Στις 9 Σεπτεμβρίου 2003, λίγους μήνες μετά την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζορτζ Μπους εμφανίστηκε στην αμερικανική τηλεόραση με ένα μήνυμα πολύ διαφορετικό από την εικόνα της γρήγορης στρατιωτικής νίκης που είχε καλλιεργηθεί την άνοιξη.
Προετοίμασε τους Αμερικανούς για μια μακροχρόνια μάχη στο Ιράκ, ζήτησε από το Κογκρέσο το τεράστιο για την εποχή ποσό των 87 δισ. δολαρίων για τις επιχειρήσεις και την ανοικοδόμηση στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν και κάλεσε τα Ηνωμένα Έθνη να αναλάβουν μεγαλύτερο ρόλο.
Ήταν ουσιαστικά η παραδοχή ότι η ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν είχε αποδειχθεί πολύ ευκολότερη από αυτό που θα ακολουθούσε.
Η εισβολή και τα όπλα που δεν βρέθηκαν
Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους είχαν εισβάλει στο Ιράκ στις 20 Μαρτίου 2003. Η κυβέρνηση Μπους υποστήριζε ότι το καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν διέθετε όπλα μαζικής καταστροφής και αποτελούσε σοβαρή απειλή.
Η Βαγδάτη έπεσε μέσα σε λίγες εβδομάδες. Στις 1 Μαΐου ο Μπους εμφανίστηκε στο αεροπλανοφόρο USS Abraham Lincoln, μπροστά από το περίφημο πανό «Mission Accomplished», δηλώνοντας ότι οι μεγάλες πολεμικές επιχειρήσεις είχαν ολοκληρωθεί.
Η πραγματικότητα αποδείχθηκε εντελώς διαφορετική.
Τα αποθέματα όπλων μαζικής καταστροφής που αποτέλεσαν βασικό επιχείρημα για την εισβολή δεν βρέθηκαν. Αργότερα, επίσημες έρευνες στις ΗΠΑ και τη Βρετανία κατέγραψαν σοβαρές αστοχίες στις πληροφορίες και στον τρόπο με τον οποίο αξιολογήθηκαν πριν από τον πόλεμο.
Από την πτώση του Σαντάμ στην εξέγερση
Η κατάρρευση του καθεστώτος δεν έφερε την ειρήνη. Το Ιράκ βυθίστηκε σε χάος, λεηλασίες, τρομοκρατικές επιθέσεις και ένοπλη εξέγερση.
Η διάλυση του ιρακινού στρατού και η απομάκρυνση στελεχών του Μπάαθ από τον κρατικό μηχανισμό άφησαν εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους χωρίς θέση στο νέο σύστημα. Παράλληλα, οι θρησκευτικές και πολιτικές συγκρούσεις μεταξύ σουνιτών και σιιτών πήραν δραματικές διαστάσεις.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αναπτύχθηκε η Αλ Κάιντα στο Ιράκ, από την οποία, μέσα από μεταγενέστερες μεταμορφώσεις και συγχωνεύσεις, θα προέκυπτε τελικά το ISIS.
Ο Σαντάμ Χουσεΐν συνελήφθη τον Δεκέμβριο του 2003, δικάστηκε από ιρακινό δικαστήριο και εκτελέστηκε το 2006.
Το ανθρώπινο κόστος
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες ο πόλεμος στο Ιράκ είχε βαρύ τίμημα. Περισσότεροι από 4.400 Αμερικανοί στρατιωτικοί έχασαν τη ζωή τους και δεκάδες χιλιάδες τραυματίστηκαν.
Για το ίδιο το Ιράκ, όμως, το τίμημα υπήρξε ασύγκριτα μεγαλύτερο.
Ο ακριβής αριθμός των Ιρακινών που σκοτώθηκαν παραμένει αντικείμενο διαφορετικών εκτιμήσεων, ανάλογα με τη μεθοδολογία που χρησιμοποιείται. Οι καταγεγραμμένοι άμαχοι νεκροί ανέρχονται σε εκατοντάδες χιλιάδες, ενώ ευρύτερες μελέτες για τις άμεσες και έμμεσες συνέπειες του πολέμου ανεβάζουν ακόμη περισσότερο το ανθρώπινο κόστος.
Εκατομμύρια άνθρωποι αναγκάστηκαν επίσης να εγκαταλείψουν προσωρινά ή μόνιμα τα σπίτια τους.
Και τα 87 δισεκατομμύρια έγιναν τρισεκατομμύρια
Το αίτημα του Μπους για 87 δισ. δολάρια, που το 2003 φαινόταν τεράστιο, ήταν μόνο η αρχή.
Η συνολική οικονομική επιβάρυνση των πολέμων που ακολούθησαν τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου υπολογίζεται πλέον σε πολλά τρισεκατομμύρια δολάρια, εάν συνυπολογιστούν οι στρατιωτικές δαπάνες, η χρηματοδότηση των επιχειρήσεων, η φροντίδα των βετεράνων και οι μακροχρόνιες οικονομικές υποχρεώσεις.
Το Ιράκ εξελίχθηκε σε μία από τις ακριβότερες στρατιωτικές επιχειρήσεις της σύγχρονης αμερικανικής ιστορίας.
Η αποχώρηση και η επιστροφή των Αμερικανών
Οι τελευταίες αμερικανικές μάχιμες δυνάμεις της συγκεκριμένης φάσης του πολέμου αποχώρησαν από το Ιράκ τον Δεκέμβριο του 2011, επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα.
Όμως η ιστορία δεν είχε τελειώσει.
Η ραγδαία άνοδος του ISIS και η κατάληψη μεγάλων περιοχών του Ιράκ και της Συρίας οδήγησαν τις ΗΠΑ να επιστρέψουν στρατιωτικά το 2014, αυτή τη φορά στο πλαίσιο της διεθνούς επιχείρησης εναντίον του Ισλαμικού Κράτους.
Έτσι, ένας πόλεμος που το 2003 παρουσιάστηκε ως επιχείρηση ανατροπής ενός δικτάτορα και εξουδετέρωσης μιας υποτιθέμενης απειλής μετατράπηκε σε μία από τις μεγαλύτερες και πιο αμφιλεγόμενες γεωπολιτικές περιπέτειες των Ηνωμένων Πολιτειών.
Το ερώτημα που έμεινε στην Ιστορία
Περισσότερες από δύο δεκαετίες αργότερα, η εισβολή στο Ιράκ εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο σκληρής ιστορικής και πολιτικής αντιπαράθεσης.
Ο Σαντάμ Χουσεΐν ανατράπηκε. Όμως τα όπλα μαζικής καταστροφής που χρησιμοποιήθηκαν ως κεντρικό επιχείρημα για τον πόλεμο δεν βρέθηκαν. Το Ιράκ πέρασε χρόνια αιματηρής αστάθειας, το ISIS βρήκε χώρο για να αναπτυχθεί και η ευρύτερη Μέση Ανατολή άλλαξε δραματικά.
Εκείνο το τηλεοπτικό διάγγελμα του Τζορτζ Μπους τον Σεπτέμβριο του 2003 έχει συνεπώς μια ιδιαίτερη ιστορική σημασία.
Τα 87 δισεκατομμύρια δολάρια που ζητούσε τότε από το Κογκρέσο ήταν η πρώτη ένδειξη του λογαριασμού που ερχόταν.
Και η προειδοποίησή του για μια «μακροχρόνια μάχη» αποδείχθηκε πολύ πιο προφητική απ’ όσο ίσως μπορούσε να φανταστεί τότε η ίδια η Αμερική.
