Στις 4 Νοεμβρίου 1979 εκατοντάδες Ιρανοί φοιτητές κατέλαβαν την αμερικανική πρεσβεία στην Τεχεράνη. Η ισλαμική επανάσταση είχε ανατρέψει τον Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί και η είσοδός του στις ΗΠΑ για θεραπεία προκάλεσε οργή. Οι καταληψίες απαιτούσαν την επιστροφή του για να δικαστεί. Αρχικά κρατήθηκαν 66 Αμερικανοί. Μετά τις πρώτες απελευθερώσεις, 52 παρέμειναν όμηροι επί 444 ημέρες.
Οι έξι που γλίτωσαν
Έξι υπάλληλοι της αμερικανικής διπλωματικής αποστολής απέφυγαν τη σύλληψη: Ρόμπερτ Άντερς, Μαρκ και Κόρα Λίγιεκ, Τζόζεφ και Κάθλιν Στάφορντ και Λι Σατς. Με τη βοήθεια Καναδών διπλωματών, ιδίως του πρέσβη Κεν Τέιλορ, κρύφτηκαν σε ασφαλείς κατοικίες. Η παραμονή τους στην Τεχεράνη γινόταν ολοένα πιο επικίνδυνη.
Η CIA κατασκευάζει μια ταινία
Ο πράκτορας Τόνι Μέντεζ πρότεινε μια πρωτότυπη μεταμφίεση: οι έξι θα έφευγαν ως μέλη καναδικού κινηματογραφικού συνεργείου που αναζητούσε τοποθεσίες γυρισμάτων. Η CIA δημιούργησε την ψεύτικη εταιρεία Studio Six Productions, τύπωσε κάρτες, ετοίμασε διαφημίσεις στο Variety και κατασκεύασε υλικό για μια ανύπαρκτη ταινία επιστημονικής φαντασίας με τίτλο «Argo». Έπρεπε όλα να δείχνουν αυθεντικά, ακόμη και αν οι συνοριοφύλακες επιχειρούσαν να διασταυρώσουν την ιστορία.
Κάτω από τη μύτη των φρουρών
Στις 28 Ιανουαρίου 1980, οι έξι, με καναδικά διαβατήρια και νέες ταυτότητες, πέρασαν από το αεροδρόμιο Μεχραμπάντ και επιβιβάστηκαν σε πτήση της Swissair. Η έξοδός τους ολοκληρώθηκε χωρίς να αποκαλυφθεί η πραγματική τους ταυτότητα. Η ταινία του 2012 προσθέτει δραματικές καταδιώξεις και ανατροπές στο αεροδρόμιο, που δεν αποτυπώνουν πιστά την πραγματική εξέλιξη της επιχείρησης.
Η αποτυχημένη επιχείρηση και οι οκτώ νεκροί
Για τους υπόλοιπους ομήρους ο Κάρτερ ενέκρινε στρατιωτική διάσωση, την επιχείρηση Eagle Claw, τον Απρίλιο του 1980. Βλάβες ελικοπτέρων και δυσμενείς συνθήκες οδήγησαν στη ματαίωσή της. Κατά την αποχώρηση ένα ελικόπτερο συγκρούστηκε με μεταγωγικό αεροσκάφος στην έρημο και οκτώ Αμερικανοί στρατιωτικοί σκοτώθηκαν. Η αποτυχία επιβάρυνε πολιτικά τον πρόεδρο.
Οι τελευταίοι 52 και η ήττα του Κάρτερ
Οι διαπραγματεύσεις κατέληξαν στις Συμφωνίες του Αλγερίου στις 19 Ιανουαρίου 1981. Οι τελευταίοι 52 όμηροι απελευθερώθηκαν στις 20 Ιανουαρίου, λίγο μετά την ορκωμοσία του Ρόναλντ Ρέιγκαν. Ο Κάρτερ είχε ήδη ηττηθεί στις εκλογές του Νοεμβρίου 1980. Η ομηρία, μαζί με την οικονομική δυσπραγία και την ενεργειακή κρίση, είχε βαρύνει καθοριστικά την προεδρία του.
Από την πραγματικότητα στο Όσκαρ
Η επιχείρηση έγινε παγκοσμίως γνωστή με το «Argo» (2012), σε σκηνοθεσία και με πρωταγωνιστή τον Μπεν Άφλεκ. Η ταινία κέρδισε το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας. Παρά την κινηματογραφική δραματοποίηση, η ιστορία αποκαλύπτει πόσο καθοριστικές υπήρξαν η συνεργασία Καναδά και ΗΠΑ, οι πλαστές ταυτότητες και η υπομονή των ανθρώπων που έκρυβαν τους έξι.
Πηγές: National Archives (ΗΠΑ), CIA, U.S. Department of State, Global Affairs Canada, National Security Archive.
