
Στις 16 Σεπτεμβρίου, η φον ντερ Λάιεν επέστρεψε στη Γροιλανδία από το βήμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου: «Αυτή είναι μια Ευρώπη που στέκεται ο ένας στο πλευρό του άλλου […] όπως όταν σταθήκαμε στο πλευρό της Γροιλανδίας όταν απειλήθηκε».
Δύο ημέρες αργότερα ανακοινώθηκε η επικείμενη συμφωνία με τις ΗΠΑ.
Και τώρα η Ευρώπη;
Η συμφωνία δεν αναιρεί την ευρωπαϊκή παρουσία στη Γροιλανδία ούτε προδικάζει αποτυχία της στρατηγικής της ΕΕ στην Αρκτική. Το πλήρες κείμενό της δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί, ενώ η ίδια η Φρεντέρικσεν τη χαρακτηρίζει καλή «και για το ΝΑΤΟ και την Ευρώπη».
Έρχεται, πάντως, μετά από μήνες έντασης, κατά τους οποίους οι δηλώσεις Τραμπ για αμερικανικό έλεγχο της Γροιλανδίας είχαν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στη Δανία και στην Ευρώπη.
Μέσα σε έντεκα ημέρες, η ΕΕ υπέγραψε νέα Κοινή Διακήρυξη με τη Γροιλανδία και τη Δανία, ανακοίνωσε 200 εκατ. ευρώ και 12 κράτη-μέλη ζήτησαν ισχυρότερη ευρωπαϊκή παρουσία ακόμη και σε ζητήματα ασφάλειας. Η συμφωνία με τις ΗΠΑ, ωστόσο, διαπραγματεύθηκε μεταξύ Νουούκ, Κοπεγχάγης και Ουάσινγκτον.
Η ΕΕ ετοιμάζεται τώρα να παρουσιάσει τον Οκτώβριο τη νέα στρατηγική της για την Αρκτική, με, όπως έχει προαναγγείλει η Κάγια Κάλας, «την ασφάλεια στον πυρήνα της».
- Μέχρι την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές, δεν είχε υπάρξει δημόσια αντίδραση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην ανακοίνωση της επικείμενης συμφωνίας.
