Σαφές μήνυμα προς τη Σερβία έστειλε η Ευρωπαϊκή Ένωση τη Δευτέρα, την ώρα που στο Βελιγράδι βρισκόταν σε εξέλιξη η κηδεία του Ράτκο Μλάντιτς, καταδικασμένου, όπως τονίζει η ΕΕ, για γενοκτονία, εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Σε δήλωση εκπροσώπου της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (EEAS), η ΕΕ υπενθύμισε ότι οι ένοπλες συγκρούσεις στα Δυτικά Βαλκάνια τη δεκαετία του 1990 ήταν από τις πιο σκοτεινές στιγμές της πρόσφατης ευρωπαϊκής ιστορίας και εξέφρασε αλληλεγγύη προς όλα τα θύματα, τους επιζώντες και τις οικογένειές τους που υπέφεραν από εγκλήματα πολέμου στις χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας.
Χαρακτήρισε τον Μλάντιτς καταδικασμένο εγκληματία πολέμου, που πέθανε εκτίοντας ισόβια κάθειρξη για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και τη γενοκτονία στη Σρεμπρένιτσα, υπενθυμίζοντας ότι το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία τον καταδίκασε το 2017, χαρακτηρίζοντας τα εγκλήματά του μεταξύ των πιο ειδεχθών που έχει γνωρίσει η ανθρωπότητα.
«Οποιαδήποτε εξύμνηση εγκληματιών πολέμου, άρνηση της γενοκτονίας και αναθεωρητισμός αντιβαίνουν στις πλέον θεμελιώδεις ευρωπαϊκές αξίες και δεν έχουν θέση στην ΕΕ ή στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες», τόνισε η EEAS.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η συμφιλίωση και οι σχέσεις καλής γειτονίας στα Δυτικά Βαλκάνια παραμένουν κεντρικής σημασίας για την οικοδόμηση ενός κοινού μέλλοντος, σημειώνοντας ότι η ΕΕ παραμένει εταίρος όλων των χωρών της περιοχής στις προσπάθειες για συμφιλίωση και περιφερειακή σταθερότητα, καθώς και για την εξεύρεση οριστικών και χωρίς αποκλεισμούς λύσεων σε περιφερειακές και διμερείς διαφορές που έχουν τις ρίζες τους στο παρελθόν, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Η αναφορά στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η Σερβία βρίσκεται σε ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την ΕΕ, και έρχεται λίγες ημέρες μετά την απόφαση της Επιτρόπου Διεύρυνσης Μάρτα Κος να ακυρώσει προγραμματισμένη επίσκεψή της στη χώρα.
Η ανακοίνωση, πάντως, αναφέρεται μόνο στον θάνατο του Μλάντιτς και όχι στην ίδια την τελετή — παράλειψη που δεν πέρασε απαρατήρητη στις Βρυξέλλες.
Πίεση στην Κομισιόν για τις «κρατικές τιμές»
Στη μεσημβρινή ενημέρωση της Κομισιόν, οι εκπρόσωποί της δέχθηκαν επίμονες ερωτήσεις για το κατά πόσο η κηδεία πραγματοποιήθηκε πράγματι χωρίς κρατικές τιμές, με δημοσιογράφους να επισημαίνουν την παρουσία στρατιωτικών, δύο υπουργών και σημαίας.
Τέθηκε επίσης ευθέως το ερώτημα εάν η στάση του Βελιγραδίου θα μπορούσε να έχει συνέπειες για την ενταξιακή του πορεία, ακόμη και ως προς την προσπάθεια ανοίγματος νέων ομάδων κεφαλαίων, των λεγόμενων clusters.
Η Κομισιόν επέμεινε ότι η θέση της είναι «πολύ σαφής».
«Δεν υπάρχει χώρος για την εξύμνηση εγκληματιών πολέμου ή εκείνων που αρνούνται τη γενοκτονία ή εκείνων που αντιβαίνουν στις πλέον θεμελιώδεις ευρωπαϊκές αξίες», ανέφερε ο εκπρόσωπος.
Πρόσθεσε ότι οι Βρυξέλλες είχαν πληροφορηθεί αρχικά πως προβλεπόταν κηδεία με κρατικές τιμές, κάτι που, κατά την Επιτροπή, τελικά δεν συνέβη:
«Είχαμε ακούσει ότι προβλεπόταν κηδεία με κρατικές τιμές και αυτό δεν συμβαίνει. Σας αφήνω να κρίνετε τη σημασία της δικής μας τοποθέτησης στο θέμα αυτό».
Η απάντηση προκάλεσε νέες ερωτήσεις, με δημοσιογράφους να επισημαίνουν ότι στην τελετή βρίσκονταν στελέχη του στρατού και υπουργοί και να ζητούν να μάθουν ποιες θα είναι οι συνέπειες.
Ως προς το ενδεχόμενο περαιτέρω μέτρων απέναντι στη Σερβία, η Κομισιόν απέφυγε να δεσμευτεί, αφήνοντας ωστόσο το θέμα ανοιχτό.
«Έχουμε καταστήσει τη θέση μας πάρα πολύ σαφή και στις σερβικές αρχές. Όσον αφορά το ποια και εάν υπάρξουν επόμενα βήματα, θα δούμε», ήταν η απάντηση.
Προς το παρόν, συνεπώς, η Επιτροπή δεν ανακοινώνει κάποια συγκεκριμένη επίπτωση στην ενταξιακή διαδικασία της Σερβίας, χωρίς όμως να κλείνει την πόρτα σε πιθανή μελλοντική αντίδραση
Ωστόσο η πίεση συνεχίστηκε όταν δημοσιογράφος αμφισβήτησε ευθέως τη θέση της Κομισιόν ότι δεν επρόκειτο για κηδεία με κρατικές τιμές.
«Όταν υπάρχουν μέλη κρατικών θεσμών, περιλαμβανομένου του στρατού, υπουργών, υπάρχει σημαία, πώς μπορείτε να λέτε ότι δεν πρόκειται για κηδεία με κρατικές τιμές;» ρώτησε, ζητώντας από την Επιτροπή να εξηγήσει ποιον ορισμό χρησιμοποιεί.
Η Κομισιόν δεν απάντησε επί της ουσίας στον ορισμό των κρατικών τιμών και παρέπεμψε στη Σερβία ως προς τον τρόπο διεξαγωγής της τελετής.
«Εναπόκειται στη Σερβία να αποφασίσει πώς θα πραγματοποιήσει την κηδεία. Εμείς έχουμε καταστήσει τη θέση μας πάρα πολύ σαφή όσον αφορά το τι σημαίνει και πώς αντιμετωπίζουμε οποιαδήποτε απόδοση τιμών σε έναν εγκληματία πολέμου», ανέφερε ο εκπρόσωπος.
Η Μάρτα Κος είχε ακυρώσει την επίσκεψή της
Η σημερινή ευρωπαϊκή παρέμβαση έρχεται λίγες ημέρες μετά την απόφαση της Επιτρόπου Διεύρυνσης Μάρτα Κος να ακυρώσει την προγραμματισμένη επίσκεψή της στη Σερβία, αντιδρώντας στο κλίμα εξύμνησης γύρω από τον θάνατο του Μλάντιτς και στη μεταφορά της σορού του στο Βελιγράδι με κυβερνητικό αεροσκάφος.
«Η εξύμνηση γύρω από τον θάνατό του είναι ασύμβατη με τις αξίες πάνω στις οποίες οικοδομείται η ευρωπαϊκή πορεία», είχε δηλώσει η Κος, συνδέοντας ευθέως τη στάση απέναντι στο παρελθόν με την ευρωπαϊκή προοπτική της Σερβίας.
Είχε επίσης τονίσει ότι η ευρωπαϊκή πορεία απαιτεί αντιμετώπιση του παρελθόντος, πραγματική συμφιλίωση και σεβασμό προς τα θύματα των εγκλημάτων πολέμου, προσθέτοντας:
«Οι αξίες πάνω στις οποίες στηρίζεται το κοινό μας μέλλον δεν είναι διαπραγματεύσιμες».
Ο Σέρβος πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς είχε αντιδράσει απαξιωτικά στην απόφαση της Επιτρόπου, χαρακτηρίζοντας την αιτιολόγησή της «ηλίθια, όπως συνήθως».
Συμβούλιο της Ευρώπης: Ποινικό αδίκημα στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη η εξύμνηση
Κατηγορηματική ήταν και η παρέμβαση του Επιτρόπου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης, Μάικλ Ο’Φλάχερτι, την Παρασκευή.
Ο Ο’Φλάχερτι δήλωσε ότι «αποστρέφεται» τη δημόσια εξύμνηση του Μλάντιτς και προειδοποίησε ότι στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη αυτή συνιστά ποινικό αδίκημα και δεν καλύπτεται από την προστασία της ελευθερίας της έκφρασης βάσει της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
«Μια τέτοια εξύμνηση συνιστά ποινικό αδίκημα βάσει της νομοθεσίας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και δεν εμπίπτει στην ελευθερία της έκφρασης όπως προστατεύεται από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου», ανέφερε.
«Καλώ τις αρχές να αντιταχθούν στην εξύμνηση καταδικασμένων εγκληματιών πολέμου», πρόσθεσε.
Η παρέμβασή του είχε προηγηθεί της κηδείας και ακολούθησε τις αντιδράσεις που προκάλεσε η υποδοχή της σορού του Μλάντιτς στη Σερβία, αλλά και οι δημόσιες εκδηλώσεις προς τιμήν του στην Μπάνια Λούκα, στην Republika Srpska της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης.
Ο Μλάντιτς πέθανε στις 27 Αυγούστου, σε ηλικία 84 ετών, ενώ εξέτιε ποινή ισόβιας κάθειρξης. Είχε καταδικαστεί, μεταξύ άλλων, για τη σφαγή της Σρεμπρένιτσα το 1995.
